Het is het befaamde kip-en-eiprobleem. Wie of wat was er eerder. Dat ei of die kip. Wat is de oorzaak en welke is het gevolg. De retorische vraagstelling zou terug geredeneerd kunnen worden naar het vermeende scheppingsverhaal, waarbij de schepper de kip op de wereld zet en meteen ook op haar eieren in het nest plaatst. Dus. Zonder A is er geen B, zonder kip er geen ei is. Terwijl zonder B er geen A is, zonder ei is er geen kip. Maar deze kringverhouding doet er in dit geval niet toe. Het betreft hier de tekening en het gedicht. Deze horen in de uitgave FANZINE “RED BOY” onlosmakelijk bij elkaar. Zoals de kip en het ei, de moeder en haar kind. Het is samen ontstaan, na elkaar, door elkaar, voor elkaar. Misschien op een ander tijdstip. Maar het één maakt deel uit van het ander, en andersom.
Expressief magische tekeningen
Kunstenaar/duizendpoot B.C. Epker speelt zelf de hoofdrol in het voor de uitgave vormgegeven beeldverhaal. Is hij het Chinese karakter uit de 16e eeuwse roman ‘Reis naar het Westen”, beschermer van de Vurige Bergen omdat hij superieure vaardigheden had op het gebied van vuur. Of geeft hij vorm aan de vorig jaar vermoorde rapper, die in zijn auto werd beschoten toen hij een Instagram filmpje aan het opnemen was. Aanleiding voor deze beide Red Boy personages geeft de uitgave niet. In het boekje vind ik veel water en geen vuur, en nergens vind ik dreadlocks of lange vlechten of een streepje muziek.
Wel figureert Epker als het getekende alter ego dat door dichter/essayist Peter van Lier in poëzie is geduid. Maar zoals hierboven omschreven in de kip-en-ei metafoor kan het zijn dat de tekst de ondertiteling is van het beeld. Zoals de woorden in een stripverhaal ten dienste staan van de plaatjes. In dit onderhavige geval bekijk ik de expressief magische tekeningen die een sprookjesachtige filmische wereld laten zien. De ingekleurde tekeningen, want de boy is red en wil daar graag voor uit komen. Rood als de opgeblazen kikker die zich druk maakt om de wereld waarin hij leeft, het decor van het toneel waarop de man als jongen acteert. Of rood van schaamte juist omdat hij deel uitmaakt van die wereld die hij never nooit niet naar zijn hand kan zetten, maar het toch onverzettelijk probeert.
De platen geven al details van het verhaal prijs, dat ikzelf nog kan aanvullen met hoe de naakte hoofdrolspeler op mij overkomt. Epker is de kunstenaar die een sfeer neerlegt, een stemming waarin ik mee kan voelen of die me tegen staat. Kunst kan veel met mijn gemoed doen. Het kan een positieve reactie oproepen, maar een negatieve gedachte is ook een toestand. Het doet wat, het laat niet los. De tekeningen zijn in eerstens parabel achtige verhalen gevat in beelden met onder meer zeemonsters, vliegende vissen en slagschepen. Gaandeweg het fanzine raakt het lichaam van de man met de oogopslag van de kunstenaar meer bedekt, verliest het figuur de droombeelden en stevent af op de realiteit. De dwaalgasten probeert hij te vermorzelen en de werkelijkheid is een schip dat stuurloos op de golven drijft. Uiteindelijk eindigt de tocht zoals het is begonnen. De vluchteling gedumpt op de kade van de visafslag, niet wetend waar en hoe zijn leven een begin en einde geeft. Tot slot wordt hij, na omzwervingen als Odysseus in een nautisch gedachtengoed, gevangen in zijn eigen net van hersenspinsels.
De tekst onder het beeld meandert in een abstract poëtische vorm. In deze woord-beeldcombinatie dus links ernaast, bij het blad omslaan is de tekening het eerste element dat de blik vangt en lijkt als zodanig meer waardevol. Het zijn kleurige verzen van een enkele regel, waarbij de woorden over de bladspiegel zijn uitgestrooid. De tekstopmaak is levendig en wisselt spontaan van lettergrootte, woorden zijn cursief afgedrukt of is er een streep gezet door de uitdrukking. En door een tekstvak te kleuren of letters een tint te geven probeert de dichter de platte tekst meer leesbaar te maken, of althans zijn bedoeling met de instabiele zin duidelijk te weten. De tekst prikkelt de gedachte. Mijn denken wordt naast het kijken in werking gezet. Niet altijd is de weg van het woord te volgen, lijkt het beeld meer te verduidelijken.
Sage van een idealist
Dat beeld is figuratief en realistisch, maar onder het gras zit een venijnige adder. Wat ik zie is de weergave van een gedachte, een hertaling uit de geest. Droombeelden opgedaan in een reis over een denkbeeldige zee waar woorden zwemmend spartelen om een maritieme legende over te brengen. Een sage waarin B.C. zich vergeeld uitschot denkt, een supermens weet die op walvis jaagt en de rug van een meerval bestijgt, de zeegod die vrouw en kind liefheeft, kapitein is, Elvis speelt en pierlala verkleedt. Uit schaamte van ergernis en nijd is hij geen boeman. Hij is een idealist die in een fabeldier een stoeipoes ziet. In vissersdromen denkt hij zich de wonderbaarlijk Bijbelse visvangst aan de horizon en laat zich die Hollandse nieuwe wel smaken. “Showbink dan? Heupwiegend elk spookbeeld in slagschaduw fileren tot groupie.”
Het Fanzine “Red Boy” is een geschrift dat een waterige blik werpt op het leven hier en nu. Maar wanneer ik mijn ogen uitwrijf zie ik duidelijk aanklacht in weemoed, verzuchting in herinnering. Het beschrijft voor de liefhebbers van beeldtaal in taalbeeld de schijnbaar onwerkelijke avonturen van een fenomenaal fantast. In de gelaagde poëzie lijken de zinnen van a tot z te reizen, maar komen zelden uit op het eindpunt b. Vooraf schijnt de regel in realisme te verzanden, maar achteraf bezien blijkt een abstracte zin te zijn vastgelegd. Waarvan de betekenis me in eerste instantie ontgaat, maar na herlezing allengs duidelijk wordt. Het boekje is om fijn lustig te lezen en nog eens de woorden te wegen om een derde maal het gedicht te begrijpen en het beeld te doorzien. De tekeningen geven kijkplezier, in iedere plaat start ik een zoektocht naar strekking en inhoud. Niet meteen is de bedoeling duidelijk, net als de tekst meerduidig is. Maar wanneer ik door tekst en tekening tezamen vaste grond heb gekregen, heb ik voor deze woord- en beeldtaal geen tolk of woordenboek nodig.
Eigenlijk, goed beschouwd, is de poëtische vertelling één doorlopend gedicht bestaande uit negentien regels. Het benut wel de esthetische en ritmische eigenschappen van taal, maar de letterlijke betekenis van de woorden dreigen onder te gaan in de maalstroom van filosofische gedachtenkronkels van deze dichter. Er is geen rijm, er is wel ritme. In de beeldspraak ligt ironie verscholen, die wordt onderstreept door de beeldtaal van de tekenaar. Beide kunsten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden in deze uitgave. De één reageert op de ander, de ander verwijst naar de één. Tekst en tekening zijn verbonden, ze kunnen niet zonder elkaar. Iedere dubbele pagina is een tweeluik. De hele fanzine is een kruisgang van de in het leven vluchtende hoofdpersoon die zichzelf als zeeman de held waant. Met tegenstrijdige dubbele bodems probeert de gele man die in het zonlicht verkleurt tot rode duivel zijn doen en laten te duiden. Deze held is verleidelijk en schaamteloos en doet alles om te winnen. Zijn geestelijke vaders hebben zich verleidelijk aan mij opgedrongen en schaamteloos mijn aandacht gewonnen. Ik heb het gelezen en geef dat door!
FANZINE “RED BOY”, Nederlandse editie. Tekeningen B.C. Epker. Poëzie Peter van Lier. Uitgeverij Hyperion Verlag, 2022.
Leave a Reply