Wanneer de collectie uit 120 duizend stuks bestaat, en je wilt die verzameling in een catalogus toegankelijk maken. Dat is een opdracht die niet uit te werken is, zo lijkt het. Het zal een boekwerk zijn in welhaast oneindig veel delen als een meer dan lijvige encyclopedie, waarin de stukken zijn gerangschikt en worden opgesomd. Om het hanteerbaar te maken en waard te lezen kan er een dwarsdoorsnede uit deze duizenden voorwerpen worden gemaakt. Dat is wat gebeurd is.
Uit de anderhalve eeuw die de firma Heineken bestaat heeft de bierbrouwer vanaf de jaren 1970 een erfgoedcollectie samengebracht, waarin tastbare herinneringen aan de geschiedenis van het bedrijf zijn verzameld. Daaruit zijn 100 voorwerpen gekozen, waaraan even zoveel verhalen kleven. Opmerkelijke weetjes, sappige anekdotes en indringende portretten opgetekend door auteur Marie Baarspul. Het zijn de Stars uit de collectie, waardoor ik het concern dat ooit in 1863 in een klein aftandse brouwerij de triomftocht begon leer kennen.
Drankenkaart
Het is een vertelling door de geschiedenis van het bier en de brouwer heen, aan de hand van museumstukken. Een heldere tekst bij de productfotografie van Ronald Smits maakt het boek interessant en leesbaar. De uitgave is opgedeeld in een viertal hoofdstukken, afgebakende tijdsperioden in de ontwikkeling van Heineken vanaf het prille begin tot de dag van vandaag. Van de huisbrouwer van toen tot het wereldwijde concern van nu. Heineken heeft zichzelf en het bier door de jaren stevig op de drankenkaart gezet. Het bier van Heineken wordt in vele landen gedronken en overal is de smaak dezelfde door het gebruik van de eigen ontwikkelde A-gist.
Het valt allemaal te ontdekken in “It could only be Heineken”. Een fraai vorm gegeven naslagwerk dat aan de hand van 100 voorwerpen in vogelvlucht door de brouwgeschiedenis van dit biermerk gaat. Bier is zo oud als de mens, staat er geschreven. “Waar mensen zijn, is bier, al eeuwenlang.” Het eerste voorwerp in de reeks is dan ook een Egyptisch offerreliëf met afbeelding van de bierbereiding. De steen werd in 1963 door Freddy Heineken op een veiling gekocht en op echtheid gecontroleerd. De aankoop bewijst zijn liefde voor bier, kunst en geschiedenis. Hij vindt het van belang dat de geschiedenis van het bedrijf aan de hand van karakteristieke voorwerpen door de Heineken Collection Foundation wordt veilig gesteld. Maar het oudste bewijs van de hierboven geciteerde stelling is de vondst van een ‘brouwerij’ van 13 duizend jaar geleden in een grot in Israël.
In het boek leert de lezer over de opmars van het Heineken bier in Nederland en vooral van daarbuiten. Uitvindingen om het vocht langer houdbaar en op smaak te houden door het brouwproces en het verpakkingsmateriaal. Waarom bruin glas voor de flesjes beter is dan groen, maar Heineken uiteindelijk toch op de laatste kleur overging.
Goed bier
Een geduchte concurrent is het Amstel bier, de brouwer die later wordt ingelijfd. Amstel is als merk meer naar buiten gericht en ziet de noodzaak van degelijke publiciteit en reclame eerder in dan Heineken dat zelf doet. De laatste is al vroeg in haar bestaan op het overnamepad om zich als bedrijf stevig te vestigen. Goed bier is de beste reclame. Maar goede reclame maakt populair. Veel aandacht in het boek is er voor die kracht van reclame (dit is de man, dit is zijn bier). De uitingen als affiches, showcases, uithangborden, korte bioscoopfilms en tv-commercials. Heineken verbindt zich aan sport, waar Amstel voor muziek kiest.
Amstel innoveert en experimenteert. De stoop voor thuis is in 1937 de eerste thuistap, tap en fust ineen. Heineken volgt, maar pas in 2004 slaat de Beer Tender bij het grote publiek aan. Zo vergaat het ook het eerste alcoholarme bier dat door Heineken wordt geserveerd. Youp van ’t Hek brandt Buckler in zijn oudejaarsconference van 1989 compleet af: “dat gereformeerde bier”. Door de brouwerij wordt de cabaretier daarna getrakteerd op een krat Youppie! – “alcohol-vrij bier, zoveel smaak dat je de alcohol niet mist”. Maar in 2017 is de wereld van de bierliefhebber dermate veranderd dat Heineken 0.0, great taste zero alcohol, het gat in de markt vult.
Het brouwen
In het boek komen alle facetten van het bier en het brouwen ervan aan de orde. Veel van de verhalen zijn zelfs voor de verstokte bierdrinker nieuwe weetjes. De brouwer keert zich ermee binnenste buiten, laat bijna het achterste van zijn tong zien. De procedure van het brouwen, de verschillende stappen om op smaak te komen en de diverse artikelen die daarin gebruikt worden. Zoals het toen ging, handmatig en met persoonlijk gevoel, tot hoe het nu gaat, geautomatiseerd maar nog steeds met eenzelfde emotie.
In de oorlog wordt het beste bier door de bezetter gedronken, terwijl het minder goede waterige bier noodgedwongen naar de consument gaat. Na de bevrijding brengt Heineken zijn biersmaak weer op orde en etaleert dit met “het BIER is weer BEST”. Er zijn meer of minder geslaagde avonturen in de Verenigde Staten (Heineken’s on the Zuiderzee), het Verre Oosten (Hollandsch bier in Indië gebrouwen), Afrika en Venezuela. In Nederland breidt de brouwerij uit en vertrekt uiteindelijk, alle tegenstand van werknemers ten spijt, uit Amsterdam. Heineken neemt diverse brouwerijen over, maar wanneer het concern zelf interessant is voor overname wordt dit afgewezen. Het heeft de Amstel humor en kopt in een paginagrootte advertentie vrolijk: “Natuurlijk zijn wij te koop (op meer dan 10.000 plekken in Nederland)”.
Het is onbegonnen werk al die verhalen hier opnieuw in te schenken. Het boek “It could only be Heineken” mag niet ontbreken in de boekenkast van de bierdrinker. “Met dit rijk geïllustreerde boek belandt een schat aan verhalen op de koffietafel – of biertafel beter gezegd”, prijst WBooks zijn uitgave in samenwerking met de Heineken Collection Foundation aan. Daar proost ik op!
Boek “It could only be Heineken – 100 voorwerpen, 100 verhalen”. Tekst Marie Baarspul, fotografie Ronald Smits. Uitgeverij WBOOKS, 2020.
Geef een reactie