Het is niet wat het lijkt. De werkelijkheid van Dianne Bakker. Maar is de realiteit dat meestal niet altijd. wat het lijkt. De waarheid is namelijk zo echt als ik die ervaar. De wereld kan ik met mijn feitelijkheden waarheidsgetrouw beschrijven. Het is mijn waarheid, maar een ander kan het tegengesteld ervaren vanuit zijn of haar eigen wezen. Een gebeurtenis kan van meerdere kanten worden bekeken, als gegeven zich in diverse hoedanigheden voordoen. Het is maar hoe je er tegen aankijkt, op welke manier je het interpreteert. Alle getuigen van een enkel ongeval kunnen dit verschillend ervaren en aldus divers omschrijven. De een ziet het zo, de ander ziet het zus en een derde denkt er het zijne van.
Er is niet een enkele waarheid die de werkelijkheid is. De realiteit is dat deze niet bestaat. Het is er wel, maar een ieder ervaart het op de eigen manier. Naar gelang de stemming is in dat moment, of op die plek waar het voorvalt en in welke rang of stand degene leeft. De waarheid is aan verdraaiing onderhevig. Kan naar eigen hand worden gezet wanneer dat zo uit moet komen. Zo zal zijn om wat er zich werkelijk voordoet te omzeilen, te verbloemen, er niet voor uit willen komen. Op dit moment meer dan actueel.
Romantiek
In de kunst van Dianne Bakker is niets wat het lijkt. Op het eerste gezicht. De samengestelde beeltenissen zoals in Museum Belvédère te zien onder de noemer “Tuinen der lusten” hebben meest de geest van het romantische poëziealbum. Het schrift dat door vrienden en bekenden met rijmende zinnen wordt volgeschreven, waarmee de gelukkige bezitter van het boekje – meestal of eigenlijk altijd een jonge dame – wordt verheerlijkt en geprezen. Of waarin in bloemrijke bewoordingen een advies voor de toekomst wordt gegeven. De poëtische zinnen, zelf bedachte rijmen of van anderen overgeschreven gedichten, worden omkranst en gekroond met lieflijke plaatjes van bloemen, dieren en kinderen. De romantiek doorweekt het album op den duur.
Dat magisch realisme, een romantische werkelijkheid, heeft het werk van Dianne Bakker wanneer je vluchtig figuurlijk de bladen omslaat. Het realisme van herkenbare figuren en handelingen in een bestaand landschap. De magie van het vervormen van de omgeving en de figuratie daarin. De symboliek die ze aanwendt om een verhaal te vertellen. Haar kijk op de werkelijkheid, die verre van romantisch is. Want dat poëziealbum staat natuurlijk ook ver van de werkelijkheid. Lieflijke romantiek die de harde waarheid nog voor het jonge kind verbloemd. Die romantiek is de mantel der liefde die de realiteit bedekt. Wie een tip van de sluier oplicht, het gordijn opent, ziet een gruwelijk tafereel. De kijker die de voorstelling doorziet ontdekt dat de wereld minder romantisch is dan op het eerste gezicht lijkt. Dianne Bakker heeft het droombeeld hervormd tot nachtmerrie. Mijn droom in de eerste ervaring bij haar werk wordt wreed verstoord wanneer ik besef wat ik zie.
De collageschilderingen die in het museum hangen tonen paradijselijke landschappen die het decor blijken voor gruwelijke taferelen. Vriendelijke onschuld verliest het hierin van machtsverhoudingen en seksueel misbruik. Net als Jeroen Bosch in zijn beroemde drieluik de zondigheid van de mens aan de kaak stelt, laat Dianne Bakker in haar tuinen een schijnparadijs zien. Een realiteit die helaas werkelijkheid is, maar door ons om problemen te voorkomen maar al te vaak onder het vloerkleed wordt geveegd. Wij willen de driften en lusten niet onder ogen zien, die het leven voor slachtoffers ondraaglijk maakt. Maar deze kunst drukt dit menselijk falen ons onder de neus. Wie goed kijkt doorziet hoe glashelder Dianne Bakker haar werk in evenwicht houdt tussen schoonheid en afgrijzen, verleiding en voyeurisme. Door haar werk toont ze hoe misvormd de diersoort mens kan zijn of eigenlijk is.
Gruwelen van de mens
In de uitgave “Over Dianne Bakker” die naar aanleiding van de tentoonstelling is gemaakt, maar kan worden bekeken als een onafhankelijk intiem boekwerk, gaat het over de kunstenaar in de eerste plaats. Haar verhaal verlevendigd met gemaakte kunst door de jaren heen. Bij wijze van spreken een oeuvre-cahier. Veel van wat in het museum te zien is staat erin afgedrukt, maar er is meer te bekijken. Ook lees ik de weg die naar deze manier van kunst maken heeft geleid. Die ging niet over rozen en haar stijl heeft daarom doornen, en prikkelt de fantasie. Ze verzamelt boekjes, knipsels en plaatjes. Om er haar vertellingen uit samen te stellen. Beelden uit hout gesneden worden wel afgedrukt op pagina’s uit oude bijbels, agenda’s en archiefstukken. Zwarte en rode sjabloondrukken en ingekleurde fotokopieën over teksten gedrukt en geplakt. Deze teksten hoeven niet begrepen te worden en fungeren als een figuratie in de prenten. Zo is bijvoorbeeld de serie “binnenbeentjes en buitenbeentjes” ontstaan, nostalgisch en onschuldig ogend maar er is een drukkende dreiging. Het is een spel van schoonheid en vernietiging, leven en dood. Een thema dat in vrijwel al haar werk klinkt. In de echo van een achterhaald wezen, een gedateerd zijn. Van toen het leven goed scheen, maar met de nagalm dat dit het niet was.
De diagnose MS in 2014 veroorzaakt een radicale breuk in haar bezig zijn. Ze heeft niets meer te verliezen en kan vrij, zonder beperkingen maken wat ze zelf wil. “Ik verbeeld de gruwelen van de mens in Hof van Eden-taferelen”, laat ze optekenen in de uitgave. Haar signering van het werk wijzigt zich in Alberdina B. Het lijkt alsof ze een ander mens is geworden nu ze moet leven met een lichamelijke beperking die haar langzaam maar zeker afbreekt. Met deze doopnaam gaat ze terug in haar verleden voor wat betreft de beeldende uiting. Maar hetzelfde thema blijft haar werken kleuren. De bedrukte geschriften worden ingeruild voor gekreukt kaftpapier waarop paradijselijke landschappen dienen als decor waarin alles draait om macht. En macht leidt tot onmenselijke handelingen. Dianne Bakker alias Alberdina B. geeft mij als gluurder inkijk tot het misbruik van macht, de ontering van het lichaam. Ik ervaar het als schokkend en zal liever mijn blik afwenden. In deze kunst is het liederlijke van de mens lieflijk afgebeeld. In verzet tegen wat een heerlijke tijd zou moeten zijn, maar waar tussen de coulissen de kat in het donker werd geknepen.
Tentoonstelling “Tuinen der lusten” bij Museum Belvédère tot en met 15 mei 2022. Uitgave “Over Dianne Bakker”, februari 2021.
Leave a Reply