Het is niet altijd makkelijk een beroemde vader te hebben. Soms zou je je achternaam willen veranderen om maar niet altijd “de zoon van…” genoemd te worden. De naam van de vader kan een last zijn, alsof je niet op eigen kracht dat kunt doen waar je goed in bent. Maar ook kan het juist in je voordeel werken. Dat je de naam van je vader als kruiwagen kunt gebruiken, zodat deuren opengaan die anders gesloten zouden blijven. De medaille heeft twee zijden, altijd. Of Titus last heeft ondervonden dat zijn achternaam Van Rijn was en zijn vader Rembrandt heette zullen we niet weten. Wel raak ik door de studie van Jeroen Giltaij naar de figuur Titus bekend met de mens achter de portretten die zijn vader van hem schilderde.
Verborgen verleden
In het boek “Titus, zoon van Rembrandt” duik ik met Giltaij diep de 17e eeuw in. Aan de hand van bestaande literatuur en eerdere onderzoeken, door antieke geschriften en inventarislijsten uit die tijd erbij te pakken, beschrijft hij nauwgezet het leven van Titus. Doordat het een en ander aan memorabilia bewaard is gebleven is een welhaast gedetailleerde biografie te maken van de jongeman die kort voor zijn vader in 1668 overleed.
De levensbeschrijving van Titus van Rijn lijkt veel op het speurwerk dat gedaan wordt voor het bekende televisieprogramma “Verborgen verleden”. Daarin blijkt ook dat er veel historisch materiaal in bibliotheken en oudheidkamers cq musea wordt bewaard, waardoor een betrouwbaar beeld van voorouders en stamboom kan worden opgezet. Zo kan ook het leven van Titus uit stoffige geschriften worden samengesteld.
In eerste instantie komt Rembrandt voor het voetlicht, met zijn vrouwen die hij vroegtijdig aan de dood moest prijs geven. Zo verging dat ook diverse van zijn kinderen. De lezer van het boek wordt in eerste instantie meegenomen in het leven van de later wereldberoemde vader om dan bij dat van zoon Titus aan te komen. Doordat er voornamelijk inventarislijsten en testamenten worden aangehaald is er een gedetailleerd beeld te schetsen van wat zich er in een huis van welgestelde mensen uit die tijd bevond.
Vennootschap
Vooral daarin is van belang of Titus zelf ook eens penseel en palet ter hand heeft genomen en net als zijn vader aan het schilderen is geraakt. Hij zat natuurlijk van peuter af aan al midden tussen de kunstenaars en de kunst. Het is hem met de paplepel ingegoten, kan gezegd worden. En hij zou ervoor in de wieg gelegd kunnen zijn. Maar het is gissen. In de stukken worden wel schilderijen en tekeningen genoemd als zouden deze van zijn hand zijn, maar zeker is dit niet omdat geen enkel kunstwerk daarvan bewaard is gebleven.
Uit andere stukken blijkt dat Titus de belangen van zijn vader behartigd in een vennootschap, en vroeg daarvoor – na de dood van zijn stiefmoeder en compagnon – de wettelijke meerderjarigheid aan. In februari van het jaar waarin hij in september kwam te overlijden, trouwde Titus en kreeg een dochter die hijzelf niet meer geboren heeft zien worden. Titus werd slechts 27 jaar jong. Met zijn dochter, die de voor die tijd respectabele leeftijd van 56 jaar haalde en kinderloos stierf, eindigde echter Rembrandts nageslacht.
Het is een snelle vlucht door het leven van Titus, maar in het boek van Giltaij staat alles gedetailleerd beschreven. Zijn nalatenschap, althans dat van zijn vrouw, is uitvoerig beschreven aan de hand van een in die tijd opgemaakte boedellijst als bijlage bij een testament. Ook de door brand ernstig aangetaste originele bladen zijn in het boek afgedrukt. In een sierlijk oud-Nederlands handschrift staat de inventaris nauwgezet genoteerd. Uit de transcriptie lees ik bij Vrouwe kleren, drie roode laeckense rocken, via Lijwaet, een groot damast taefellaecken, en Juwelen, een silveren soutvadt, tot Huysraet, een doeken huijff met een bandelen. Ook worden de Obligatien Rentebrieven en Belastinge opgesomd. De lijsten zijn een schat voor geschiedschrijvers.
Natuurlijk is dit interessante kost, maar wanneer Giltaij in het boek aankomt bij de schilderijen die worden toegeschreven als portretten van Titus schuif ik naar de punt van de stoel. Nauwkeurig worden de kunstwerken beschreven. “Titus in beeld” vormt de kern van dit studieboek waar veel onderzoek aan vooraf is gegaan. De prachtige afbeeldingen van de schilderijen maken dit boek tot een juweel in mijn bibliotheek.
Titus in beeld
Nadat een hoofdstuk is uitgeschreven voor het mogelijke antwoord op de vraag of Titus kunstschilder was, worden de diverse genoemde schilderijen waarop Titus is afgebeeld uitvoerig bekeken en beschreven. Worden de schilderijen minutieus omschreven en in de tijd gezet, ook is de herkomst genoemd. Tentoonstellingen waar de werken te zien zijn geweest en de literatuur waar het eerder in beschreven is.
Het is al met al en kortom een bijzonder boek over een opmerkelijke loot aan de stamboom van de meest beroemde kunstschilder van Nederland. Een leven dat kort was, maar waarover ik tot voor dit boek van Giltaij niet of nauwelijks iets wist. Dat hij de zoon van was, dat wist ik. Maar daar hield mijn kennis vooralsnog op. Nu ben ik op de hoogte van vrijwel de hele levenswandel van Titus van Rijn. Van kleine jongen tot te vroeg gestorven jongeman. Door zijn vader eens als franciscaner monnik afgebeeld in een aan hem toegedacht karakter. Een historisch figuur, tot de verbeelding sprekend en niet alleen vanwege zijn deemoedige voorkomen met de blonde en rode lokken tot op de schouders reikend, de donkere ogen onder zware wenkbrauwen, het kuiltje in de linker mondhoek en in de kin, de flinke neus en de rode lippen.
Boek “Titus, zoon van Rembrandt”, Jeroen Giltaij. Uitgeverij WBOOKS, 2018.
Geef een reactie