Rembrandt, op gepaste afstand. Want ja, in zijn tijd heerste er de pest. Tien procent van de bevolking stierf toen, ook zijn maîtresse Hendrikje Stoffels en erger zijn zoon Titus. Nu is er dan corona en houden wij afstand. Nemen wij de ruimte tussen de ander en onszelf. Dat is wat de titel van de tentoonstelling in Galerie Autrevue actueel betekent. Maar je kunt ook zeggen dat het werken van de getoonde kunstenaars in de sfeer van Rembrandt is. Dat ze hun ding doen qua emotie op gepaste afstand van de grote meester.
Fotografisch realistische techniek
Zo heeft Henk Helmantel het zelfportret van Rembrandt nog eens over gedaan. Is dat om mij te tonen dat hij even zo’n vakkundig schilder is of omdat hij de penseelstreek en het kleurgebruik in de vingers wil krijgen. Ik laat maar in het midden wat de reden is. Zilversmid Jan Lutma werd toen door Van Rijn met de etsnaald uitgetekend. Helmantel geeft nu het portret kleur door het werk in olieverf over te doen. Het heeft de zichtbare touch van de schilder uit Westeremden. De kunstenaar die zo nauwkeurig stillevens op doek zet en geroemd is door zijn kerkinterieurs. In deze tentoonstelling worden daarvan ook proeven der bekwaamheid getoond. Een handvol kastanjes, een uitgedroogde stokvis en een tinnen kan met kom. Alsof de kastanjes zo uit beeld kunnen rollen, de vis bij aanraking zo uit tot stof zal vallen en de kom heeft dat correcte glimmertje langs de rand.
Het klopt allemaal, het is een fotografisch realistische techniek die Helmantel hanteert. Maar niet zo werkelijk echt dat het koud en kil is. De schilder weet gevoel in zijn schilderijen te brengen, waardoor deze warm ogen en behaaglijk aanvoelen. De krijt lijmpot van Rembrandt heeft de tijd maar amper overleeft. Het is kapot, maar toont nog wel waar het voor werd gebruikt. Helmantel maakte er een driedelig portret van, alsof hij wil laten zien welke schilderlagen het uiteindelijke resultaat vormt. Ik zit in de kerkbank van de Staafkerk van Kvernes en kijk naar het koor. De deur nar de consistorie staat open, de voorganger zal zo binnen gaan. Een serene sfeer van stilte en devotie, want zingen in de kerk mag niet meer in deze pandemie.
Romantiek en passie
Bij Rein Pol vind ik Rembrandt niet terug. Wel Pol’s fascinatie voor de trein. En het gegeven dat uit iedere situatie inspiratie voor een schilderij is te halen, zoals de blote voeten van de schilder die uit het badschuim steken. Het is doodgewoon figuratief. Speels getroffen is zijn realisme dromerig. Niet het treinstel is belangrijk in het schilderij, maar veel meer het landschappelijke beeld dat mij klaprozen, de tere berk en berenklauwen tonen. De veldbloemen wiegen langzaam op de wind, de lucht breekt open. De trein komt traag het beeld in rijden, gespiegeld in het strakke water van de spoorsloot. Het andreaskruis van een onbewaakte overweg doemt op. Het is een idyllisch beeld.
Het zelfportret voor een op detail uitgewerkte muurschildering geeft voldoende stof tot kijken en ontdekken. Dit schilderij, Hommage aan Matthijs, is een zoekplaat op zich zeker voor wie het leven en werken van de persoon in kwestie kent. Het is zijn leermeester die zich als heilige kluizenaar weet omringt door schildersmodel Geke en allerlei andere symbolen van belang voor het oeuvre van Pol. Het zit vol romantiek en passie met een knipoog naar religie. Rein plaatst zichzelf voor het door tijd geschonden fresco. Blote voeten op de denkbaar koude tegels. Een kleurig palet in de hand en het logo van de Nederlandse Spoorwegen op de borst. Hij kijkt peinzend terzijde, in zichzelf gekeerd, peinzend.
“Rembrandt, op gepaste afstand”, schilderijen van Henk Helmantel en Rein Pol bij Galerie Autrevue, Woudsterweg 4 in Heerenveen. Tot 13 september 2020.
Geef een reactie