De tijd staat even stil in de kunst. De schilder of beeldhouwer dan wel tekenaar en graficus zetten het moment op een voetstuk. Waar de cineast juist het verloop van gebeurtenissen belicht. Aafke Ytsma mengt beide vaardigheden tot een eigen weergave. Zij maakt in haar werk uitsneden van onderweg zijn. Knipt parten uit het leven. Het lijken dan fragmenten uit een film, de rolprent even stopgezet. Deze stills, voor het affiche om de voorstelling in de bioscoop aan te prijzen, zijn nu te zien tijdens een presentatie in melklokaal.
Achtergrond snelt voorbij
In bevroren bewegingen zijn figuranten op weg van A naar B. Of wachten om verder te kunnen van B naar A. De personen zijn in zichzelf gekeerd. Hebben geen of nauwelijks contact met hun omgeving. Zitten achter het stuur van de auto die hen rijdend van A naar B brengt. Of hangen op de achterbank van het voertuig dat van B naar A voert.
Er is beweging wanneer de bijrijder, gezien vanuit het standpunt van de chauffeur, in de spiegel naast zich kijkt. De achtergrond snelt voorbij. Dan is het stilgezette moment in actie.
Opvallend in de ‘gefilmde’ portretten is dat de mensen telkens verveeld voor zich uit staren. Alsof de handeling die is of wordt verricht geen vreugde maakt maar juist irritatie opwekt. En ja, bij mezelf te rade gaand, wanneer ik moet wachten voor het verkeerslicht of stilsta in de file is het humeur ook minder opgetogen. De auto is een huiskamer, waar even een blik naar binnen wordt geworpen wanneer het raampje wordt opengedraaid. Er dreigt communicatie, maar de stoïcijnse blik met gebrek aan mimiek, stoot mij als kijker af.
Laat aandacht niet los
Maar de verbeelding van Ytsma gaat verder dan dit. De afbeeldingen zijn momenten uit een herinnering. En het geheugen kan een paljas zijn, die diverse gebeurtenissen samensmelt tot de waarheid. Het is geen werkelijkheid, maar doet zich voor als een déjà vu, een herinneringsbeleving. Dat is wat me overkomt bij het werk van Aafke Ytsma. Een film die kennelijk eerder gezien is in gedachten. Het is een setting die intrigeert, spannend is en de aandacht niet loslaat.
Het figuur is monumentaal als beeldhouwwerk opgezet, terwijl de achtergrond een expressieve inslag heeft. Dat moment van die mens telt, wat daarachter of omheen is doet minder van toepassing. Maar dat decor speelt wel een relevante rol in de beeltenis. Een zelfgemaakt behangsel siert delen van wanden waartegen een enkel schilderij is geplaatst. De in serie geprinte A4-vellen lijken een overbodige toevoeging, maar geven het werk wel cachet. Een extra dimensie, omdat het beweging brengt in stilstand. Het is alsof de dynamiek van het schilderij zich doorzet op de wand. Zoals je focus ligt op een enkel detail en de rest er ongezien in de achtergrond aan voorbij gaat. Het is een variatie op de filmische inslag van dit werk.
Ook laat Aafke Ytsma haar ogen gaan over de volkstuin die ze bewerkt. Ze beschouwt de andere mensen daar die hun perkje bloemen of tuintje groenten onderhouden. Ontdoen van slakken en ongewenst kruid. Schoffelen en harken. Ook hier geen gelaatsuitdrukking, omdat het gaat om de handeling, het doen, de arbeid. Maar die beweging is dan wel weer stilgezet, het gefundeerde moment.
“Settings”, werk van Aafke Ytsma bij melklokaal voor hedendaagse kunst, Heremaweg 20-1 in Heerenveen. Tot en met 22 december 2019.
Geef een reactie