Zittend in een trein of in de bus bekijk ik wel vanachter mijn krant de medereizigers. Om eerlijk te zijn is het gluren eigenlijk. En vooral daarbij oogcontact vermijdend. Dan snel een andere kant uitkijkend. Ik zie dat de één zit gebogen over een boek, de ander opgesloten in zichzelf door het raam staart naar daar waar de omgeving snel aan ons voorbij snelt terwijl wij stil zitten. Weer een ander is verslingerd aan de mobiele telefoon of gaat helemaal op in klanken die klinken door een oortje. Boemdeboem. Het zijn alle persoonlijkheden met de eigen persoonlijke eigenaardigheden. Wat zal ik graag weten wat de gedachten zijn, wat beweegt hen om van hier naar daar te gaan. Samengepakt met onbekenden in een rijdend blik. Om eerst maar eens te weten wat ze meevoeren, want aan de inhoud van de bagage herkent men de mens. Zoiets als zeg me wie jou vrienden zijn en ik vertel je wie jij bent. Doe de koffer open, de rugzak, de handtas en laat eens zien wat erin zit.
Wirwar wiskundige vormen
De Groningse kunstenaar Rosa Everts is daar ook nieuwsgierig naar. Deze onzichtbare spullen in reistas en koffer inspireren haar om er boeiende tekeningen mee te maken. Niet omdat ze exact de inhoud wil weten, maar het verplaatsen van mensen haar onderwerp van beelden is. Zij staat naast de scanner in de vertrekhal van Schiphol en ziet wat de douane ontdekt in de bagage. Een wirwar van wiskundige vormen en lijnen waaruit onder meer skibrillen, slipjes, sportschoenen en sokken opdoemen. En vooral veel draden en snoeren, veters en riemen. Het zijn zoekplaten waarin te ontdekken is wat men zoal kan meenemen op reis. Er is over nagedacht om orde te scheppen in de chaos wat er allemaal mee moet op het vliegtuig. Altijd een overvloed, een te veel aan onderdelen die onaangeroerd zullen blijven op de plek van bestemming. Extra textiel, boeken die onleesbaar blijven, proviand in blik en pot want in het land daar zijn de prijzen hoog.
Aandacht in dit werk van Everts is er voor het zich verplaatsen van de mens van hier naar elders. En dan in het bijzonder de welgestelde reiziger, althans degene die op vakantie gaat of voor zaken naar ginder vertrekt. Zij die vluchten voor oorlog of onderdrukking zijn dan wel onderweg, maar niet op reis, on tour of expeditie. En vormen voor alsnog geen onderwerp voor Everts’ kunst.
In het boekwerkje “in transit”, dat galerie with tsjalling: mij stuurde, daar op dit moment het werk van Rosa Everts daar te zien is, zie ik meer tekeningen en installaties die indirect met reizen en de zich bewegende mens te maken hebben. Maar ook enkele voorbeelden van ouder werk, waarin het uitgangspunt lege gebouwen en winkelleegstand is. De mens is eruit vertrokken naar elders, ook hier weer die beweging. De onderkomens staan leeg, de wanorde heeft er vat op. Die ordeloosheid na vertrek is een dankbaar onderwerp. Schoonheid schuilt in verval. Ramen gapen verveeld en slaperig, schotelantennes hangen lui verbonden door snoeren, de was hangt nog buiten en graffiti schreeuwt zich van de muur. In Noorwegen, want leegstand is van overal en kent geen grenzen, groeit het gras huizenhoog en naaldbomen steken door het dak. Het is een troosteloze bende, waar de natuur in het veld bezit van neemt. Deze werken in potlood op papier voelen naargeestig aan, onheilspellend ook: wat is daar geweest en waarom is het er nu niet meer. Tijdelijkheid, vergankelijkheid.
Een installatie van papier-maché en acrylverf, die in delen staan afgebeeld in het boekje, zou niet misstaan als decor voor het programma “ik vertrek” of “hello goodbye”. Een doorvoer van bagage, waarvan de bezitters even om een koffie-to-go zijn. En surrogaat is de mens in beweging in “Perpetual Motion”. De beweging is er, maar degene die het in gang heeft gezet is verdwenen. Er zit namelijk niemand meer daadwerkelijk op de houten klapstoel. Voetafdrukken stappen naar deze zitplaats en tonen dat er iemand is geweest. In schaduw, want aangelicht door een bouwlamp, lijkt een figuur zitten maar is op gestaan, weg gelopen. Met courantenpapier en acrylverf zijn die uitdrukkingen van beweging op de wand geplakt. Het is een voortgang, een beweging, als dynamisch wandobject in stilstand. Er gebeurt iets terwijl er niets is, de stoel is leeg. Er was iets, het is er niet meer. Slechts de schaduw van de handeling is nog zichtbaar.
Portretserie
Zo zijn de “packages” in gemengde technieken op fotoprint op papier eigenlijk ook niet aanwezig. Alleen de afdruk, het schijnsel, van een ingepakt en ingevoerd object is tastbaar. De inhoud is transparant zodat de drager, de stoep en de muur, door het verpakkingsmateriaal heen te zien is. De vorm waarin het geplooid is doet de inhoud vermoeden. De grote pakketten zijn op een mistroostige plek achter gelaten als objecten van geen belang.
Het meest tot de verbeelding sprekende werk in “in transit” is wel de portretserie “pandemic”. Het aantal van 32 in een rij van 150 kleine tekeningen geven een actuele aangelegenheid weer. Een zaak die ons allen, waar ook ter wereld aanwezig, diep raakt en veelal besmet. Op het formaat als zijn het pasfoto’s heeft Everts de mens op deze geglobaliseerde aarde afgebeeld. Ieder met een mondkapje op, in alle soorten en maten. Want de besmetting past ons allemaal. Van Zuid tot Noord en van Oost tot West. Want zo reizen wij en verplaatst de mensheid zich, en het virus reist met ons mee. Wij hebben dus zelf deze pandemie laten ontstaan, door onze tochten, heen en weer. Aan de ene kant is het een dramatisch beeld al deze onpersoonlijke gezichten zonder mond te zien, dus met gehavende mimiek. Maar anders gezien heeft het een dosis humor in zich, want het is een lust te zien hoe creatief de mens is en experimenteert met de maskers. Gewoon de recht toe recht aan kapjes, maar ook als mombakkesen gelijk, op textiel geschilderde grimassen. Er wordt wel een boodschap mee uitgedragen op klein formaat, in woord en beeld, als op een spandoek in het groot.
Het werk van Rosa Everts heeft een verhaal, dat niet altijd meteen duidelijk aanspreekt. Maar door de beelden te onderzoeken, de kans te geven aandacht te zoeken, blijkt het een diepzinnige ervaring te zijn van de tijd waarin wij leven. Het is geen antwoord, Everts neemt geen standpunt in. Ze doet een paar stappen achteruit en bekijkt het onderwerp op afstand om er alle kanten van te kunnen zien. De beelden die ze gebruikt zijn herkenbaar voor de situatie of gebeurtenis die wordt gesuggereerd. Door die universele waarde is haar werk werelds. Aangepast aan haar uitgangspunt en inspiratie: de globalisering van de mensheid. Haar werk is begrijpelijk en grijpbaar overal en altijd.
in transit, Rosa Everts. Uitgegeven ter gelegenheid van de expositie bij galerie with tsjalling: in Groningen. Van 23 oktober t/m 20 november 2021.
Geef een reactie