Wat eerder was. Over een geschiedenis boog Sjoukje Iedema zich om haar werk te duiden. En vroeg fotograaf Linus Harms de gedachte beelden te actualiseren. Iedema ontdekte haar stamboom in de weerbarstige klei, de harde arbeid en de schrijnende armoede. Er kwam een vertaling in verf op doek en potlood op papier. Wie nu Galerie LOOF instapt heeft dat niet meteen zo in de gaten, maar bij een langere beschouwing begint wat hieraan vooraf ging langzaam te dagen.
In de verf gedrukte letters
Iedema heeft in meerdere boeken en op verschillende plekken gezocht naar wat aan haar heden hier en nu vooraf ging daar en toen. Door voorvallen in dat verleden liet ze zich inspireren en maakt ze de kijker deelgenoot met wat was en waardoor het nu is gekomen. De composities zijn smoezelig, in dreigende tinten en met verfdruipers. Alsof de tand des tijds vat heeft op de inspiratie. Sjoukje zet haar uitdrukkingen kracht bij met tekst, in de verf gedrukte letters. Deze voegen een dimensie toe aan het beeld. Maar soms doen deze woorden ook wel afbreuk aan de krachtige beeldvorming die de kunstenaar toch al in zich heeft. In snelle schetsmatige lijnen en vlakken zet ze het beeld neer, dat nog eens stevig geworteld is in de woordlijnen. De zinnen die omschrijven wat armoede inhoudt voor de behoeftige mens van pakweg een eeuw geleden. Een plaggenhut waaruit verhalen ademen en waarnaast in een vooroorlogse Funda taal de woning wordt omschreven: “grutte fan de wente” – 3.20 m.; “grutte fan de húshâlding” – 9 persoanen; “drinkwetter” – út de sleat in ein efter de wenning.
De Terpenloan lijkt woest en ledig, maar niets is minder waar. In de aardkleuren en de bekraste verfhuid drukt het verhaal zich uit in zinnen die het beeld in gedachten verder laat vormen. Het is een vertelling dat illustreert wat het schilderij wil zeggen. Het is een manier van zich uitdrukken. De beschrijving is meestal in balans met de beeldtaal, daar de letters een opmaak zijn die past in de totale compositie. Maar op een ander moment kan het storend zijn en wordt het een maniertje. Zoals in Kouwe Faart, de sterke vormgeving kan zonder het kunstje.
Naast de gedateerde schilderingen zijn in LOOF enkele papierwerken van Iedema opgehangen. Synoniemen van de meegegeven titels die met draad worden bijeen gehouden. Letterlijk is het de sleet van de ouderdom waaraan Iedema beeld geeft. Tussen vellen papier komt die grijsheid met gebreken. Prachtig is het verhaal van De Frou Ymkje, die van fier Frachtskip via Wykeinskip tot Charterskip verwordt. Uit deze compositie blijkt eens te meer dat Iedema het best is in beeldspraak, de uitdrukking in de afbeelding: je ziet het skûtsje nauwelijks maar het zeilschip is duidelijk aanwezig.
Gelaagde vorm
Waar Sjoukje Iedema figuurlijk kleur geeft aan het verleden, laat Linus Harms alle letterlijke tinten weg. Kleuren vult de kijker zelf in door herinneringen die in het zien al mijmerend omhoog komen. In zijn fotografie is Harms meer dan een documentaire maker. Hij legt de wereld vast in een gelaagde vorm. Er gaat verhaal schuil achter een gemanipuleerd beeld. Want die opwacht staande soldaat stond daar niet toen het beeld werd gemaakt van de veelkleurige Leeuwarders. En die wolkenkrabber van architect Bonnema geeft geen uitzicht op een nevelig landschap met een handvol kerktorens aan de einder. Het zijn foto’s die dieper graven dan een momentopname van de omgeving. Maar ook een één-op-één beeld geeft door een perfecte uitsnede een denkbeeldig verhaal weer, dat verre van fictief is. Het Dagelijks Brood heeft niet meer nodig dan een leeg bord met kromme vork naast een lege kom. Een triest stilleven: de koek is op. Het jonge kind in de knoestige armen van de ouder, het jeugdige velletje bij een afgeleefd lichaam. Het spreekt boekdelen zonder woorden. Naast vele van de prints op dibond is een polaroid gehangen die actueel commentaar geeft, een cryptische omschrijving.
Wat foarôf gie, wat hiervoor was, is meer dan een kunstproject. Het geeft een beeld van een verborgen verleden, een zoektocht: wiewaswie en watwaswaar. Hoezo en waarom. Het geeft geen antwoorden, maar roept wel vragen op. Zo hoort het te zijn, kunst om over na te denken.
“Wat foarôf gie”, schilderijen en tekeningen van Sjoukje Iedema en foto’s van Linus Harms bij Galerie LOOF, Gorredijksterweg 73 in Jubbega. T/m 4 februari 2018.
Geef een reactie