Heilige grond. Dat is een gewijde plaats, lees ik in het woordenboek. Een plaats of terrein met een bijzondere waarde voor iemand, een plek die niet aangetast mag worden. Niet enkel voorbehouden aan een of andere religie. Maar heeft daar wel mee te maken. Je gelooft wanneer je op heilige grond staat dat je kunt worden geïnspireerd door de gebeurtenis die daar ooit heeft plaats gevonden, of door de iemand die daar ooit deze grond heeft aangeraakt door er te zijn. Religie is dan weer het zoeken naar betekenisvolle verbindingen. Dat is wat de kunstenaars die in Zundert waren dus hebben gedaan. Op uitnodiging zochten ze daar naar zingeving. De betekenis van hun kunstenaarschap. Het beschouwen ervan in relatie tot welk doel Vincent van Gogh met zijn scheppen voor ogen heeft gehad.
Geboortestreek als inspiratie
Op uitnodiging, want in 2011 is de Stichting Van GoghGalerie & Gastatelier een artist in residence (AiR) programma gestart. Daarvoor wordt de oude kosterswoning, naast het kerkje in Zundert waar Van Goghs vader predikant was, als gasthuis gebruikt. En is er een door Oomen Architecten ontworpen gastatelier naast gezet. Hedendaagse kunstenaars uit binnen- en buitenland, zowel jonge talenten als gevestigde namen, kunnen op deze heilige grond een tijdlang verblijven en werken. Ze kunnen zich door de geest van deze plaats laten inspireren. Nu, na 10 jaar, heeft dat een keur aan diverse uitdrukkingen opgeleverd. Van een selectie uit de vele werken is een tentoonstelling samen gesteld. “Vanwege Vincent – De geboortestreek van Van Gogh als inspiratie” is te zien in Stedelijk Museum Breda. En er is bij uitgeverij WBOOKS een boek onder dezelfde titel verschenen, waarin ik kan bladeren zolang het museum vanwege de lockdown dicht is.
De rijk geïllustreerde uitgave geeft een duidelijk overzicht van het AiR-programma. Een bijzonder draaiboek waarin de kunst een hoofdrol speelt. Vincent van Gogh ten eerste heeft natuurlijk de titelrol, maar de kunstenaars die op zijn geboortegrond resideren hebben in de tweede plaats belangrijke bijrollen. De lijst achterin het boek geeft aan dat vele artiesten zich al hebben laten inspireren door vooral de omgeving, het zijn op deze voor de kunst hemelse plek. In mindere mate door de schilderijen en de stijl van Vincent, maar daarnaast wel weer meer door zijn brieven waaruit duidelijk valt te lezen op welke manier hij in het leven stond. Die houding is vooral bezielend om het vuur van de kunst op te stoken, kortom tot inspiratie aan te wenden.
AiR-programma
De kunstenaars in het AiR-programma blijven vooral dichtbij zichzelf. Het is verleidelijk op deze plek de eigen stijl om te vormen zodat de inspirator daarin herkenbaar is. Maar over het algemeen is de emotie zichtbaar, het eigenlijk wel beklemmende gevoel in deze verheven streek te mogen zijn. Want wat doet dat met een kunstenaar, wat betekent het voor de kunst. Zoals Jonah Falke het in zijn dagboek verwoordde: “Wat valt er in godsnaam nog toe te voegen aan een plek als deze?”.
Aan de plek zelf is niets bijgesloten, maar wel aan de nalatenschap van Vincent. De boedel breidt zich almaar uit, in de geest van Van Gogh. Want hoe had zijn kunst er uitgezien wanneer hij niet op 37-jarige leeftijd abrupt was gestopt met werken en leven. Hoe had zijn kunst zich ontwikkeld. Was hij mee gegaan op de golving van de tijd of had zijn kunst nog een onafhankelijke groei mee gemaakt. Was zijn kunst in 1890 al op een hoogtepunt, was het en hij toen klaar en af, of had de wereld nog meer bijzonders van hem kunnen verwachten. Het zijn vragen en aannames die onbeantwoord blijven.
Artist in Residence
De kunstenaars van AiR zetten eigenlijk de kunst van Van Gogh door. Voegen aan zijn oeuvre toe waaraan hij zelf niet meer is gekomen. In zijn geest werken ze door om het plaatje rond te krijgen. Een ieder op de eigen manier, zoals zij denken en beleven hoe het had kunnen zijn, hoe Vincent het had kunnen doen bij leven en welzijn. Het hebben zinnige experimenten opgeleverd, die breed worden uitgemeten in het boek. Dat boek besteedt ook nog aandacht aan de geboortestreek, aan Brabant, en leidt de lezer door de biografische gegevens van de familie Van Gogh. Actiefoto’s van kunstenaars binnen in het atelier of buiten op het veld geven een kijk in de keuken, de ingeving van de zingeving. De catalogus geeft een ruim idee van welke vormen de inspiratie heeft aangenomen. Niet alleen de kosterswoning is plek van bezinning, later zijn daar ook nog het Atelier Roland Holst en de Angorahoeve op de Buisse Heide en de Vlaamse schuur op Landgoed De Moeren bij gekomen.
Er ontstaat landkunst op de Buisse Heide, een terrein waar Vincent met zijn ouders en broer Theo lange wandelingen maakte. De natuur heeft hem bijzonder geïnspireerd en ook later wanneer Van Gogh in Frankrijk is valt hij in zijn werk terug op de geboortegrond. In de buitenlucht krijgt de gedachte aan Vincent groteske vormen, maar is altijd in stemming met de omgeving. Niet alleen beelden de kunstenaars zich in verf of krijt, waar anderen fotografie en beeldhouwkunst als leidraad nemen, maar ook drukken woorden de symbolische waarde van de magische plek uit – het Brabant van Vincent. Het levert verhalen en gedichten van de Buisse Heide op, want deze woordkunstenaars verbleven in de Buisse Hoeve of proefden de sfeer van Roland Holst.
Kunstzinnige erfenis
Zo is in 10 jaar een plaat ontstaan van wat de kunstzinnige erfenis van Vincent van Gogh bij kunstenaars allemaal kan losmaken. Ik schrijf niet dat de plaat compleet is, want het plaatje is bij lange na nog niet helemaal ingekleurd. Er kunnen legio meer aan interessante experimenten gisten en opborrelen op de geest van Vincent. Het boek, en de tentoonstelling, licht daarvan al een tip van de sluier op in een fraaie vormgeving. Het maakt nieuwsgierig naar wat nog kan volgen, naar welke kunstenaars nog op uitnodiging het gastatelier gaat bevolken. Over 10 jaar een Vanwege Vincent deel twee. Ik kan niet wachten!
Vanwege Vincent, de geboortestreek van Van Gogh als inspiratie. Onder redactie van Ron Dirven en Masha van Vliet. Uitgave WBOOKS, 2021. Tentoonstelling “Vanwege Vincent” in Stedelijk Museum Breda van 18 december 2021 tot en met 1 mei 2022.
Geef een reactie