Het donker schilderen, dat lijkt minder moeilijk dan dat het is. Het donker, dat is toch zwart, de duisternis. Kleuren zie je pas bij licht. De schilder heeft licht nodig om de kleuren zo echt mogelijk op het doek te zetten. In het atelier zitten hoge ramen dus vooral op het noorden om de beste toon te zetten. Maar dat is dan schilderen bij licht, niet in de donkerte. Overdag kun je evenwel goed de nacht verbeelden. Bij nacht echter wordt het lastig de dag vast te leggen. Zonder een streep licht tast ook de schilder in het duister.
Kunstenaar Thijmen van Kooy legt dan wel op delen van zijn schilderijen het wegvallende licht vast. Hij schildert het donker zonder zwart te gebruiken, de duisternis is er. Schijnt er te zijn. Wie beter kijkt ziet dat er veel in de composities gebeurd wat bij wijze van spreken het daglicht niet kan verdragen. Anders dan bij “normale” schilderijen, waarvan je afstand dient te nemen om het grote geheel zichtbaar te krijgen, moet je bij de werken van Van Kooy juist de toenadering zoeken. Met je neus bovenop de afbeelding merk je pas de details in de schemering op.

Binnen het schijnsel
Op zijn schilderijen laat Van Kooy telkens wel het licht stralen vanuit een kunstmatige bron. Straatverlichting buiten, in diverse vormen en met verschillende lichtintensiteit. Schemerlampen binnen, die een gezellige uitstraling en een huiselijk karakter hebben. De lampen schijnen wel fel, maar belichten alleen dat wat binnen het schijnsel valt en waar de stralen het kunnen aanraken. Veelal decors in de straten van de woonomgeving, portieken, trappenhuizen. Een aquarium in een schuur, waarbij een rode tl-bak vloekt met het witgroene levenslicht van de vissen. Buiten de stad komen we terecht op een camping, aan een treinovergang – het licht spiegelt zich op het asfalt, bij een huis in het bos waarachter de dag onder gaat – gelukkig wijst een pad de weg anders zou de blik makkelijk kunnen verdwalen.
Waar het licht opraakt
Hoe schilder je dan die duisternis, welke kleuren gebruik je om niet te verzanden in het makkelijke zwart. Een menging van kleuren die opgaan in het donker geeft snel een vieze bruine tint. Van Kooy weet precies die primaire kleuren door deze secundaire en tertiaire kleuren te laten verlopen om te duiden wanneer en waar het licht opraakt. Om de nuances aan te geven. Zo ontstaat een levendig zwart, waarin het duister niet is dood geschilderd.

Achter verlichte ramen denk je mensen, je vult het leven er gedacht op aan. Maar in de werken van Thijmen van Kooy is nergens menselijk leven te bespeuren. De omgeving is alleen gevormd rondom het licht dat vervaagt. De straten zijn leeg, de wegen verlaten. Het geeft de beeltenissen een mysterieus karakter, de geheimzinnigheid van het duister. Unheimisch maar niet akelig, soms wel angstig omdat je meer ziet dan er klaarblijkelijk is. Het duister geeft meer voorstelling prijs dan het licht dat doet. In de nacht gaat je fantasie parten spelen, terwijl de dag geen verbeelding nodig heeft.
Van Kooy verstilt het moment in een speels realisme. Schurend tegen een fotografische werkelijkheid, maar vervagend in detail en op de millimeter. De vlakken flodderen enigszins in de ruimte, omdat ze niet vast omlijnd zijn. Ze kunnen niet scherp afgetekend worden daar de schemering dat niet toelaat. Er gebeurt meer op het doek dan de verstilling doet vermoeden.
Schilderijen van Thijmen van Kooy bij Galerie Hoogenbosch, Stationsweg 66 in Gorredijk. Tot 25 december 2015.

Geef een reactie