Wat te doen op aarde wanneer deuren gesloten zijn. En jezelf ook de deur niet uit mag. Wanneer je van hogerhand gedwongen bent thuis te zijn. Alles dicht is, stil op straat. Tot voor kort was dat nauwelijks voor te stellen. We hadden alle vrijheid van de wereld. Maar toen het virus ons en iedereen in de greep had, toen wisten we wat een lockdown voor het dagelijks leven betekent. Je kunt nergens naartoe, al zou je het willen. Overdag ging het dan nog, maar bij donker gold de avondklok. Alles dicht op slot, zelfs je eigen voordeur. Enkel de essentiële organisaties, die van belang en nodig zijn om een en ander draaiende te houden, bleven open en toegankelijk. Dus je kon nog een kopje koffie drinken in de supermarkt, was je er even uit. Maar we bleven massaal binnen, netjes zoals het hoort. Op een kleine groep antagonisten na, maar die zijn altijd overal tegen en schreeuwen daarom het hardst. Gelukkig kunnen we spreken in de verleden tijd. Zoals het nu lijkt zijn we vooreerst dat virus de baas.
Een tijd van schaarste
In de periode dat corona de samenleving in zijn ontregelende macht had werden wij geacht zoveel mogelijk thuis te werken. Het is het bekende verhaal. Voor sommigen was dat geen probleem en na verloop van tijd en gewenning vonden de meeste het wel prettig. De kunstenaar bijvoorbeeld werkt eigenlijk altijd thuis en in afzondering, dus voor hem of haar veranderde er weinig. Er kon nog steeds gecreëerd worden. Zelfs misschien wel meer, omdat er geen afleiding van buiten was. Maar dat werk kon nergens worden getoond. Niemand nam er kennis van. Wel via internet en de sociale media kanalen, maar echt het real life met de ogen bevoelen was er niet bij. Op elke manier dat kunst beleefd wordt, verdient het te zien in museum of galerie de voorkeur. Dan heeft het diepte, zie je de verfstreek, ruik je de materie en voel je de kracht. Maar dat was niet mogelijk op dat moment. Voor de kunstliefhebber brak een tijd van schaarste aan.
“Tekenen geeft me altijd veel energie en nieuwe inzichten”, schrijft Ruth van de Pol in haar in eigen beheer uitgebrachte boek met 100 geselecteerde tekeningen. Als een soort ritueel begon en sloot ze de dag in deze periode af met het maken van een tekening in een schetsboekje. Ook als een soort van recept om het als kunstenaar op de been te houden. Door deze tekeningen regelmatig op Instagram te plaatsen bleef ze zichtbaar voor haar publiek. Tekeningen laten zich eenvoudig op social media produceren. En er is een groot bereik wanneer je veel volgers hebt. Nieuwe contacten krijgt. Het verspreidt zich als een olievlek, omdat het alsmaar is en wordt gedeeld. Zo blijf je als kunstenaar op de radar. Ook kun je het er in persoonlijke berichten over hebben, over je werk, over de kujnst. Maar persoonlijk contact is er niet. Dat werkte op dat moment voor Ruth. Het hield Van de Pol kunstzinnig op de been. Want de respons op de actie gaf energie, het idee kreeg een goede uitwerking.
Representatieve keuze
In de loop van de tijd, tijdens de eerste en de tweede lockdown, is Ruth van de Pol bovenmatig productief en dat levert een grote verzameling tekeningen op. Er wordt online weleens een werk verkocht, maar de meeste blijven thuis in de schetsboekjes en tekenmapjes. Met die zich steeds meer uitbreidende collectie ontstaat een tijdsdocument, een afspiegeling van een periode zonder lijfelijk contact dat het verdient vastgelegd te worden. Daarom heeft de kunstenaar een representatieve keuze uit de grote stapel werken gemaakt en dit laten afdrukken in een boek. “Een bescheiden compensatie voor de periode van schaarste in het beleven van kunst, het gemis aan fysieke ontmoetingen met kunstenaars en kunstwerken.”
Eigenlijk heb ik met “In Tijden van Schaarste, tekenen in Coronatijd” een tentoonstelling in boekvorm in handen. Op bijna de helft van de ware grootte staan de werken in de uitgave afgebeeld. Ze hebben daardoor wel enigszins aan kracht ingeboet, maar de zorgvuldige reproductie en heldere kleuren compenseren deze lacune ruim voldoende. Ik kan het snel doorbladeren en vluchtig bekijken, maar ook kan ik iedere dag één of meerdere tekeningen afzonderlijk bestuderen. De uitgave is een dagboek, zonder dat de werken gedateerd zijn of in een bepaalde chronologische volgorde staan. Het boek leest als een poëziebundel, iedere lijn en elk vlak klinkt met alliteratie en assonantie, de kleuren hebben een rijk rijm.
Weerklank op de realiteit
Het is een levendig geheel waarbij de uitingen diverse kanten opgaan. Haar kijk op de omgeving is veelzijdig. Ze kijkt door het raam de weidsheid in en ziet iedere dag een andere wereld. Althans haar uitdrukking van die zichtbare werkelijkheid wijkt op ieder onderscheidend moment af. Dit heeft te maken met emotie, met lichtval, met de tijd. Het zijn expressieve impressies, een vertaling van het zichtbare. Of ze loopt door haar tuin en bekijkt de aanplant, de bloemen, dat geeft inspiratie. Welke tekeningen wanneer zijn gemaakt, op welke dag – het begin of de afsluiting, wordt niet aangegeven. Zodat dus ook niet gezien kan worden of er ’s avonds een reactie is op het inzicht van de morgen ervoor. In deze ‘opstelling’ is dit eigenlijk ook niet van belang. Sowieso is het kunstwerk een weerklank van en een antwoord op de realiteit, voor iedere kunstenaar.
Het is geen sinecure om uit al die feedback van het dagelijks leven de meest representatieve werken te zoeken. Het meest typerende om de emotie van die coronaperiode te karakteriseren. Bladerend door het boek merk ik wel de vrolijke dagen en de zwaarmoedige tijden op. Want het gevoel is uiteraard leidraad om je als kunstenaar te uiten. Wie het verstand op nul zet en de blik op oneindig maakt werk voor de massa zonder diepgang of bewogenheid. Dat Ruth van de Pol begaan is met de situatie waarin ze zit vindt een weerslag in haar werk. Het is een fraaie reeks tekeningen in acryl op papier die somtijds de aard van een klein schilderij hebben. Soms wel een realistische versie van het zichtbare, een landschap of een bloembed. Meestentijds een abstracte vertaling van de tastbare werkelijkheid of de verscholen emotie.
De composities hebben geen titels, dus ik kan mijn eigen verhaal er op los laten en een persoonlijke aanvulling op de platen geven. Het is een fijne samenstelling die hier en daar weleens als los zand aan elkaar hangt, maar bijeen wordt gehouden door de eigenzinnige en krachtige signatuur van de kunstenaar. In alles klinkt haar stijl door in de tekeningen. Hoe gedetailleerd uitgewerkt ook of slechts met enkele lijnen het onderwerp neerzettend, voortdurend is de hand van de meester aanwezig. Het straalt eenzelfde kracht uit, de liefde voor het vak, de lust zich te uiten. Deze 100 tekeningen geven mij inzicht in haar kunnen. En dat is groots in het kleine formaat. Monumentale schetsen. Een monument voor de coronatijd.
In tijden van schaarste, tekenen in Coronatijd. Ruth van de Pol. Eigen uitgave in druk bij Publishers Services, 2022.
Leave a Reply