Daar kan ik me wel iets bij voorstellen. Dat je op een plek bent waar geschiedenis is geschreven en dat je dat voelt. Lopend in de voetsporen. Met de warme rillingen over de rug. Hoewel de figuur al jaren- misschien wel eeuwenlang dood is. Nog kun je de spanning op die plek voelen. De stille sensatie daar te zijn waar die ander ooit was. Waar die ander is gegaan, waardoor je geïnspireerd bent. Twan van den Bos heeft dat met Vincent van Gogh op het station van Oudenbosch en wel zo dat hij er bij zijn fotokunst door is geïnspireerd. De gang van Vincent, de wandeling van Zundert naar Rijsbergen heeft hem zo geboeid dat hij daar ook is gaan lopen, nu jaren later. Die ervaring heeft hij in woord en beeld vastgelegd in een indrukwekkende uitgave bij een bijzondere tentoonstelling.
Waas van emotie
Als fotograaf had hij zonder meer de omgeving kunnen vastleggen. “What you see is what you get”. Het station, het spoor, het pad, de kerk. In eerste instantie heeft hij dat ook gedaan, maar over die plaat heeft hij daarna een bijzondere sfeer gelegd. Of al tijdens de opname met filters gestoeid. In de huidige donkere kamer, het scherm van de computer, kun je het beeld naar je hand zetten. Er is veel mogelijk met beeldbewerking software. Van den Bos schildert als het ware zijn beeld van werkelijkheid naar de beleving van het moment. Van realisme naar impressionisme, schurkend tegen het magisch realisme.
Er ligt een waas van emotie over het werk. De werkelijkheid is vooral in een nevel van onvoorspelbaarheid gehuld. Telkens zonder kleur, in het zwart en wit van de eerdere fotografie. Of met een toon van vergeelde vergankelijkheid. Vanuit de historie roepen de plekken deze beelden op. Ongekleurd, dus abstract, ik kan zelf de tint in gedachten toevoegen. Met Van den Bos meelopen langs de voetstappen van Van Gogh. Zien wat hij, Vincent, op zijn tocht heeft bekeken en waar hij mogelijk door geroerd cq beroerd werd.
De omgeving ligt er nu natuurlijk anders bij, daar is wel anderhalve eeuw aan tumultueuze geschiedenis overheen gegaan. Ook aan de rustige omgeving van Zundert is de tijd van wereldoorlog en recessie niet voorbij gegaan. Ik zie dat niet in de beelden terug, dat heeft te maken met de bewerking van de werkelijkheid. De platen hebben een schijn van nostalgie, een warme deken van herinnering. En daar loopt niet tastbaar maar wel voelbaar Vincent in mee. Daar in de verte gaat zijn gedaante, langs de graven op het kerkhof. Het imaginaire figuur stapt uit de boemeltrein wanneer ik op het perron sta te wachten. Ik wil hem aanspreken, maar daar vervluchtigt alweer de herinnering.
Brieven aan Vincent
Twan van den Bos wilde dit ook, Vincent aanspreken. Niet alleen zijn wandeling opnieuw lopen en aanvoelen wat de schilder op dat moment toen daar heeft ervaren. Een herbeleving dus, een déjà vu eigenlijk. Maar dan in overdrachtelijke zin. Dus schoot hij de platen, maar dit was niet genoeg want Twan ging verder dan dat. Hij is gaan schrijven, brieven aan Vincent. Epistels die natuurlijk nooit bij Van Gogh kunnen zijn aangekomen. Van den Bos richt het woord tot Vincent.
De tentoonstelling draait vooral om de fotografie. Die niet alleen het pad laat zien, dat leeg is en uitgestorven. Maar ook sprekende platen geeft van de natuur langs de route. Dauw aan een spinrag, nevel over de velden. Verstilde momenten in de tijd. Het houten bankje is aan de boom geklonken, daar kan ik gaan zitten en wachten op Vincent. Blijven tot er iets gebeurt, zoals Twan bleef tot er iets gebeurde. En er vond iets plaats in zijn gedachten en met zijn kunst. De foto’s te zien treft mij die gedachte. Mooi in beeld met een natuurlijke compositie.
Beschouwend in meditatie
Een tweede deel in het boek toont de denkbeeldige correspondentie tussen Twan en Vincent. In brieven richt Van den Bos zich tot Van Gogh. Dat kan. Maar wanneer de dode schilder dan terug schrijft is het droombeeld wat mij betreft enigszins overdreven. De fotograaf gaat wat te ver in zijn fantasie. Het levert mooie platen op en romantische regels. In een zestal vrienden vindt Van den Bos Vincent terug. Zij wilden zich wel inleven in de kunstenaar wiens leven schilderachtig is, interessant om te doorleven en je in te verdiepen. Zij beantwoorden de brieven in een stijl die inderdaad zo van Van Gogh zou kunnen zijn. Met zijn brieven aan broer Theo als voorbeeld in gedachten.
De fotograaf, zichzelf lichtschrijver noemend, ziet dit project als contemplatief met een filosofisch uitgangspunt. Daarin kan ik meegaan, beschouwend in meditatie. Hij wil de toeschouwer laten wachten bij zijn werk, om tot stilstand te komen in dit haastige leven. Even terug in de tijd van 1877, het jaar dat Vincent de onlangs gefotografeerde route liep. Om mij tot verwondering aan te zetten. Verbazing, om en met Vincent als onzichtbare aanwezige. Maar zonder Van Gogh kan ik me ook wel laten verrassen door het werk van Twan van den Bos. Het is evenwel een prachtig uitgangspunt om in dat spoor verder te gaan. Een kapstok om de beelden aan op te hangen. Maar die beelden kunnen wat mij betreft heel goed zonder de tekst. Hoewel die ‘geschreven’ woorden makkelijk lezen, welhaast geschiedschrijving zijn en een tip van het project en het leven van Vincent oplichten. Twan wacht op Vincent, maar ik laat hem voorbij gaan en loop het traject liever alleen. Verstild, in meditatie.
“Waiting for Vincent”, fotografie Twan van den Bos en teksten van Van den Bos en anderen. Uitgave in eigen beheer bij de tentoonstelling in Zundert.
Geef een reactie