Het lijkt allemaal zo vertrouwd in Museum Galerie Heerenveen. De voorstellingen van Paul Smulders roepen als vanzelf herinneringen op aan ooit eens bezochte plekken. Als in een déjà-vu, ik heb het al eens gezien, denk ik. Maar mijn blik verdwaalt toch in het onbekende, de vreemde werkelijkheid houdt mijn aandacht. Mijn gedachten dolen rond in wat ik nooit gezien heb eerder, maar wel vermoed het te hebben bekeken. Vroeger als jongen trok ik wel het bos in, zat tussen het riet aan de rand van een vijver. Of liep langs petgaten en keek de diepte in. Daar spiegelde ik mezelf in en zag de atmosfeer om me heen bewegen op het water. Boven water is het bekende beeld van boomkruinen tegen een blauw bewolkte lucht. Maar naar het schijnt onder water is die omgeving vreemd vervormd, mysterieus misvormd. Het is een onontdekte wereld, die verborgen en geheimzinnig in het water zich beweegt. Het geeft intrigerend beelden af, die waterspiegelingen.
Dat onbekend bekende begrip fascineert. Het hypnotiseert de blik omdat de dynamiek van het water de zichtbaarheid betoverd. Het biologeert ook de kunstenaar Paul Smulders. Om te schilderen laat hij zich leiden door zijn materiaal. Dit betekent zoveel als dat de verschillende soorten door hem gebruikte verf op elkaar mogen reageren. Smulders heeft wel de leiding in zijn werk, maar kleuren en vormen kunnen met hem aan de haal gaan. Daarop heeft hij dan een antwoord, waarop het schilderij als het ware weer iets kan terugzeggen. Zo is het een wisselwerking, een beeldende dialoog, tussen mens en materiaal. Het schilderij wordt tot mondig figuur, dat inspraak heeft op de eigen wording.
Bodemloos diep
De inspiratie ligt voor Paul Smulders in de natuur. De huid van zijn doeken spiegelt als het wateroppervlak de zichtbare omgeving tot een schier onmogelijke atmosfeer, een droomwereld. Door beweging op die huid en in dat water ontstaan nieuwe vormen. Spiegelt de lucht als achtergrond, grijpen meest kale boomtakken wild om zich heen. Het is een dubbele wereld, een gelaagde uitdrukking. De vervormde natuur van bomen, struiken en wolken ligt diep weg, welhaast in perspectief van mij verwijderd. Daardoor lijkt het meertje, waar ik op de oever over het water kijk, diep en onvoorspelbaar. Eén meter, 3 meter of bodemloos diep. Door de spiegeling word ik dat niet gewaar.
Op de watervlakte drijven takjes en bladeren. Het geeft de ruimtelijke weergave een extra dimensie. Het beweegt zich in het hier en nu, in de dimensie van de voorgrond. Het schilderij is daardoor minder een afbeelding, meer een tastbare waarheid. Door de vorm van tak en blad op de huid te leggen kan het licht ermee spelen. Het speelt een leven in de bovenwereld, terwijl de omgeving reflecteert in de onderwereld. Het brengt onwillekeurig, maar welbewust diepte in het schilderwerk. En, een bijkomend effect, de wereld staat er op de kop. De zichtbaarheid is gedraaid. Werkelijk door het spiegelende beeld, en onwerkelijk doordat golfslag en onderstroming de voorstelling herscheppen.
Gevoel van diepte
De irreëele sfeer wordt nog geaccentueerd door felle en sprekende kleuren te gebruiken, alsof het water helder is als glas. Maar niet zo dat de bodem zichtbaar is. De weerspiegeling is zo stevig dat het niet transparant is. In mijn vijver zie ik op zonnige dagen tot op de grond onder de vissen. Meestal verdoffen de kleuren en is de diepte van loot, plas en vijver zo duister als de late schemer. In de schilderijen van Smulders zie ik alleen het dunne watervlies dat als een spiegel werkt en waarin de omgeving in spiegelbeeld terugkaatst.
Gevallen blad en geknapte takken drijven daadwerkelijk op het water. Smulders heeft de vormen met penseel en kwast in verf dik opgebracht. Ze zijn niet alleen zichtbaar maar ook voelbaar. In deze aard van reliëf ontstaat er een extra gevoel van diepte. Het profiel van de natuur zweeft over het doek, als het herfstblad op de vijver. Ook algen en wieren komen bovendrijven in een kleurige weerspiegeling van een temperamentvol buitenleven. De schoonheid van de onbestaanbare bestaande wereld is subtiel door Smulders in een combinatie van acryl, olieverf en alkyd op linnen vastgelegd. Onbestaanbaar want de spiegeling is een afdruk, niet de echte waarheid – vooral niet omdat de elementen water en lucht, stroming en wind, het beeld tot onlogisch en zins begoochelend maken.
Tentoonstelling “Apophenia”, schilderijen van Paul Smulders bij Museum Galerie Heerenveen, Minckelersstraat 11 in Heerenveen. Tot en met 17 oktober 2021.
Geef een reactie