Eigenlijk is ze in de verkeerde tijd geboren, zou je kunnen zeggen. Of leeft en werkt in een voor haar metier onmogelijke tijd. In een tijd dat het geen pas geeft dat een vrouw kiest voor het beroep van zelfstandig werkend kunstenaar. De kunstwereld was altijd al een jongensclub, een mannenvereniging, en is dat eigenlijk nog steeds. Hoewel, in onze tegenwoordige tijd is het bijna hip wanneer je als vrouw de kunstwereld bestormd met jou kunnen. Althans wordt er vooral door sommige meiden vreemd opgekeken wanneer een museum eens geen kunst van vrouwen laat zien. In de tijd van Hanny Korevaar, haar bloei is in de eerste helft van de vorige eeuw, ligt dat anders. De vrouw wordt terzijde geschoven waar de man op de voorgrond is geplaatst. Maar toch heeft de vrouw een hele eigen kijk op en inbreng aan de kunst, ook in die tijd en nu nog. Maar de musea kiezen voor kwaliteit en niet omdat de persoon man of vrouw is. Dat zij gezegd en is geschreven.
Biografie en beschrijving
Hanny Korevaar trouwt met een kunstenaar en beide echtelieden stuwen elkaar op tot een hoger plan in kunnen en kunst. Maar komt Armand Bouten boven drijven, terwijl Hanny nauwelijks boven het maaiveld uitsteekt. Terwijl de manier van werken en de uitstraling van het werk hoegenaamd dezelfde is. Bekijk ik in het boek, met biografie en beschrijving van Hanny Korevaar door Susan van den Berg geschreven en samengesteld na gedegen en uitgebreid onderzoek, de schilderingen en vergelijk deze bijvoorbeeld op internet met die van haar man dan verbaas ik me over de overeenkomst. Een Korevaar kan een Bouten zijn en andersom, de verwarring ligt op de loer. Maar het feit dat Armand een man is en Hanny een vrouw maakt het onderscheid. De man wordt in en door zijn werk gewaardeerd en geprezen, terwijl de vrouw in dit geval wordt weggezet als demonisch en verre van talentvol. Maar met dezelfde manier van werken en uitdrukking. Maar Korevaar sluit daarnaast door haar manier van werken en de wijze van uitbeelding ook niet aan op haar tijdgenoten. Het opzienbarende werk krijgt weinig waardering, want van een vrouw wordt zachtzinnigheid verwacht terwijl voor de ‘griezelige voorstellingen zeer weinig vakkundigheid vereischt is om ze te maken’.
Korevaar heeft tijdens haar leven geen solotentoonstelling, lees ik in het boek. Steeds is ze onderdeel van een groep of deelt de aandacht met haar man Armand. Haar werk wordt wel gezien, maar in het begin nauwelijks tot niet gewaardeerd. De mening van Jan Voskuil waarmee het boek begint spreekt daarin bijzonder aan: “Het geheel blijkt gedurfd en zeker voor een vrouw – van wie men nu eenmaal volgens de traditie het teedere verwacht! – buitengewoon sterk van vorm en kleur.” Want dat is het precies, de werken van Korevaar schreeuwen zich mannelijk van de doeken. Geen tederheid, geen lieflijke plaatjes. Er is wel eens een stilleven, maar deze heeft dezelfde robuuste kracht als de portretten.
Onorthodoxe ideeën
In de schilderijen is een verlangen naar sociaal leven, naar een gezin, kinderen. In tegenstelling tot het leven dat Hanny leeft. Veel reizen, veel van de wereld zien, een drang naar vrijheid, maar op de rand van een bestaan in armoede. De omgeving die ze in verf op doek vastlegt is er een van weemoed naar een beter leven. In de stillevens is al die hang naar dat wellicht onbereikbare aanwezig. De bloemen zijn robuust aangezet, hoewel de sfeer klassiek is. Maar of het werk autobiografisch is valt niet te zeggen. De gezichten van mensen in portret en groepsportret is ‘afschrikwekkend’. Met blikken die gelaten zijn, niet vrolijk de wereld inkijkend. Het kleurgebruik is vooruitstrevend zoals de vormentaal dat is. In wanorde zo lijkt het, wanstaltig en mismaakt – het demonische in de mens, maar het is veel meer een uiting van een gekwetste ziel. Een individu dat leeft aan de zelfkant, zelfbewust en ontdaan van een burgermansleven. Heftige kleuren, de gezichten als tronies, de vormen met dikke omlijningen aangezet. De burgerman vindt het maar niks. “Zij (Hanny en Armand) voelden zich thuis bij de verschoppelingen van de samenleving. Daar werden hun onorthodoxe ideeën niet met argwaan of hoongelach ontvangen. Integendeel, in het buitengebied was er ruimte voor experiment en expressie”, schrijft Van den Berg.
Met grote ogen en meest grijnzende monden lijken het meer grimassen of maskers dan de uitdrukking van een man, vrouw of kind. Het kunnen heel goed zelfportretten zijn gezien de thematiek van het eigen werkelijke leven. De geportretteerden kijken deemoedig het leven in. Zij laten de wereld zoals die voor hen is lijdzaam over zich heen komen. Zo lijkt het in de zetting van het nachtleven, aan de bar, in de huiskamer. De schilderijen zijn cartoonesk, als een cynische blik in de wereld van het gelukkig samenzijn. Of het theatrale groepsgevoel, de zichzelf aangeprate vriendschap, de gekochte liefde. Een gelukkige omgeving die voor Korevaar schijnbaar niet is weggelegd. Alleen de handeling, de actie is een beweging van de samenhang als in een gelukkig gezin. In deze tweedeling ziet de toeschouwer in eerste instantie de lelijkheid, en kan daar maar met moeite doorheen prikken. Het werk wordt daarom dus meteen maar afgedaan als niet terzake doende in de kunst. Er wordt aan voorbij gekeken en de waarde is er niet van in gezien toen. Pas nu wanneer Susan van den Berg haar research heeft afgerond en vastgelegd in een boek, de schilderijen een podium hebben in één van de kabinetten van Museum Belvédère, komt er belangstelling voor dit bijzondere werk.
Van den Berg gaat voor zover mogelijk en het onderzoek dat toelaat, dieper in op leven en werk van deze vergeten kunstenaar. In losse punten is haar biografie opgesteld en zijn tentoonstellingen opgesomd. Het verhaal vertelt de levensloop, de reizen, de plekken waar kunst ontstaat, de verborgen bloei, het plotseling neerleggen van het penseel, de neerwaartse spiraal in werk en leven. Het boek kan als catalogus bij de tentoonstelling in Belvédère worden gezien, maar heeft zeker kracht als zelfstandige uitgave en naslagwerk.
Demonisch en zwoel
Er is weinig bekend over dit kunstenaarsechtpaar. Toch weet Van den Berg voldoende interessante documentatie op te diepen om een lang verhaal kort te maken. Geïllustreerd met veel kleurige voorbeelden van haar werk en zwartwit foto’s waarop de kunstenaar zelf is afgebeeld. Het titelloze boek niet anders dan de naam van de vrouw – Hanny Korevaar – beschrijft een relatief korte periode van eigen bloei in de kunst. Een groei in de persoonlijke beeldtaal, die op het laatst schuurt tegen de abstractie. Maar steeds blijft de werkelijkheid van de goot aanwezig, veelal toch in realiteit en later in sfeer. De manier waarop de vormen op doek zijn gezet, de gebruikte kleuren. Het ademt alle een sfeer van begeerte en angst, perversiteit. De hang naar het onbereikbare. “Haar werk is demonisch en zwoel”, merkt een recensent in haar tijd op. “De sombere zijde van de wereld en de gedachten tot model gekozen.” Wonderlijk werk dat zeker boeit maar ook vragen oproept.
Antwoorden worden in het leven van Korevaar maar nauwelijks gevonden, zo blijkt uit de research van Van den Berg. In de korte tijd van haar kunstenaarschap komt ze tot een geheel eigen vorm van expressionisme. Een opvallende eenling met een onstuimige stijl. Van den Berg roept in haar boek op tot meer waardering voor deze vrouwelijke kunstenaar. Het werk verdient het. “Nu is het tijd voor Hanny Korevaar. Niet als ‘vrouw in de kunst’ of als wederhelft van een inmiddels bekende schilder, maar als autonoom kunstenares met een eigen signatuur.”
“Hanny Korevaar”, kunstenares en kosmopoliet. Tekst Susan van den Berg. Uitgave Ars et Animatio, 2019. Verschenen bij tentoonstelling in Museum Belvédère, 2021.
Leave a Reply