Reis door de nacht. ’s Avonds in bed. De dekens als een tent over me heen. En dan met een zaklantaarn die spannende boekenreeks van Anne de Vries lezen. Alsof je er zelf bij was. Ik weet het nog. De verhalen van de oorlog waren zo boeiend, dat ze in één keer uitgelezen moesten worden. Ook als ik allang en breed moest slapen, volgens moeder. En later Oorlogswinter van Jan Terlouw. De donkere jaren 1940 tot 1945 blijven trekken, ook nu nog. Verhalen over heldendaden en groot verdriet, verzet en onschuldige dood. De boeken lezen als een avonturenroman. Op ware gebeurtenissen geschreven, maar ook wel geromantiseerd om het leesbaar te houden. Ik had het willen meemaken, er bij willen zijn. Maar aan de andere kant, liever eigenlijk ook niet. Toch maar veilig onder de dekens met ingehouden adem de avonturen in de boeken lezen.
Nu is er een boek van Gerrit de Boer. Hij heeft zijn herinneringen van de oorlog na 75 jaar kunnen opschrijven. Alle beschreven voorvallen zijn waar gebeurd of uit overlevering dan wel van tweede hand verkregen. Want Gerrit is pas twee jaar wanneer de oorlog uitbreekt, dus een peuter wanneer de Duitsers Nederland binnen vallen. De gebeurtenissen hebben, ondanks dat hij er niet alles van begreep, diepe indruk op hem gemaakt. Maar het fijne weet hij er nu na zoveel jaren niet meer van. Die details kunnen familieleden hem vertellen.
Het is een uiterst leesbaar boek geworden. Het verhaal en de gebeurtenissen daarin staan niet ver van me af, hoewel het natuurlijk over een tijd gaat voor die van mij. Zo zoals de avonturen van Jan de Boer in de reis door de nacht ook tastbaar en invoelbaar zijn. Het leest in één keer uit. Het houdt de aandacht vast. Het is de oorlog zoals beleefd door een kind. Kinderogen die minder het leed van dat moment zien, maar dit pas achteraf herkennen. Waarom sommige mensen niet langer mochten leven van de bezetter. Waarom het huis zo vol was met vreemde mensen. Waarom het nieuwe broertje Piet ineens voor de deur stond. De sensatie van het ronken van vliegtuigen. De angst voor geweerschoten.
Feiten van de straat door de ogen van een kind
Eigenlijk verandert er niet zoveel aan het gelukkige leven van Gerrit, zo schijnt. Door de verhuizing van IJmuiden naar Sneek, de Tulpstraat, raakt de oorlog enigszins uit zicht. Maar is er nog wel degelijk. Want. Opeens, de bel aan de voordeur. Onderduikers schieten weg voor een veilig heenkomen, want je weet nooit wie er op de stoep staat. Het is een tijd van angst en onzekerheid. Niemand is te vertrouwen. Maar toch ziet Gerrit de Boer als kleuter ook wel weer de zonzijde. Hij is kind en kan niet alles bevatten wat er om hem heen gebeurd. Ik, als lezer, loop met hem mee en verbaas me over onrecht en willekeur.
Door de verhaallijn heen komt steeds het vertrouwen op God naar boven. Het is een christelijk gereformeerd gezin, de Boer. Dus tot de Heer wordt gebeden om hulp. Dat is niet zo vreemd, want dit gegeven hoort bij hun dagelijks leven zoals de oorlog dat ook is op dat moment. Het vertrouwen houdt hen op de been. Het geloof sterkt en troost. Het is moedig van deze schrijver om dit in zijn verhaal niet uit de weg te gaan. In het laatste hoofdstuk wordt de sfeer evangelisch. En daar is niets mis mee, want wanneer je leeft vanuit een bepaalde overtuiging wil je dat uitdragen. Anderen van de goede zaak op de hoogte brengen. De ouders van Gerrit deden wat ze deden vanuit die boodschap van liefde. Om ze postuum te eren voor de daden is er voor hen een medaille van Yad Vashem aangevraagd en staan hun namen gegraveerd in de ere-muur in de Tuin der Rechtvaardigen nabij Jeruzalem. En is er dit boek, dat Gerrit heeft geschreven opdat wij niet zullen vergeten. Een eerbewijs aan al die mensen die hebben geholpen de vrijheid te herwinnen. Geen heroïsch verhaal, maar gewoon de feiten van de straat door de ogen van een kind. Ik lees het en zal niet vergeten.
Boek “Oorlog in de Tulpstraat” van Gerrit de Boer. Uitgeverij Mes, 2020.
Geef een reactie