Het is een wereld op zich. Geurend naar olie en benzine. Meurend naar zweet en verschaald bier. De wereld van de buikschuiver, zoals ieder groepsgevoel een eigen omgeving met normen, waarden en gebruiken heeft. In mijn beleving is een buikschuiver een vetkuif op een brommer. Een bromfiets als de Zundapp, de Kreidler of Stokvis. Een andere wereld dan de mijne, moet ik eerlijk toegeven. Zelf ben ik niet verder gekomen dan de Solex, scheurend op z’n elfendertigst over gods wegen. Want al snel daarna moest en zou er een auto komen, om mijn batterij aan trommeltjes in te kunnen vervoeren. Een compleet drumstel met al de toeters en bellen past handig in een Morris Mini, kwam ik tot de ontdekking. En dan kon ik zelf nog net met moeite schakelen. Dus het gevoel van op een echte brommer te zitten heb ik nooit mogen smaken. De zachte buddyseat heb ik never nooit niet onder mijn billen gehad.
Desondanks volg ik best en uiterst geïnteresseerd de tekst in het boek “Buikschuiver” van Gabriël Kousbroek. Daarin beschrijft hij gedetailleerd zijn liefde voor carburateur, koppakking en zwabberpookje. De trant van schrijven is knetterend kortschrift, maar meeslepend traag als die bij het optekenen van een dagboek. Ik lees nieuwsgierig de korte zinnen waar Kousbroek zijn ervaringen uit het geheugen in opdiept en nauwkeurig beschrijft. Als het ware van minuut tot minuut volg ik de gebeurtenissen. Geïllustreerd met tekeningen van kunstenaar Kousbroek zelf om de verschillende types brommer waar hij toentertijd over beschikte en nu beschrijft te visualiseren. Helder en klaar in lijn en kleur.
Schelmenroman
Het is eigenlijk een schelmenroman, dat “Buikschuiver”, waarin kwajongen Gaap – een geuzennaam voor Gabriël, de glanzende hoofdrol speelt. De groep vagebonden, tuig van de richel, voeren hun brommers op, drinken bier, draaien joints en doen verder zoal alles wat volgens de wet verboden is. De autobiografische avonturen lezen gemakkelijk weg. Het in korte verhalen opgebouwde boek is een aha-erlebnis voor de liefhebber van de bromfiets, de ingewijde in techniek en gebruik. Het brommerjargon doorspekt de teksten. Maar voor de lezer, zoals ik, die niet bekend is met onder meer highway-steps, nonnenkap, raceplee en uithonen heeft Kousbroek een verklarende woordenlijst toegevoegd. Een welkome vertaling. Ook legt hij voor de dummies de basisbrommertechniek uit. Van tweetakt en viertakt. Het boek heeft de kleur van olie maar nog net niet de geur van benzine. Het ademt sfeer en laat mij de tijd van ronkende motors en proestende sproeiers beleven. Van de Mobylette Kaptein tot de invaliden-bubblecar, want Kousbroek is wel in voor een gemotoriseerd geintje.
De ondertitel van “Buikschuiver” is Gaap en de kunst van het brommeronderhoud. Gaap dat is dus Gabriël zelf, een jongeman die zich laat opleiden tot kunstenaar en gek is van brommers. Van zuur verdient geld koopt hij zijn eerste gemotoriseerde fiets. Of beter gezegd schroothoop, die hij oplapt tot berijdbaar vehikel. In het boek heeft hij over ieder voertuig, op meestal twee maar soms ook wel drie wielen, een verhaal geschreven. Er wordt onder meer voor de sleutelaar verhaald hoe de revisie van zo’n afgedankt racemonster in zijn werk gaat. Over de boutjes, de nippeltjes, de schroefjes en de moertjes. Over drabtank, expansiepeuk, holle kies en vlotterkamer. Leesbaar zeker, maar erg veel groepstaal die voor buitenstaanders minder makkelijk te begrijpen is. Het is echter wel het zout in de pap. Een kijkje in de keuken.
Romantische uitstapjes
Daarnaast beschrijft de schelm zijn romantische uitstapjes, als kers op de taart. Een brommerrijder, de buikschuiver, is een held voor meiden die in aanbidding op hun knieën gaan. Hij is de ster op zijn blinkend voertuig en de vrouwelijke fan wil meer dan een handtekening alleen. Heb je een brommer dan lig je goed in de markt voor romantiek. Gabriël neemt ten aanzien daarvan in zijn tekst geen blad voor de mond. Het is alsof ik als beschaamd voyeur wegkijk tijdens zijn wilde escapades, maar toch gluurderig getuige wil zijn van de lust en wellust. Het maakt het boek wel sappig, dat weer wel, ook voor de lezer die de glooiende lijnen van benzinetank en frame nooit heeft gevoeld. Te vergelijken met de contouren van het vrouwelijk lichaam. Dus wanneer Kousbroek verliefd schrijft over de Tomos, de Honda of de Berini is het niet zo vreemd dat ook de liefde voor Astrid en Bianca gedetailleerd wordt beschreven. Want zijn liefde voor de brommer had ook te maken met de meisjes die hij daarmee het bed in kon krijgen, noteert hij ergens. Maar gelukkig blijft de brommer als goede vriendin de baas in het boek.
Naast het sleutelen aan frames en motorblokken om met opgelapte sloopfietsen blinkend over straat te kunnen, worden de avonturen van de schelmen uitvoerig beschreven. Wat dat betreft is het boek ook een avonturenroman. En een ode aan de brommer. Een epos op de antiloop, de motobécane, de ijzeren hond en de vespa-scooter. De ritten, de jacht, de ongelukken, de verhuizing. De zakjes wit poeder in de buddyseat, de kraak van de rijkshemelvaart. Kousbroek doet een boekje open. En zoals het een echte vereniging, on dit geval de Société Mauvais, betaamd werden en worden er brommerdagen georganiseerd. De eerste in 1986, kauwe klâhwe genoemd. Het boek sluit de avonturen af met zo’n dag in 2020, waarop ouwe lullen op gedateerde bromfietsen elkaar ontmoeten en hun kunststukjes showen op het strand van Scheveningen.
“Buikschuiver”, een boek kortom niet alleen voor de fanaat die zweterig met handen vet van de olie sleutelt aan zijn pronkstuk, maar zeker ook voor de liefhebber van de gemotoriseerde geschiedenis en inzage wil hebben in deze wereld van warmlopers en contactpuntjes. En zoals de achterflap de inhoud beschrijft: ‘Een antropologische roadmovie over toppen en dalen, langs alle brommers die Kousbroek heeft gehad.’
Buikschuiver, of, Gaap en de kunst van het brommeronderhoud. Gabriël Kousbroek. Uitgave Nijgh & Van Ditmar, 2e druk 2021.
Geef een reactie