De tekeningen van Jan Berckmans, in fijn kleurpotlood en uitgewerkt met zacht pastel, zijn gedetailleerd verdroomde ordelijke werelden. Nauwgezet uitgezette omgevingen, langs een architectonische meetlat opgetekend. De ritmische tekeningen lijken op afstand bestaan uit vrolijk gekleurde vakken en ritmisch dansende lijnen. Maar van nabij bekeken blijkt ieder vakje een kunstwerk op zich. Subtiel passend in de rij, verschietend van kleur of aangedikt met belijning al naar gelang de inspiratie het de kunstenaar opdraagt. Want het is een intuïtief vormgeven, een heilig moeten. Kunstlokaal No.8 in Jubbega toont dat in een korte maar krachtige expositie.
Geven het aard door
Langs de diverse verscheidenheid aan elementen zoeken de ogen een weg als langs de lijnen van een plattegrond. Hoewel de vormen vrij zweven bewegen ze zich strak langs geëffende paden. Als huizen netjes op een rij in de straat, tuintje ervoor en pleintje ernaast. De elementen lijken als eenlingen op zichzelf te staan, maar spiegelen zich in elkaar en geven het aard door. Iedere vorm is een voortgang in de ontwikkeling van de gedachte van de maker. Voor de kijker is het zaak bij de les te blijven en de opbouw naar een climax in beelden te ontdekken. Dat hoogtepunt heeft Berckmans uitgewerkt op groot formaat. En dan blijkt dat het detail weer nieuwe details in zich heeft. Zo blijft de verdieping zich versterken en barst de zeggingskracht in volle hevigheid los.
Een bedachte wereld
Berckmans schetst een figuratie in abstractie. Hij bouwt zichzelf dorpen en steden die alleen in zijn gedachten bestaan. Maar waarheid worden omdat hij vindt dat ze dit zijn. Voor de maker zowel als voor de kijker is het een ontdekkingsreis door een bedachte wereld. Een openbaring op de vierkante centimeter, creatieve vondsten aan de lopende band. Gedachten die zich alsmaar door blijven vormen en nieuwe beeltenissen verdienen. De kunstenaar ordent zijn gedachten “in het klein” langs die denkbeeldige straten en op de imaginaire pleinen. In “het groot” gaat hij los en voegt meer kenmerken aan het beeld toe.
Niet met voorbedachte rade
Gevoelsmatig en onberedeneerd geeft de gedachte opdrachten om van het hoofdwerk handwerk te maken. Pas daarna komt er betekenis aan de vorm en eventueel een antwoord aan het waarom van het beeld. Elk moment in de tijd van geestelijke arbeid zoekt het potlood, gestuurd door de hand, een weg over het papier. Niet met voorbedachte rade gewoon ergens beginnen en zonder van tevoren te weten waar en hoe het verhaal zal eindigen, waar het punt gemaakt zal zijn en de laatste lijn gezet zal worden. Vooral de droedels compositie is daar een karakteristiek van: in een enkele beweging van geest en hand staat het beeldmerk op papier. Maar de zeggingskracht blijkt wel gestuurd in het netwerk van de gestructureerde tekening.
En is er de ontdekking van de kraamkamer: avondrituelen. Serieel werkt Berckmans zijn gedachten uit. Iedere avond telt meerdere ingevingen die een schetsmatige uitwerking verdienen. Ze worden opgetekend in een schrift dat een uitweg heeft gevonden in een in oplage gebonden boekwerkje. Deze vormgegeven gedachten dienen klaarblijkelijk als voedingsbodem voor nieuw werk. Want ieder inzicht, elke reflectie kent een vormentaal.
Vindingrijk en verfijnd
De constructies van Leo Cahn sluiten in vormgeving niet aan op de dromen van Berckmans. Maar wel in de idee en het concept. Cahn bouwt sieraden uit zilver, titanium, magnesium en zirkonium. Vindingrijk en verfijnd structureert hij ringen, armbanden en halskettingen. De strengen schakelen zich op een bijzondere manier in een eenvoudige maar krachtige vormgeving. Ieder ornament, elk element, is een volgende stap van uitvinding naar ontwerp. De kunstenaar verkent de mogelijkheden van de materialen en komt tot verrassende ontdekkingen. Hij leidt de toeschouwer in een wereld die evolueert naarmate hij zijn techniek perfectioneert.
Veelal draagt het sieraad de titel naar welke vorm het is gemaakt: 4 balls, a just 2 screw, waaiering of a-parallel. De cahndelaar voor vier kaarsen is ingenieus gesneden uit een plaat rvs. Als bouwplaat kan de koper het zelf construeren. Cahn maakt zijn sieraden met behulp van de computer, deze berekent het kunnen van het materiaal – de vormen die mogelijk zijn door het uiterste te vergen. Deze worden dan met een verfijnde computergestuurde freesmachine uitgesneden. Of zo mogelijk met een 3D printer in volume gezet. Veren waaieren over een stukje vakwerk in staal dat scharniert, zo komt natuur en techniek samen in een sieraad.
Steltmanstoel van Rietveld
En dan nog een ontdekking: één van de sieraden blijkt gedragen door een bijzondere console. Kunstlokaaleigenaar Marcel Prins kocht ooit een replica van de Steltmanstoel van Gerrit Rietveld. Het doordacht gevormde meubel was felgeel en Prins schilderde het eiwit ofwel zachtgrijs. Rietveld ontwierp de stoel in 1963 voor de juwelier Steltman. De klant kon dan zittend het kleinood passen, de stoel heeft namelijk een brede leuning: “De asymmetrische vorm begrenst de ruimte niet, maar heeft een open structuur zoals Rietveld in de meubelen uit de periode 1918-1924 reeds trachtte te realiseren.” Tien jaar geleden werd de echte Steltman bij Christie’s verkocht voor circa 70 duizend euro. Rietveld’s achterneven verkopen de stoel nu in een gelimiteerde heruitgave bekleed met vilt dan wel leer voor een minder lucratief bedrag van een kleine 2 duizend euro. Voor de liefhebber.
“Droom” tekeningen van Jan Berckmans en “Constructie” sieraden van Leo Cahn bij AlleskAn Kunstlokaal No.8, Schoterlandseweg 55 in Jubbega. tot en met 19 april 2015.
Geef een reactie