Bij het zien en nog weer eens kijken naar de film GEEN PANIEK van Jaap de Ruig, herinner ik mij eenzelfde soort van sfeer geproefd te hebben in de documentaire “Into great silence”. Een zeer nauwkeurige, gedeeltelijke stille meditatie over het kloosterleven in zijn meest pure vorm. Geen muziek, behalve de liederen in het klooster, geen interviews, geen commentaar. Het veranderen van de tijd, de seizoenen en de steeds terugkerende elementen van de dag, van het gebed. Een film over bewustzijn en absolute aanwezigheid. De film van De Ruig, nu te zien in een kabinet van Museum Belvédère, gaat ook over bezinning. Door de film, gaandeweg de beelden, besef ik mij eens te meer dat de natuur een eigen weg gaat. Zich niets aantrekt van de grote zorgen van de mensheid en leeft naar de seizoenen. De film zet me eigenlijk met beide benen op de poldergrond, ik zie na het kijken weer wat er in de natuur om me heen gebeurt.
Een jaar in vogelvlucht
Jaap de Ruig trekt in maart 2020, wanneer een lockdown Nederland overvalt, zich terug in een woonwagen aan de rand van Amsterdam. Het terrein waar zijn tijdelijk onderkomen staat en waarop hij als kluizenaar gaat leven, geeft genoeg aanleiding het in beeld te brengen. De natuur binnen de eigen gestelde grenzen van de omheining moet voldoende zijn om een punt te maken. Een jaar achtereen maakt hij opnamen en monteert daarvan een film met een tijdsduur van bijna een uur, om precies te zijn 56 minuten. Een jaar in vogelvlucht.
Ik zie een opeenvolgende serie van acties door en in de natuur. Het volgen van de seizoenen. Een beeldrijm in structuur, vorm en kleur. In een langzaam tempo als een slow movie. De fragmenten zijn zo lang in beeld dat ik me kan concentreren op het kijken, dat ik details zie die me anders niet zouden opvallen. Deze fragmentarische opbouw staat een voortgaande lijn in de film niet in de weg. Het is wel zeker een samenhangend beeld dat van de natuur wordt gegeven. Maar er gebeurt zoveel op dat relatief kleine stuk aarde, dat er te veel materiaal is op den duur. Knippen en plakken in de montage, weghalen wat mooi is maar niet bruikbaar in de lijn van het verhaal, kill your darlings. Het is De Ruig gelukt, hij heeft het perfect uitgebalanceerd
Een tijdsbeeld
Door de film kom ik tot rust, ondanks dat er veel actie is. Het is een meditatief moment daar in de kleine afgeschermde ruimte van het museum, te zitten en me te concentreren op beeld en geluid. Want het is er niet stil. Nieuwslezers reppen van de pandemie en de aangedragen oplossingen. Geluidssporen gaan over elkaar, het is bij tijd en wijle een kakafonie aan stemmen en mededelingen. Even nerveus en gestrest als het virus de mens maakt. Deze herrie is tegen een klankbeeld van golvende tonen gezet. Het leidt niet af, de beelden komen er scherper door tot uiting. De rumoerige buitenwereld mengt zich met de op overleven bewuste binnenwereld. Het is een tijdsbeeld, het gebeurde daar terwijl ik dit hier beleef.
De film start karakteristiek met dood leven. Een hoop veren tussen gras, het dons fluistert in de wind, een enkele madelief komt tot bloei. Vogels gebruiken het dons als nestmateriaal. Wanneer je zo bent teruggeworpen op jezelf, doelbewust, zie je meer – gaat je blik open en wil je alles wat je ziet wel vastleggen en anderen laten zien. Anderen met de haren erbij slepen zelfs: kijk nou, zie! Voor wie een uur lang serieus voor het beeldscherm gaat zitten, zal meerdere opvallende beelden onderscheiden. Voor de één kunnen dit andere details zijn dan voor de ander.
Kortetermijndenkers
Het is een bewust kijken, een therapeutisch zien, een contemplatief ervaren. De film zakt nergens weg, de beelden houden me bij de les. Het is geen meditatieve film, want mijn gedachten dwalen nergens weg en af. Alle verschijningsvormen van en in de natuur komen langs. De koeien in het weiland naast het woonwagenterrein. De vogels in de bomen en op de hekken. Een konijn dat langs hipt, een kreeft, de slakken. Rupsen vreten planten kaal. Vlinders drinken van bloesem. Nieuw leven in het voorjaar. Bloeiend in de zomer. Afstervend in de herfst. Een deken van stilte over de velden in de winter.
En niet alleen het detail in macro opnamen, ook het grote geheel – het landschap op diverse momenten van de dag. Aangelichte wolken, nevel in de morgen, regen overdag, zonsondergang, de maan in de nacht. In de film zie je de tijd verstrijken door de onderwerpen die in beeld zijn gebracht. Het gaat allemaal zo zijn gang. De Ruig trekt dan ook een conclusie, zijn bevinding is dat de mens een kortetermijndenker is. Komt alleen in actie wanneer hij of zij direct geraakt wordt. De natuur, dieren en planten, en de elementen gaan onderwijl onverstoorbaar door met wat ze te doen hebben. Ze hebben geen weet van ons reilen en zeilen. De wereld moet door, het leven gaat verder. Prioriteit is het voortbestaan, de voortplanting krijgt voorkeursbehandeling. Al het andere is bijzaak, nodige ballast. En dan schuift er een naaktslak door het beeld, langzaam zoals het slijmerige dier gewoon is te leven. Het diertje staat model voor de film, die op een even kalm tempo afspeelt.
Film “geen paniek”, een jaar in lockdown op 150 vierkante meter poldergrond. Opname en montage Jaap de Ruig. Te zien bij Museum Belvédère, Oranje Nassaulaan 12 in Heerenveen/Oranjewoud. Tot en met 26 september 2021.
Geef een reactie