Hij is niet geïnspireerd door geboortegrond, omgeving of kerkbank. Niet zoals de andere kunstenaars die tijdens een korte periode in VanGoghAiR verblijven. Hij zoekt de geest van Vincent niet in Brabant wanneer hij er in december is, maar vond de figuur al veel eerder denkbeeldig in Berlijn en New York. Daar te zijn in Zundert bevestigt zijn eerdere gevoel, de fascinatie die thuis ontstond bij de reproducties aan de wand van vaders werkkamer. Al vroeg in zijn wezen als artiest raakt Rainer Fetting geobsedeerd door de persoon en de kunstenaar Vincent van Gogh. Het gedachtengoed van de bevlogen schilder spreekt Fetting aan.
Als ‘nieuwe wilde’ voelt hij zich verwant met de kracht van Vincent. Vastgelegd in Van Gogh’s kenmerkende en baanbrekende schilderstijl, die navolging krijgt in latere tijden. In zijn tijd is het te opschuddend om aan te slaan, de monden vallen niet open van verbazing maar van afgrijzen. Slechts enkele tijdgenoten onderkennen de expressie van de geboren Brabander. Na zijn zelf gekozen dood raakt de zeggingskracht meer in de smaak en blijkt dat Vincent geschiedenis heeft geschreven. Door tekeningen, schilderijen en brieven kennen we het verhaal. Dat is de buitenkant. Tussen de geschreven regels door, figuurlijk achter de woorden en om de doeken heen, leren wij de mens Van Gogh kennen. De kunstenaars in VanGoghAiR proeven de sfeer van de omgeving, voelen de geest van de schilder – de bodem ademt nog de voetsporen. Terwijl Van Gogh toch veel van zijn beroemde werken elders heeft gemaakt, is deze grond in de kunst heilig verklaart.
Een stad in de achtergrond
Vincent van Gogh was een verlegen jongen, maar kon zich later vol overgave uiten in zijn werk dat wordt gerekend tot het postimpressionisme. Rainer Fetting voert hem op als hoofdrolspeler in zijn expressieve werken. De schuchtere figuur treedt uit de schaduw en is nadrukkelijk aanwezig. Schildervriend Paul Gauguin blijft in de schaduw, op de achtergrond, maar als steun in de rug aanwezig. Fetting plaatst Vincent met grote gebaren voor de Berlijnse muur, die in de periode dat het werk tot stand komt nog niet gevallen is. Vincent draagt de kleding en heeft de houding van de schilder op weg naar Tarascon, een schilderij dat helaas in de Tweede Wereldoorlog verloren is gegaan. De ferme pas, de grote gele hoed schuin op het hoofd, het schildermateriaal op de rug en onder de arm. Op weg langs de rietvelden, een lange schaduw valt naast hem door een lage niet zichtbare zon. Twee ongelijksoortige bomen en een stad in de achtergrond. Diezelfde Vincent vinden we terug in Berlijn, nog steeds onderweg. Gezien door Rainer Fetting in zijn eigen realiteit.
In het boek “Rainer Fetting ziet Van Gogh”, dat ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in het Vincent van GoghHuis te Zundert drietalig is verschenen, maak ik kennis met de Duitse kunstenaar die de Nederlandse schilder als kunstanalist ziet. Hij verondersteld in een gesprek met Ron Dirven van het huis dat het tekenen en schilderen van Vincent niet alleen gebaseerd was op intuïtie maar ook op zijn kennis van de ontwikkeling van de kunstgeschiedenis. Omdat Van Gogh autodidact is volgde hij in zijn werk niet de academische regels of de dogma’s van zijn tijd. Hij kon er juist spontaan tegen ageren. Zijn manier van schilderen is heel duidelijk, puur en krachtig. In de uitgave plaatst Fetting zichzelf met hoed voor de muur in zwartwit fotografie. Als kruipt hij in de huid van zijn inspirator. Het heeft te maken met zijn idee in eerste instantie filmregisseur te worden. Vandaar ook dat er in het boek snapshots uit een underground film zijn afgedrukt die hem laat zien in de rol van Vincent schilderend op de muur. De 19e eeuwse schilder met spuitbus in de weer om een 20e eeuwse graffiti piece te zetten.
In zijn tijd een nieuwe wilde
Het impressionisme van Van Gogh vindt een gevoelsmatige weg in het expressionisme van Fetting. Het is een voortzetting van de stijl waaraan Vincent nooit is toegekomen, maar die hij ergens wel heeft voorvoelt, doorvoelt. De eerste sporen daarvan zijn in zijn werk al te vinden. Vincent drukt gevoelens uit, zijn onderbewuste reactie bij de zichtbare werkelijkheid vervormt deze tot emotionele platen. Niet wat hij zag schilderde hij, maar de ervaring bij dat zichtbare. Zo zodat andere vormen in zijn werk door kunnen dringen. Nog voor de term was bedacht voelde Van Gogh zich al een expressionist, in zijn tijd een nieuwe wilde.
Niet alleen loopt Vincent langs de muur, ook plaatst Rainer hem in de metro van New York. Of bij een vrachtwagen. Een entourage waarin Van Gogh zich nooit heeft kunnen begeven, maar waar hij volgens de maker wel past. “Hij is voor mij geen historisch figuur”, zegt Fetting daarover, “maar juist heel modern. Ook in zijn werk. Zijn beelden zijn vandaag de dag nog steeds van grote betekenis en daardoor zeer aanwezig.” En ter plaatse laat Fetting Van Gogh zijn in het veelkleurige werk. Even levendig en buitensporig spontaan. Ook wanneer hij zichzelf afbeeldt is het als Van Gogh. Het zelfportret in die sfeer, die herkenbare stijl. Later maakt de kunstenaar bronzen beelden met Van Gogh en Gauguin in plastische houding met de cynische titel “Rückkehr der Giganten”.
Krachtige penseelvoering
De plaatsing voor de muur kan een symbolische zijn, want Van Gogh liep in zijn leven tegen hindernissen aan door zijn manier van leven en met het bedrijven van de kunst. Pas na dat leven, in de dood dus over het graf heen, breekt zijn werk die kunst af. Net zoals de Berlijnse muur ook niet veel later dan dat Fetting de schilder er voor heeft gezet wordt afgebroken. Een schilder onderweg. In de kunst en in de tijd. Onderweg voor de kunst uit, zijn tijd ver vooruit door veel stappen meer te zetten. Het aan te durven tegen de stroom in te lopen, zich niet te conformeren aan heersende voorschriften. Rainer Fetting tot voorbeeld. In krachtige penseelvoering zet hij de houding van de schilder in uitdrukking steeds meer vooruit. Voorwaarts met ferme stappen, zo lijkt het. Met zevenmijlslaarzen door de porseleinkast. De lijdende figuur die de geschiedenis van hem heeft gemaakt, wordt in het werk van Fetting een krachtdadig persoon.
Het boek waarin wordt beschreven hoe Fetting Van Gogh ziet en ontmoet heeft ten eerste een inleiding van de eerder genoemde directeur-conservator Ron Dirven. Als voorbereiding op de expositie sprak Dirven in september 2020 met Fetting over zijn levenslange fascinatie voor Van Gogh. Sir Norman Rosenthal schreef een essay over de bijzondere relatie en toont de verwantschap met Francis Bacon, een kunstenaar die ook door Van Gogh werd geboeid. Niet dat hun kunst gevangen zit, dat de stijl van werken gefixeerd is door de idee iets te moeten met de beelding van Van Gogh. Maar het vormt een inspiratie voor het eigen werk. Om de emotie die al jarenlang besloten ligt in onder meer de sterrennacht, de zonnebloemen, het nachtcafé en het korenveld los te laten in de eigen expressieve uitingen. Niet in de voetsporen, maar naast het pad lopend. Met hulp van Van Gogh de essentie van de dingen in verf uitvoeren. De gedachte wordt tot beeld.
Rainer Fetting ziet / sees / sieht Van Gogh. Teksten Ron Dirven en Norman Rosenthal. Uitgave bij tentoonstelling in Vincent van GoghHuis, Zundert. Uitgeverij WBOOKS, 2021.
Geef een reactie