Het moment dat eens gezien is, laat zich niet gemakkelijk exact zichtbaar terug halen. Herinnering wordt geen werkelijkheid. Het beeld staat voor even maar op het netvlies, is echter niet ingebrand. Het is vluchtig en staat niet vast. Tekenaar Zoltin Peeter probeert wel dat moment tastbaar te maken, uit het geheugen op te diepen, zichtbaar in beeld te brengen. Dat is op dit moment te volgen bij Galerie Hoogenbosch in Gorredijk. Details die niet gezien zijn, maar wel gedacht werden, sluipen daarmee de verbeelding in. Herinnering schuurt aan tegen fantasie. In een snelle verwerking van de bedachte gegevens, min of meer een wedloop tegen de tijd, spat de spontaniteit van de beeltenis af.
Ordeningen aangebracht
Peeter maakt weinig vertoning van zijn grote voorstellingen. Soms lijkt het alsof er te lang aan dezelfde compositie is gewerkt, omdat herinnering maar door gaat met scheppen van momenten. Maar elke lijn en ieder vlak is overwogen geplaatst en staat in evenwicht. De platen kloppen, als een bus. De toeschouwer moet zich daarvoor wel openstellen om, na kijken en zien, de werken te kunnen beleven. Er zijn voelbaar ordeningen aangebracht, maar deze zijn niet tastbaar als regelmatigheden. Hoewel het beeld snel lijkt gezet, heeft het meer tijd nodig om de uitdrukking te doorgronden en er de juiste indruk van te krijgen.
Is er net houvast gevonden in het handschrift van fijne lijnen – los uit de hand getekend, strak langs de liniaal gehaalde en binnen de lijntjes gekleurde vlakken, dan is de grip weg door de met kwast getrokken vlakken en lijnen. Is er evenwicht in de beeltenis, dan brengt Peeter de blik ermee uit balans. In de collage van emoties bieden rechte lijnen een tastbare figuratie in het haastige spel van onregelmatige vlakken.
Aandachtig gemaakt
In de herinnering legt Zoltin Peeter geziene beelden vast door ze onderweg in reisschetsen op te tekenen. Dat is altijd zo, wanneer je iets moet onthouden kun je dit het best opschrijven. De dagelijkse boodschappen onthoud ik beter als ik een lijstje maak en deze vervolgens vergeet; ik kom toch wel met al de opgeschreven artikelen thuis. Deze zichtbaarheden gezien daar en toen zijn door Peeter meer aandachtig gemaakt, om de echtheid in de herinnering vast te leggen. Zo dienen de kleine schetsen dan weer als boodschappenlijst voor het in formaat grote werk. Al scheppend diept de tekenaar de gegevens op en zet deze vanuit de memorie ongemerkt maar vastberaden op. Souvenirs van een reis door de tijd. Zoekplaten zonder een verbeelding te ontdekken, omdat het beeltenis van de herinnering is. Wel met herkenbare details, maar meestal gaat de door Peeter getekende werkelijkheid een eigen weg om tot uitdrukking te komen.
Geven de tekeningen meer duidelijkheden prijs, dan is het mysterie verdwenen. Teveel werkelijkheid biedt houvast, waardoor het een emotioneel kijken in de weg staat. Dan kan de realiteit de kijker op het verkeerde been zetten, en struikel ik over de hoge drempel zo het wonderlijke atelier van Zoltin Peeter in. Als speler in een spel, pion op het bord. Peeter dobbelt en zet de lijnen uit, markeert het pad waarlangs ik mijn idee laat afdwalen. Voel warmte bij het doek als drager en een koude rilling bij werk op papier. De kunstenaar speelt met het tastbare gevoel en de voelbare emotie van zijn toeschouwer. En ik laat het toe, laat mezelf gaan in mijn kijken, mijn zien. Het is een belevenis!
Expositie “het oog dient te reizen”, tekeningen van Zoltin Peeter bij Galerie Hoogenbosch, Stationsweg 66 in Gorredijk. Tot en met 24 april 2016.
Leave a Reply