Welke is het geluid van een betonnen landschap. Klinkt het dof en zwaar of juist helder en zuiver. Wat hoor ik van een wijdte, hoogte en breedte langs huizenblokken zover het oog reikt. Als plattelander zal ik me er maar nauwelijks thuis kunnen voelen, daar tussen die torenhoge huizenwanden. In verbazing opkijkend tegen puien en gevels tot mijn nek er stijf van staat. Overweldigend te weten dat mensen welhaast tot de hemel kunnen reiken in zo’n wolkenkrabber, tussen de wolken leven. Wat zijn de tonen die dit gevoel van grootsheid geeft in de rumoerige metropool, dat New York is. De emotie blijkt tegenovergesteld, een berusting, een stil geslagen ziel. Een deemoed in weemoed naar de rust en de gemoedelijke kalmte van de streek rond bijvoorbeeld De Hoeve of Oranjewoud in Friesland.
iPad als schildersdoek
Deze grote stap maakt kunstenaar Martin de Jong. Op afstand geïnspireerd geraakt door die enorme flats, de felle verlichting en drukte van mens en machine. Om daar uitgebalanceerd composities mee te maken. Architectonische afbeeldingen. Afgeleide realiteit om het imposante gevoel beeld te geven. Spelen met lijn, vlak en kleur. Die inspiratiebron wil hij kunnen aanraken, van dichtbij de sfeer proeven om er gedegen mee te kunnen werken. Dus gaat De Jong in de wereldstad overzee kijken om het leven aldaar te proeven. Maar vooral de sfeer te ondergaan die trilt in de atmosfeer, zindert in de warmte van de stad.
Met een iPad als schilderdoek, want de kunstenaar wil zo onopvallend mogelijk de indrukken verbeelden die hij daar opdoet. Niet de toeristische kunstenaar zijn, waarbij elke figurant en passant een ogenblik over de schouder meekijkt om te zien wat er op papier dan wel op doek van de omgeving terecht komt. En, het op dat moment ongewenste commentaar wat dat oplevert. Ook in de kunst staan de beste stuurlui aan wal. Dus anoniem krast de digitale tekenpen over het beeldscherm. Het noteert de lijnen en vlakken in een eenvoudige opzet. Uit te werken later thuis in het atelier. Op doek of papier in grote afmeting. Maar ook wel werkt De Jong de iPadversie verder uit en maakt daar een uitvergrote print van. Daarvan kan hij meerdere versies maken, want met een enkele druk op de knop kan de kleur in een tel veranderen. Een variant op het thema. Een reeks variaties.
Melancholische pianospel
Terug naar het geluid van New York. Zo zoals Martin de Jong dit laat passen aan zijn gevoel bij die stad tijdens nachtelijke wandelingen. Want net als het beelden dat hij doet is de gemaakte klank een eigen impressie in expressie. In melklokaal, waar zijn werk hangt, is dat te zien en te horen. Stemmig pianospel geeft de emotie van daar weer. Vandaar dat ik er berusting uit peur. Geen zenuwachtige jazz of stampende blues, ook geen ratelende rap of helse house, maar de kalme tonen van een eenvoudige piano – pianissimo. Die tonen zijn genoteerd op een soort van draaiorgelboek, uitsparingen in het karton. De in rij gevouwen leporello is schilderend beschreven met schemerige details van de stad. De overgang van dag naar nacht. Die mysterieuze ervaring waarbij huizenhoge blokken bergen worden, donker afgetekend tegen de lucht, hoor ik niet terug in het melancholische pianospel.
Martin de Jong brengt rust van het platteland in de skyline van de stad in. Zo zijn de composities van De Jong te bekijken. Hij maakt de grootsheid klein, het enorme handzaam. Geen ruime blik zoals hier in Friesland. Maar wel is de betonnen wereld transparant waardoor de blik als vanzelf weer wijds wordt. Veelal kan het oog langs de gevelwand door de straat glijden, wordt het zicht tegen de einder vaag. Ook kan de lucht vol zijn met ramen en muren. In een snelle expressieve stijl is de architectuur neergezet. Het schetsmatige karakter geeft het werk een speelse aanblik. De atmosfeer is in beweging. Geen felle kleuren zoals je zou verwachten, maar meest pastel tinten. De blokken flats zijn tegen elkaar geplakt en gestapeld als een blokkendoos. De Jong bouwt zijn eigen grote stad. Een landschap zonder horizon, omsloten door ritmes en herhaling. Het is een werkelijke weergave van de huizenmassa, waar ramen speels over de gevels dansen, het perspectief wordt hier wel losgelaten. De Jong probeert niet alles te laten zien, maar brengt de realiteit terug tot een zekere eenvoud en beleving. Het is een sfeer die moet worden ondergaan. De composities zijn een abstractie van de werkelijkheid, een vereenvoudiging in zichtbaarheid. Het weg schilderen om inzicht te krijgen in vorm en compositie. Een vertaling van de stad, huizenhoog in gevoel.
Tentoonstelling “Transition”, werk van Martin de Jong bij melklokaal voor hedendaagse kunst, Heremaweg 20-1 in Heerenveen. Tot en met 11 juli 2021.
Geef een reactie