We rijden naar de afgrond, we zijn voor niemand bang

Interessante objecten als zoekplaten zie ik. En dus kijk ik er mijn ogen uit, want wat ik zie is een lust voor het oog. De ogen staan me bijna op stokjes omdat ik ze zo overmatig de kost geef bij Museum Galerie Heerenveen op dit moment, nu. De exposanten aldaar draaien me met hun werk geen rad voor ogen, maar openen mij juist de ogen. Want de vrolijke beelden als figuren die zo uit een sage of legende, dan wel een sprookje ook wel een fabel, kunnen zijn gelopen hebben een diepere betekenis. Ze staan model voor de welvaartsstaat waar ook ik onderdeel van uitmaak, tegen wil en dank. Maar de aanwinsten die het geluk me heeft gebracht kan ik maar met moeite loslaten. Ze kleven aan me als de zwaan uit De Efteling. Ik kan niet zonder de luxe, zo moeiteloos opgebouwd – want zijn we niet met vele in een gespreid bedje gelegd hier in het rijke westen.

Economische groei is het magische motto van deze tijd, vinden kunstenaars Peter Hiemstra en Henk Slomp. Creatief als ze zijn willen ze met dat statement iets doen. Met hun werk willen ze mij daarom een spiegel voorhouden. Zo zodat ik mezelf zie op de snelweg naar het paradijs. Want dat is de titel van de tentoonstelling: highway to paradise. Het paradijs is voor de westerling de overvloed, maar in de sfeer van de beide kunstenaars de afgrond. De highway is de snelweg, de renbaan die leidt naar het niets. Met ons allen zijn we onderweg naar onze afgang.

Broodje aap

Als lemmingen die zich bij bosjes rap in het ravijn storten. Het zou de overbevolking van de beestjes verminderen, was het verhaal. Maar deze wetenschap is een fabel. Even nep als het broodje aap dat is. Voor een Disney-natuurfilm hadden de makers de kleine beesten eerst op een grote draaischijf laten rennen en kieperden ze vervolgens met emmerladingen tegelijk de diepte in. Die snelweg waar ik dus met al die anderen op ren, omdat we onze ontwikkelingsgang maar niet wensen af te remmen, die brede weg voert ons ondubbelzinnig naar de ondergang. Want zong Neerlands Hoop het al niet in de jaren 70 van de vorige eeuw: we rijden naar de afgrond, we zijn voor niemand bang.

In de individuele metalen en keramische beelden en in hun samenwerkingswagens verhalen de kunstenaars over de onmacht van de mens om het leven naar zijn hand te zetten, lees ik op een tekstbord bij de tentoonstelling. Grote woorden voor welgevormde kunstwerken. Wie zo onvoorbereid, en dan natuurlijk onbevooroordeeld, de witte ruimte van MUGA inloopt zal die aanklacht tegen het parcours waar wij met zijn allen ooit hard tegen de muur lopen niet zien.

Menselijke trekjes

Zij zien grappige figuren met gekleurde vogels op de schouder, bedacht creatieve wagens met fabelachtige berijders, dieren als mensen. Een kakafonie van mistroostige vrolijkheid. Zij zien langs het protest heen. Door de vele details in afwerking doe ik een stap dichterbij, kijk ik nog eens aandachtig goed. Wat zie ik, waar kijk ik bij langs. En zie ik iets over het hoofd? Het beest schijnt wel in de mens geslopen te zijn, de wezens van Hiemstra vertonen menselijke trekjes.

De spiegel die Hiemstra mij voorhoudt is er één van een wereld waarin het wel aangenaam toeven is. Er is te dagdromen in de composities, want nergens zal een nachtmerrie een oogje opendoen. Het zijn alle attractief positieve taferelen die hier mij worden voorgeschoteld. Met eigenaardige figuren die evenwel een rol met verve spelen, maar nooit haatdragend schijnen of vol van venijnigheid. Maar wanneer ik goed kijk zie ik toch enkele scheurtjes in het attractieve tafereel. Onderhuids groeit het protest, de opstand tegen het te veel, afkeer, aversie.

De persoon opheffen

De beelden zijn vol gezet met symbolen, ieder object is een kijkplaat met arendsoog voor elk detail. Vondsten met een dubbele bodem krijgen de lachers op de hand. Het schijnen wanschepsels, misbaksels en duivelskinderen. Maar het zijn zondagskinderen in wolvenkleren met berenklauwen en een olifantengeheugen.

Daar waar Peter Hiemstra meer nodig heeft dan het beeldend vermogen van het dier, er een last gedragen dient te worden, daar is de hulp ingeroepen van smid en smeder Henk Slomp. Hij draaide het ijzer, sloeg het koper en polijstte het metaal. De karren zijn dan ook met een scherpe blik voor het meest nietige onderdeel in elkaar gezet. Ze heffen de persoon op, tronen het figuur hemelhoog. Hiemstra en Slomp vormen in die werken een twee-eenheid. Een prachtig samenspel.

Paradijs voor nieuwsgierige blikken

De objecten laten zich langdurig beschouwen. Het lijken modellen van niet bestaande machines. En juist in hun beperkte grootte blijken ze zo aantrekkelijk. Zoals een modelspoorbaan met huisjes en figuren op perrons en dieren in de bergen, een tunnel onder besneeuwde rotsen en een ongeluk op een spoorwegovergang, de aandacht vast houdt. En nu met kerst het dorpje in het klein met ijsbaan, kermis en kabelbaan de koude kinderneusjes tegen de half beslagen etalageruit laten drukken.

De tentoonstelling Highway to Paradise van Hiemstra en Slomp is een paradijs voor de nieuwsgierige blikken. Hoewel de wagens en figuren niet voortdurend evenveel schoonheid uitstralen blijven de ogen er wel op gericht. Het is als het vrouwelijke poesmens in lange rok met een gouden surprise in handen, staand in de gang van de kunstruimte. Je weet niet wat er in het pak zit, maar het is geen duivel in een doos. Hoewel de uitstalling eerder onderhuids een negatieve klank wil uitdrukken, lijkt het positieve in de vormgeving te zitten. De objecten en beelden stoten niet af. De mond valt erbij open. Ik wrijf in mijn handen. En zou er een figuur willen verwerven, zo’n kleine wagen voor de feestdagen; in de schoen of onder de boom. Maar met de overvloed aan attributen in mijn achterhoofd – ik moet nodig danig ontspullen, laat ik het hebbeding voor wat het is. Ik keer me af van de snelweg en zoek het smalle pad dat niet naar de afgrond leidt.

Tentoonstelling “Highway to Paradise”, objecten van Peter Hiemstra en Henk Slomp bij Museum Galerie Heerenveen, Minckelersstraat 11 in Heerenveen. Tot 9 januari 2022.