Het is voorbij, ik kan er niets meer mee. Maar gelukkig heb ik de foto’s nog en is het dus niet helemaal afgelopen. De catalogus bij een tentoonstelling houdt namelijk die voorstelling in de toekomst vast, wanneer de tijd van zichtbaarheid is verstreken. Vooral wanneer er naast afbeeldingen van kunstwerken ook zaaloverzichten, de inrichting van de ruimte, in het drukwerk zijn opgenomen. Eigenlijk zijn het sporen van de expositie die er was en geweest is. Tekens in de tijd van die tijd. Afdrukken van een afgewogen opbouw, een overwogen gecomponeerde opstelling. De schilderijen zijn dan ingewisseld voor andere in een nieuwe samenstelling. Nieuwe sporen. Een volgende tentoonstelling. Maar door de catalogus blijft de vorige behouden. Is er een spoor getrokken naar de toekomst. Kan ik later het boek nog eens (weer) uit de kast nemen en nagenieten.
Surrogaat van de werkelijkheid
Rudy Lanjouw heeft en had tot 17 mei 2021 een expositie van nieuw werk, eigen werk in zijn galerie Ruimte P60 in Assen. Een verstilde ruimtelijke inrichting, zoals past bij zijn schilderijen en objecten. Deze kunst verdient ruimte om te ademen en ik heb die speling nodig voor de beleving ervan. Want eigenlijk moet ik natuurlijk de indrukken in werkelijkheid meemaken, en is het boek dat ik thuis opensla een surrogaat, het flauwe aftreksel daarvan. Maar het geeft wel een beeld van hoe het was en zomaar weer kan zijn.
Tegenwoordig kun je kunst kopen vanuit de luie stoel, online op internet. De mogelijkheid om uit een papieren catalogus iets te zoeken en te kiezen bestaat al langer. Maar daarbij mis je wel node het gevoel bij het werk en ervaar je pas de look en feel wanneer het wordt thuis bezorgd en is uitgepakt. Dat kan dan tegen-, maar ook heel goed erg meevallen. Wijzer is het in atelier of tijdens expositie het van alle kanten te kunnen bekijken, het met de ogen te bezoeken, de geur van doek en verf te ruiken. Papier en internet maakt van het vlakke werk een platte ruimte. Toch moet ik het daar nu mee doen.
Lastig een vinger achter krijgen
Ik zie op afstand dat Rudy Lanjouw een spoor trekt in de kunst, zijn spoor. Wie de expositie heeft kunnen bezoeken zal dit beamen. In de bijbehorende catalogus legt hij dit spoor dus nog eens vast. Het kleine boekwerk geeft een beeld van zijn kunnen, een portfolio van zijn kunst op dit moment, 2021. En in een tekst, die antwoorden geeft op mogelijk veel gestelde vragen, wordt de lezer de gedachte achter de kunst gewaar. Waarom doet Lanjouw wat hij doet, wat is de reden dat zijn kunst er is. Waar ligt zijn inspiratie, wat zie ik wanneer ik naar de werken kijk. De toeschouwer wil altijd het waarom weten. En vooral een antwoord op wat hij of zij ziet. Zeker wanneer het werk te moeilijk is om zomaar de waarde ervan in te schatten. Bij de realiteit is er weinig twijfel, maar met abstract zoals in het werk van Lanjouw kun je daar lastiger een vinger achter krijgen.
Schrijver en curator Benedict Vandaele legt in een voorwoord het werk van Lanjouw uit. Het zet mij op het spoor van wat ik kan ervaren wanneer ik het werk live zal zien. “De non-figuratieve schilderijen van Rudy Lanjouw geven carte blanche aan de verbeeldingskracht van de kijker.” Eigenlijk had ik daar al moeten stoppen met lezen. Want dan volgt een verhandeling over het hoe, wat en waarom. Informatie waardoor ik met een vooroordeel naar het werk zal kijken. Het staat mijn objectiviteit in de weg. Mijn blad is niet meer onbeschreven, de letters van Vandaele staan erop gedrukt. Wel kan ik nu in het werk herkennen wat er in woorden over geschreven is. Zie ik sporen, herken ik Lanjouw’s fascinatie voor archeologie in zijn werk. Sporen uit het verleden, maar ook sporen die nu nog getrokken worden. Tekens van leven.
Dichterbij het werk
Echter is de tekst wel verhelderend. Want kun je geen toegang vinden tot het werk van Lanjouw, geen ingang in het geschilderde beeld, dan weet je met dit boekje in de hand in elk geval de uitgang te vinden. Het spoor te volgen met de uitleg van curator en kunstenaar brengt je naar de juiste bestemming, als in de legenda bij een landkaart. In dit geval het rijk van de kunst. Die uitleg van de gebruikte schildersymbolen brengt me dichterbij het werk. De afstand tussen gedachte en gevoel verdwijnt door de verklaring, de toelichting. “Het geheel verbreekt het statisch karakter van de schilderkunst en houdt de blik van de kijker in haar greep”, lees ik. En inderdaad, de uitdrukkingen van Lanjouw hypnotiseren als het ware. De ogen raken er niet van af, krijgen er niet genoeg van lijkt het wel. De ritmische onderschildering, de onregelmatige lijnen en vlakken dwingen tot nader onderzoek. Zetten aan tot speuren naar waar de uitleg op doelt. Wanneer de titel van het werk een duidelijk beeld vermoedt kan ik mijn blik niet op oneindig zetten, maar moet ik die naamgeving ergens ontdekken. Het zet mijn gedachte op scherp. Meer makkelijk is het wanneer het werk zonder titel gaat, dan kan ik mijn eigen verhaal op het spoor zetten.
De kunst van Rudy Lanjouw heeft in eerste instantie geen lage drempel. Maar ben je eenmaal over de drempel dan is er een wereld te ontdekken. Volg ik de sporen die zijn getrokken. Ontdek ik in ieder werk een nieuw gezichtspunt. Lanjouw vindt zelf dat “elk werk moet voelen alsof ik een nieuwe ontdekking heb gedaan”. Hij vergelijkt het met een archeoloog, die voor de eerste keer iets opgraaft dat niet past binnen zijn gekende kader. Hij moet op zoek naar aanknopingspunten. Voor Lanjouw is ieder werk een andere opgraving, een nieuw spoor naar en in zijn wereld.
Toegang tot de plattegrond
Het is derhalve niet de herkenbare wereld om ons heen. Om het te begrijpen moet ik zijn wereld kennen. Dat kost tijd. Voor deze serie werken zijn leegte, ondergrond, vorm en sporadisch kleurgebruik uitgangspunt geweest. Ritmisch onderzoeken de vlakken de ruimte hen door de kunstenaar toegemeten. Stil en bedachtzaam, geconcentreerd. Zo dien ik mijn aandacht te centreren, aandachtig. Dan neemt het werk mij mee in haar spel. Krijg ik toegang tot de plattegrond van Lanjouw’s kunst. Zie ik de sporen die hij heeft getrokken en die ik kan volgen. De catalogus is daartoe een handleiding. Eerst die uitleg op de letter volgen om de werking van het kunstgerei te begrijpen. De uitgave is een handige hulp daarbij.
De foto’s in de catalogus zijn geknipt uit het landschap van de wereld van Rudy Lanjouw. Details die uitnodigen die wereld te onderzoeken. De idee te achterhalen die de kunstenaar bracht tot deze uitingen. Dat is geen eenvoud, daar kunst niet makkelijk hoeft te zijn. Kunst laat mij nadenken. Kunst is geen te begrijpen plaat aan de muur. Kunst hoort te graven, de gedachte uithollen, het gevoel blootleggen. Kunst moet schuren, ongemakkelijk zitten. Pijn doen, aan de blik en aan het oordeel, de stellingname.
Sporen van sporen – Traces of traces. Catalogus bij tentoonstelling van werk van Rudy Lanjouw bij Ruimte P60 in Assen. Uitgave in eigen beheer, 2021.
Geef een reactie