ZERO to Downunder, is de titel van de expositie met werken van Harmen van der Tuin, Kees de Vries en Terri Brooks. Het is een tentoonstelling met abstracte kunst bij Museum Galerie Heerenveen (MUGA). De kenmerken van ZERO zijn licht, beweging en monochrome schilderkunst. Van deze eigenschappen is vooral bij het werk van Harmen van der Tuin de signatuur terug te vinden. Materie, nat gips, is uitgesmeerd op een houten drager. In een paar brede en grove vegen staat het simpele beeld en krijgt een ongemengde meest primaire kleur toegemeten. De haren van de kwast zitten als gebeiteld in de pasteuze massa. De aanzettingen en afzettingen staan gebeeldhouwd. Het verbindt zo elementen uit het schilderen en het beeldhouwen, de schilderkunst met een objectkarakter.
Gekunstelde kracht
De tegengesteld lopende en kruisende streken zijn over elkaar gezet, wat het werk beweging in stilstand geeft. Het licht krijgt als vanzelf vat op de harde randen en schaduwrijke lijnstructuur. Het laat de lijnen werken en bewegen. De monumentale werken vormen als wandobject in reliëf een landschappelijke plattegrond lijkt het wel. In wit, de kleur die bijzonder past bij enkele ZERO-kunstenaars als Leo Erb of de vormgever Jan Schoonhoven van de NUL-groep, is het effect van licht en beweging het meest succesvol. Wanneer het gips gekleurd is wordt de kracht enigszins gekunsteld. Vooral het roze werk schreeuwt zichzelf van de wand en doet welhaast zeer aan de ogen. Van der Tuin weet evenwel als het ware van niets iets te maken. Het was er niet, maar opeens is het er wanneer de kwast het natte gips betast. De materie wordt beeld, de gedachte krijgt vorm. In een enkel ogenblik, een becijferde tel.
De vormgeving met natuurlijke mineralen heeft een langer wordingsproces. Niet een enkele beroering van de materie komt tot vorm. Het is de kunst die meer is dan niets, zweeft onder de nullijn. Het nulpunt is de start, de uitkomst is een bevroren beeld – dew point below zero. Kees de Vries maakt zoutsculpturen die zo uit de Twentse bodem lijken te zijn gewonnen. Puur wit dat de schittering van de zon in zich heeft opgenomen. De witte tegels brokkelen af en tonen een geoxydeerd raster. Het was ingekapseld, maar doordat het is gestoord raakt het de zuurstof buiten de mijn. De Vries laat zeezout samenwerken met zeewier, wit kristal tegen zwart verdorde algen. Het krijgt een nieuw leven door menselijke handen, zoutkorrels steken tussen de planten. In een landschap van beton als aarde en zout in de lucht erboven is in eenvoud mens en natuur samengebracht. Daarnaast is een meerluik van zout, beton en zwart pigment – drie platen uitdrukking, een abstracte vertaling van de landschappelijke werkelijkheid.
Downunder in de titel slaat op de derde kunstenaar in deze groepstentoonstelling. Terri Brooks woont en werkt op het zuidelijk halfrond, maar is niet wezensvreemd aan de westerse wereld. Ook daar down under is het Duitse ZERO van Heinz Mack en Otto Piene doorgedrongen. ZERO is volgens die mannen een zone van stilte en van pure mogelijkheden voor een nieuw begin. Een reactie op het abstracte expressionisme door te beweren dat kunst geen kleur, emotie en individuele expressie mag hebben. Het heeft geen verhaal. Het zegt niets, nul, zero. Het hield in de vorige eeuw acht jaar stand, maar nog steeds zijn de naschokken voelbaar. Tot in Australië dus. Terri Brooks werkt met olieverf op geprepareerd papier. Het verharde papier is gefrommeld, gekreukt, geplooid en gerimpeld. Het licht is een hand geholpen door schaduwen in te tekenen, de suggestie ligt dik bovenop de werkelijkheid.
De materie lijkt in oppervlak oud en verweerd, ‘âld-makke nij’ zeggen we hier: oud gemaakt nieuw. Brooks noemt het ‘mark making’. Het zijn geen nietszeggende proppen, maar dragen een verhaal met zich. De leerachtige huid is betekend met lijnen, die met de beweging mee lopen en zo de dynamiek aanzetten. Maar ook kunnen ze tegenwerken en irriteren, kunst is emotie. In andere wandobjecten is volume gemaakt, gaat de vorm de ruimte in als een doos aan de muur. In tekeningen ziet Brooks een uitdaging om die ruimte in het vlak te zetten.
Met een andere blik kijken
Lijnen in zwart en grijs kruisen vlakken wit en beige. Verticaal of in raster, natuurlijk of gekunsteld. Het is kunst die sterk lijkt af te wijken van de hierboven beschreven vormgeving van niets. Maar het is een zoveelste experiment om de wereld te versimpelen, de magie van het beeld te vereenvoudigen. Een stukje werkelijkheid te laten zien dat er voordien niet was. Om de vinger, en het oog, te krijgen achter het mysterie van scheppen. Met een andere blik kijken naar de vanzelfsprekendheid, een denkbeeld vorm geven. De waarneming heeft tijd nodig om tot uitdrukking te komen, zoals het gewaarworden ook langer duurt dan twintig seconden naar een kunstwerk kijken. ZERO lijkt niets, maar is alles. Niet de ogen de kost geven, maar de emotie voeden en laven.
Tentoonstelling ZERO to Downunder met abstracte werken van Harmen van der Tuin, Kees de Vries en Terri Brooks bij Museum Galerie Heerenveen, Minckelersstraat 11 in Heerenveen. Tot en met 22 augustus 2021.
Geef een reactie