Om in de stemming te komen neem ik de top tien van songs geïnspireerd op leven en werk van kunstenaar Frida Kahlo door. Van Coldplay tot Madonna en van de Red Hot Chili Peppers tot Lindi Ortega. Ik vind deze lijst achterin het boek “Viva la Frida! Life and art of Frida Kahlo”. De uitgave dient op dit moment als catalogus bij de tentoonstelling in het Drents Museum. Daarna is het boek een waardevol naslagwerk. Het is even fraai van vormgeving als het leven en het werk van Frida Kahlo dat was en nog is. Het beschrijft alle facetten van deze bijzondere Mexicaanse kunstenaar. En laat veel van haar schilderijen zien. Het is een grondige studie naar deze vrouw, dit fenomeen. Daarnaast zegt het boek iets over de kunstenaars na haar die zich laten bezielen door Kahlo. Want haar blik op de eigen wereld echoot door van gisteren naar vandaag en morgen. Haar idee over het leven en beleven van kunst is meer actueel dan het ooit was. De diverse songs zoek ik via internet op en ik bekijk de clips. Daarin wordt voor mij in beeld en geluid al een voedingsbodem gelegd om boek en tentoonstelling op waarde te schatten.
Wars van heersende stromingen
Is dat de aard voor de ware kunstenaar, de tijd vooruit zijn. Voor de massa uit lopen en je eigen plan trekken. Die massa vooruit achter jou aan trekken. In jouw kielzog laten varen. De kunst uitvinden, jouw kunst die ooit navolging zal vinden. Waarmee anderen na jou later in positieve zin op de loop gaan. Zo groeit de kunst in de geschiedenis. Evolueert door de kunstenaars die zichzelf in stijl en techniek herscheppen. Wars zijn van heersende stromingen, er juist dwars tegenin gaan. Op dat moment worden ze met de nek aangekeken, maar vooral na hun dood zullen ze de hemel in worden geprezen, wanneer ze daar dan niet al zijn.
“Ik denk dat de kunstenaar kan ingrijpen door een situatie uit te lokken waarin je plotseling uit het alledaagse leven stapt en de dingen weer vanuit een ander perspectief bekijkt”, lees ik in het boek Viva La Frida. En zo is het. De kunstenaar loopt niet alleen voorop en vooruit, maar staat ook naast het gewone leven, buiten de groep. Om er van een afstand naar te kunnen kijken, vanuit een ander standpunt, een tegengesteld gezichtspunt. Daardoor vallen onopvallende dingen op, komen gemeenzame zaken boven drijven. De kunstenaar heeft voelsprieten om deze simpele dingen te onderscheiden, er onbescheiden objecten uit te scheppen. Ons – dat is die massa die achter de feiten aanloopt – een spiegel voor te houden. Zodat wij – dat is ons – affaires en thema’s herkennen, voorwerp en onderwerp waaraan we voorbij leven. De kunstenaar maakt het ons niet eenvoudig. De spiegel confronteert de werkelijkheid, stelt de fantasie op de proef. Het leert ons anders te kijken, tegendraads te denken.
Frida Kahlo is zo’n kunstenaar die voor haar eigen tijd uit is. In haar moment van leven is de kunst niet toe aan het letterlijk tonen van de kunstenaar zelf in het werk op de manier die Kahlo doet. De kunst moet vooral schoonheid bezitten vindt men, ook al is het door versimpeling – de abstractie – niet altijd even goed te begrijpen. Maar Kahlo laat haar handicap zien, de gevolgen van polio als kind en het gebrekkige lichaam na een tramongeluk. Of eigenlijk vindt het een weerslag in haar schilderijen, terwijl ze het lijden in haar doen en laten juist maskeert. Het belichamen van het leven door symbolen te gebruiken, maar ook de harde waarheid niet te verbloemen, zet de kunst door haar penseel op scherp.
Manier van overleven
Het is een Mexicaanse bloem die in de knop is geknakt. Maar zich daar juist tegen verzet en stekelig wordt als een roos. Het Zuid-Amerikaanse bloed kruipt waar het gaan kan. Om een poliobeen te verbloemen en een korset weg te stoppen, draagt Kahlo lange gewaden – de traditionele dracht van haar land. De jurken met los bovenstuk zijn rijk versierd en kleurig. Hebben de fleurige spirit die zij door haar gebrek node moet missen. Viva la Vida! Maar in gedachten is ze die danseres, deze diva die de kunstwereld opschud. Alleen op dat moment danst men nog niet naar haar pijpen. Ze bijt op haar tanden en gaat door, moet door om het leven aan te kunnen, haar leven. Haar kunst is een manier van overleven.
Kahlo toont in een surrealistische droomwereld, als de fantasie van Jheronimus Bosch, haar idee hoe het zijn te moeten leven, haar zijn. Het boek schrijft daar beeldend over. Het is een biografie van deze kunstenaar, en een oeuvre overzicht van haar werk. De lezer leert door de verhalen deze vrouw van top tot teen en binnenste buiten kennen. Haar verdriet en pijn die ze probeert weg te schilderen. Haar lijden om het leven dat kleur krijgt in haar schilderijen. De manier waarop zij zich kleedt is inspiratie voor mode ontwerpers. De sfeer die ze oproept in haar schilderijen bezielt kunstenaars na haar. En de wijze van leven, de dag plukken tegen alle tegenslag in, maakt Frida een voorbeeld voor vrouwen in de kunst zowel als mannen daarbuiten. Met haar is de kunst rijker en minder serieus.
Haar tijd vooruit
Viva la Frida beschrijft het leven, de kunst en datgene wat er na haar trieste einde daarmee is gebeurd en nog. Een leven met tekortkomingen door ziekte en ongeluk. Dat verhullend door weelderige kledij. Het korset dat haar bovenlichaam bijeen hield is onderdeel van de kunst door het te beschilderen, er een kunstwerk van te maken, een kunstig object. Zo kan ze ermee leven. Kleding en korset geven later bodem aan ontwerpers. Kleding en levenswijze, de kunst, geeft aanleiding tot het componeren van muziek. Zo klinkt leven en werk van Frida Kahlo door tot in de 21e eeuw, terwijl het pas 30 jaar na haar vroege dood op waarde werd geschat. Zover was Kahlo haar tijd vooruit.
Het boek is een kunstwerk op zich van grafisch ontwerper Suzanne Hertogs. Geheel in stijl van de persoon waar het over en om gaat. Kleurig en vol levenslust. De hoofdstukken hebben een prachtige lay-out, waarbij tekst en beeld in evenwicht is. Het beeld is compleet met reproducties en fotografie. Er wordt een duidelijk beeld gegeven van deze kunstenaar. Wie het boek door zal bladeren, dat gaat dan meestal van achter naar voren, ziet voordat er bladen worden omgeslagen op de randen van het papier een schilderij. Een kunstig grapje passend in de humor van Kahlo. De ontwerper zelf is naast de vormgeving op een andere manier geïnspireerd geraakt. In een visuele expeditie heeft ze een vrije beeldanalyse van het werk gemaakt. Collages van details uit schilderijen volgens een thema, zoals oerportretten, kleurexplosie, ogen en gezichten, stofuitdrukking.
De lezer die alle zaken afgedrukt in het boek in het echt wil zien, als het ware de stof van de jurken wil aanraken en de schilderijen levend wil beschouwen, kan op dit moment terecht in het Drents Museum. Daar in Assen is een qua vormgeving even bijzondere tentoonstelling neer gezet als het boek met aandacht is gemaakt. Maar wanneer deze uitstalling op 18 april de deuren sluit hebben we altijd de foto’s en de teksten in het boek nog. Tentoonstelling en boek zijn kortom een aanrader. Wat mij betreft een dikke 5 sterren waard.
Viva la Frida! Life and Art of Frida Kahlo. Redactie Annemiek Rens. Catalogus bij gelijknamige tentoonstelling in Drents Museum. Uitgave WBOOKS, 2e druk 2021.
Geef een reactie