Bij de drukte rond de heiligverklaring van Titus Brandsma door paus Franciscus pikte Natasja Bennink een graantje mee. Natuurlijk, meerdere kunstenaars bogen zich al eerder over een monument voor de priester en verzetsheld, maar zo realistisch menselijk als Bennink deze mens heeft neergezet is onnavolgbaar. Breekbaar en onverzettelijk tegelijk staat het beeld, in opdracht van het Bisdom Groningen-Friesland gemaakt, dat Dokkum als standplaats kreeg. Met het hoofd iets gebogen, de ogen neergeslagen, lijkt de man het leven devoot te nemen zoals het komt. De armen hangen, maar niet berustend, de handen lijken klaar voor actie. De monnikspij rond zijn benen duiden zijn achtergrond en levensovertuiging. Verder is de figuur naakt en staat met beide benen op de grond als het ware tussen de mensen, een goed mens – één van ons. Het beeld is een karakteristiek voor het werk van Natasja Bennink.
Verbinding figuurlijk uitdrukken
Ze maakt geen portretten in de letterlijke zin van het woord of standbeelden volgens de traditionele esthetiek. Voor alles laat ze de toeschouwer het breekbare wezen van de gebeelde persoon beleven, zo zoals zij het heeft doorleefd om het beeld te kunnen maken. Het gaat haar om het uitdrukken van verbinding. Vooral doet ze dat met de kus, de meest intieme blijk van genegenheid tussen mensen. Het kan een manier van begroeten zijn of een uitdrukking van liefde. De kunstenaar gebruikt vooral de mondzoen als teken van saamhorigheid, dat de een bij de ander hoort, onlosmakelijk verbonden. In beeld letterlijk om de verbinding figuurlijk uit te drukken.
Deze beeldhouwer, die uit natte klei de figuur vormt om te kunnen afgieten in brons, duidt in rauwe detaillering de tedere eigenheid van het afgebeelde personage. Want het leven is niet altijd rozengeur en maneschijn, er is ook veel storm en regen. Het zijn gaat niet altijd over rozen, hoewel er kans is eens op een roze wolk te zitten. Tegenslag en geluk heffen elkaar op en vullen mekaar aan, ze tekenen het leven en schetsen het lijf. Bennink’s beelden zijn vanwege dat rauw en teder, raw and tender. Ruwe bolster met een blanke pit. Gehavende huid door handen geboetseerd beelden het leven. Drukt in houding en mimiek een emotie uit. Een verstild moment dat doorzet in de tijd.
Bennink zoekt de verbinding van het leven in het leven. In haar werk is de relatie belangrijk, de samenhang tussen mensen. Die verbinding komt vooral tot uiting in de kus. Het op een na meest innige gebaar tussen mensen onderling. Het meest innige teken van een ontmoeting is natuurlijk het in het liefdesspel samenkomen van twee lichamen, het versmelten in gevoel en passie. Die houding beeldt Natasja Bennink ook uit wanneer zij zich met haar echtgenoot parend in brons giet. Ze neemt in de afgebeelde houding het initiatief, eigent zich het genot toe en noemt, er zijn meerdere standen gemaakt, de serie daarom “Ik en mijn minnaar”. Onbeschaamd plaatst ze zichzelf op de voorgrond, want vrouwen hebben dat te lang niet gedaan vindt ze.
Gemeenschap tussen mensen
De handen van Natasja Bennink bedrijven als het ware de liefde met de klei om uiteindelijk een intiem beeld in brons te kunnen opzetten. Daarbij is dus die sociale communicatie belangrijk, deze menselijke verbinding. Welhaast voortdurend geeft Bennink daar beeld aan in haar werk. De lijfelijke aanraking, het samenzijn. Of de aansluiting die de toeschouwer onwillekeurig heeft met de sculptuur, de relatie die hij of zij met het werk kan aangaan omdat Bennink deze opening er heeft ingelegd. Het moment van afbeelden treft de mens in het diepst van zijn of haar gedachten.
Maar de gemeenschap tussen mensen komt ook tot uiting en valt af te lezen aan een handbeweging. Handen die ineen slaan, armen die elkaar vast grijpen. Zo is ieder beeld van Bennink niet zomaar een uitdrukking. Zichtbaar toont ze een actie, maar achter het gebaar of de grimas schuilt een verhaal. Het is gelaagd werk met een diepere betekenis. Haar modellen zoekt ze dichtbij huis, in het gezin en de familie. Maar ook vindt ze die in de opdracht die haar wordt gegeven om beelden voor de openbare ruimte te maken. Dan acteert de plaatselijke bevolking in haar werk, omdat ze ook dan een verbinding wil met de plek waar het object geplaatst gaat worden. Er dient aansluiting te zijn. De kijkers, bewoners op steenworp afstand van het beeld, moeten een band hebben met het object om het te vatten en te adopteren. Dat het veredeld straatmeubilair wordt in plaats van een inbreuk is op de leefomgeving.
Bennink modelleert naar de waarheid
In het boek “Natasja Bennink BEELDEN” omschrijft Sophie van Steenderen de kunstenaar en haar werk. De foto’s van Reyer Boxem tonen het werk. Het is een mooie twee-eenheid om het meest recente werk van deze beeldhouwer te presenteren. Een kunstenaar die het lijf niet mooier maakt dan dat het is. Ze retoucheert haar beelden niet om de realiteit aan te passen, omdat dit meer flatteus zou zijn voor de uitgebeelde persoon. Bennink modelleert naar de waarheid. Het lichaam blijft onder haar handen zoals het model dat in realiteit als indruk afgeeft. Bennink boetseert het grote geheel. In haar gebeelde huid vallen wel gaten of ontstaan er onregelmatigheden. Dat past alle in de manier van uitbeelden, de stijl van beeldhouwen, de boetsering.
Het detail krijgt wel ruimte om het portret gelijkend te maken. Maar het gaat in eerste instantie eigenlijk niet om die gelijkenis, meer om het gevoel dat ze met het beeld wil uitdrukken. De houding en mimiek is niet abstract, Bennink beeldt naar de realiteit de waarheid. Maar haar handschrift abstraheert wel het model. Annabelle Birnie, directeur van De Nieuwe Kerk / Hermitage Amsterdam, gaat in haar voorwoord in op de sterke vrouw. De kracht als beeldhouwer om de kracht van de vrouw te beelden. “(…) om ons te inspireren, te stimuleren om voor onszelf te blijven opkomen en bovendien te vertrouwen op de toekomst van alle vrouwen na ons.” Bennink staat in haar kracht om de sterke vrouw in brons te gieten. De publicatie is welhaast alleen door vrouwen gemaakt. Sterke vrouwen die over een sterke vrouw schrijven. Het is een sfeervol boek, dat eer doet aan het werk van Natasja Bennink. Een kunstenaar die met haar beelden de wereld iets mooier probeert te maken. Mensen met haar werk wil verbinden, inspireren en troost bieden. Vanaf de omslag straalt ze zelfbewust uit waarom beeldhouwen het prachtigste beroep is dat er is.
Natasja Bennink BEELDEN. Teksten Annabelle Birnie, Sophie van Steenderen en Natasja Bennink. Fotografie Reyer Boxem. Uitgeverij Philip Elchers Groningen, 2022.
Leave a Reply