‘Wat doet die auto in onze straat’, zal ze gedacht hebben. Ze trekt net het beslapen bed recht, wanneer ze die onbekende auto het pleintje op ziet rijden. Op het dak van de wagen staat een eigenaardig futuristisch ding dat lijkt om de as in het rond te draaien. Net wanneer ze de vitrage voor het raam even aan de kant schuift om beter zicht te hebben op dat geheimzinnige voertuig, drukt de bestuurder van de auto op een knop om één van meerdere foto’s rondom in de straat te maken.
Het bedrijf Google, vooral bekend van de zoekmachine – googlen is een nieuw werkwoord, heeft meerdere takken en activiteiten. De drang om de hele wereld op beeld vast te leggen is daar één van. In de app Google Maps kan ik ieder mogelijke, bekende en ontdekte plek op de aarde opzoeken. Vanuit de ruimte via een satelliet bekijken en sterk inzoomen tot ik bijvoorbeeld een figuur in badpak op een dakterras zie. Maar ook kan ik op de plek zelf om me heen kijken. De straat in en uit, de gevel van een huis met mijn ogen digitaal betasten.
Schim van moeder op internet
Zo begint een oppervlakkig adres op de kaart in de ruimte te leven. Google stuurt daarvoor een auto de weg op met een fotocamera op het dak die kan draaien en 360° alles in bereik van de lens in beeld zal brengen. Een volledig zicht rondom. Op het moment dat deze auto in die straat is legt hij alles vast aan handelingen die er dan zijn. Zo komt het voor dat de moeder van Jeltje van Houten net toen nieuwsgierig door het raam van de woning aan het pleintje in Betondorp Amsterdam gluurt. Bij toeval ontdekt de dochter later de schim van moeder op internet. Het is aanleiding als kunstenaar met dat bijzondere feit iets te gaan doen. De van haar moeder gekregen omslagen en kaften van boeken dienen daarbij tevens als inspiratie.
Moeder heeft de boekenkast opgeruimd en bepaald welke boeken, in dit geval agenda’s, er niet meer toedoen en wel weg kunnen. Daarop scheurt ze de inhoud eruit, deze bedrukte bladzijden verdwijnen in het oud papier. Want gebeurtenissen van belang zitten in haar hoofd en dat vindt ze genoeg. In die agenda’s namelijk wordt jaar en dag het leven opgetekend om te bewaren. Nu, welhaast aan het eind van dit leven – moeder is van 1930 – worden die papieren herinneringen opgeruimd. De lege linnen kaften zijn voor dochter Jeltje, want zij is creatief in de weer met omslagen. Onder de titel ‘Cover story’ maakt zij collages van kaften van gebruikte boeken.
Haar silhouet in de kamer
“de agendakaften die ik van haar kreeg / de foto van haar huis op google maps uit 2018 / ze inspireerden tot het maken van dit boekje” lees ik in een soort van voorwoord. Want de beide ervaringen komen samen in het project “tijd van leven”. “de foto met het opzij geschoven gordijn / haar silhouet in de kamer / de agenda binnen handbereik / notities als lintje om de tijd” Van Houten legt de kaften fotografisch vast, een lintje erom met de titel van het project, de jaren van 1993 tot 2002. Alsof er afscheid wordt genomen, een proces van rouwverwerking. Het lint om de bloemen op de kist. Dan schijnt het mes in de kaften te gaan en stelt ze van losse delen de gevel van het ouderlijk huis samen. In negen collages, de negen jaren waarvan de moeder de herinneringen bewaard in haar hart. De gevel is in een geometrische vorm gegoten terug, steeds in dezelfde opbouw maar met een andere kleurstelling. Een architectonisch inzicht, het in beeld verwerken van een dierbare plek. De foto’s en de weergaven van de collages zijn geplaatst in een klein boekwerk. Als herinnering aan een deel van geleefd leven. Ter afsluiting, als apotheose, is de Google foto afgedrukt, waarbij moeder het gordijn opzij schuift. Een teken van leven voor altijd digitaal vastgelegd. De tijd opgeslagen in agenda’s, het leven achter de gevel – de façade om intiem achter te verschuilen. En toch krijg ik door dat koekeloermoment een blik achter het gordijn. De moeder laat zich even zien, een ogenblik kijk ik in de privé-sfeer mee.
De QR-code achter in het boekje verwijst naar de website van Van Houten waar ik dezelfde tekst lees als die ik afgedrukt ook al had gevonden. Meer informatief is de korte film die gezien kan worden. Daar wordt duidelijk dat het project een installatie is. Dat ieder gekleurd linnen kaft open geslagen een geometrisch plan van de zijgevel van het huis herbergt. De laatste geeft de bewuste foto van het weggeschoven gordijn weer. Jeltje neemt in de film zelf de agenda’s door. Het is een bijzonder project met een even ongewone aanleiding. Een samenkomen van sferen en emoties. Een periode van leven in een notendop. De geschiedenis van de moeder blijft verborgen, want is uitgeschreven bij het oud papier gegaan maar opgeslagen in gedachten. Enkel herinnert nog de kaft aan de inhoud van die jaren. Maar de zoekmachine gunt een toevallige en veelzeggend stilzwijgende kijk op een enkel moment uit die onbepaalde tijd.
Tijd van leven, het huis van mijn moeder. Jeltje van Houten, uitgave in eigen beheer, 2021.
Geef een reactie