Met het beerenburg evangelie wil Piter Wilkens zijn passie voor de kruidendrank over de wereld uitgieten. Te beginnen in Friesland, Fryslân, de provincie waar hij is geboren en getogen. Hikke en tein zoals de Friezen dat zelf zeggen. Om die goede boodschap te verspreiden heeft hij journalist Harry de Jong als geschiedschrijver in de arm genomen en fotograaf Niels Westra als plaatjesmaker erbij betrokken. Het trio Pieter, Harry en Niels trekt door stad en land om de wortels van kruid en drank te zoeken en te vinden. Van de bevindingen en uitkomsten stellen ze een boekje samen, dat onlangs is verschenen bij Uitgeverij Louise in Grou.
Passie voor de beerenburg
Het lijkt alsof de achtergrondinformatie Piter in de mond worden gelegd door de schrijver. De feitelijkheden lijken zo uit een naslagwerk of geschiedenisboek te zijn overgeschreven. Maar misschien is Pieter naast begeesterd muzikant en gepassioneerd drinker ook wel een wandelende encyclopedie. Want ergens verderop in het boek lees ik dat hij belangrijke historische data precies in z’n hoofd heeft door zijn natuurlijke interesse voor geschiedenis. Bij elke voor hem belangrijke datum zoekt hij een feit dat alles in een historisch perspectief zet. Veel van deze voorbeelden doorspekken de teksten. Het geeft een duidelijk zicht op de historie van waaruit het drankje is ontstaan. Want er is door de schrijver veel onderzocht en uitgespit, dat is hem wel toevertrouwd als verslaggever. Wilkens is, vanwege zijn passie voor de beerenburg, de kapstok om de jas aan op te hangen. Een droge opsomming van de gegevens zou een gortdroog verhaal opleveren, dat dan wel weer gelaafd kan worden met de kruidendrank natuurlijk. Maar in handen van De Jong is voor deze speelse opzet gekozen van duidelijke vraag en helder antwoord. Zo is een interessante en leesbare uitgave gemaakt waar iedereen wat aan heeft.
Door een luchtige en lyrische manier van schrijven word ik meteen het verhaal ingezogen, en leest het boek zich in een ommezien uit. Nog voordat ik mijn derde glaasje heb ingeschonken ben ik al toe aan de recepten achterin het boek. Want de tekst maakt wel dorstig, althans krijg ik zeker zin in een slokje of wat. En dat is de bedoeling van ambassadeur Piter Wilkens, want er moet gedronken worden vindt hij maar dan vooral genipt: “Beerenburg is om te proeven, niet om te zuipen”.
Beeldend beschrijven
Het schrijven van Harry de Jong leest plezierig. In enkele treffende regels, puntige notities en spitse observaties, kan hij de romantiek van het moment vatten. Hij omschrijft wat zichtbaar en hoorbaar kan zijn daar en dan, laat daardoor de tekst tot leven komen. Ik zie de omgeving waarin Wilkens ronddwaalt op zoek naar de wortels van de beerenburg zo voor me. Soms lijkt de verbeelding wat overdreven, maar De Jong blijft ondanks alles de dichter wanneer hij poëtische omschrijvingen op papier zet. Met de foto’s van Westra daarbij wordt de zoektocht treffend geïllustreerd. Een beeldend beschrijven en een beschrijvend beelden. Zo is in en door het boek een levendige documentaire ontstaan, waarin de Friese troubadour op de voet wordt gevolgd.
Halverwege het vierde hoofdstuk genaamd ‘De Fakkeldragers’ gaat De Jong schriftelijk helemaal los wanneer Wilkens stelt dat beerenburg ook rock and roll is. Dat is een kolfje naar zijn hand, zodat de schrijver de vergelijking kan doortrekken naar West-Texas. Daarmee zit hij zomaar zelf op de praatstoel en vertelt honderduit. Over Buddy Holly, Terry Allen en Joe Ely, want daar ligt zijn passie. Hoewel hij ook niet vies is van een slokje, gaat Harry helemaal voor de muziek; de blues, de rock’n’roll.
Piter vergelijkt op zijn beurt het bedenken en maken van de beerenburg met het schrijven en componeren van een lied. Een song die een hit wordt, want de beerenburg is een topper gebleken. Wilkens is niet voor niets muzikant om deze overeenkomst te zien. Maar eigenlijk is hij dat niet, zegt hij zelf bescheiden. Geen zanger, geen gitarist, hij schrijft liedjes. Dat is zijn talent. “De vakkundig vormgegeven liedjes balanceren behendig op het snijvlak van Amerikaanse rock, blues en country”, typeert Harry de Jong Piters talent. “Maar dan wel met de visie van iemand die is geboren en getogen op het Friese platteland.”
De beerenburg doet Piter Wilkjens niet alleen naar de fles grijpen, maar ook naar de pen om enkele ballades te schrijven speciaal voor deze uitgave. Trekt Harry de wereld over om muziekcoryfeeën voor een gesprek aan de praat te krijgen, Piter doorkruist het landschap met gitaar en zang van eigen liedjes, terwijl Niels de omgeving onveilig maakt om deze fotografisch vast te leggen. Een bijzonder driemanschap, een trio dat als drie-eenheid zich buigt over het gedachtegoed van het “Fryske slokje”.
Ontstaan en herkomst
Bij dat verhaal over het ontstaan en de herkomst van de beerenburg worden allerlei voorvallen gesleept, die schijnbaar niets met het drankje op zich van doen hebben. Gebeurtenissen die op dat moment belangrijk zijn in de wereld, bijgezet worden in de geschiedschrijving door historici. Maar ook wetenswaardigheden die de reguliere geschiedenisboeken nauwelijks halen en dreigen weg te zakken in het moeras van de vergetelheid. Deze wijsheden maken het boek voor de lezer meer dan interessant, want door een verhaal over enkel de drank op zich zou de uitgave het formaat van een schrift hebben. Van het evangelie kun je nog wat opsteken, omdat de schrijver niet dieper in het glas kijkt maar verder dan zijn neus lang is. De toestand van de wereld blijft niet onbesproken. Het is een verkapte geschiedenisles, waarvan ik nog wat op kan steken.
Dat slokje heeft zijn oorsprong overigens helemaal niet in Friesland. Er zijn wel Friese vaandeldragers, in het boek dragen ze overigens een fakkel om als een olympiër het vuur van de kruidendrank door te geven. Het zijn Friese distilleerders die hun kruiden mengen en op jenever laten trekken. Harry en Piter leggen uit hoe dat komt. Maar Hendrik Beerenburg maakte de mixdrank voor het eerst aan de Stromarkt in Amsterdam, ontdekten ze. Het vocht ging zijn naam dragen, maar het feitelijke recept nam hij in zijn graf mee. Daarom vult een ieder de fles op een eigen manier, er is dan ook geen enkele beerenburg die eenzelfde smaak heeft. Elke stoker geeft het een eigen karakter en sfeer mee.
Geneeskrachtige planten
Het trio toog eerstens naar de hoofdstad om deze informatie te vorsen. Ook gingen ze op zoek naar de kruiden die de beerenburg zo’n avontuurlijke smaak geven. Want het slokje is op de keper beschouwd toch simpelweg een kruidendrank met een voor de gezondheid heilzame werking. Want als we last hebben van een of andere ziekte, infectie, kwaal of virus, dan biedt Moeder Natuur ons genoeg middelen om de strijd aan te gaan. De beerenburg mag nu een genotsmiddel zijn, in vroeger dagen werd het gedronken bij verkoudheid en griep bijvoorbeeld. Het heeft een keur aan geneeskrachtige planten in zich om als drankje zomaar in de voorraad van een kwakzalver te belanden – met een ander etiket uiteraard. Voor Wilkens is beerenburg een drug, beter dan een lijntje snuiven of een naald zetten: “Je voelt je niet fit, gaat even liggen, neemt een paar borreltjes en gaat weer door. (…) Ik heb geen medicijn nodig, ik heb beerenburg.”
Om het boek extra kruidig te maken zijn de notoire drinkebroers Anker ingevoegd. Als fans van het eerste uur zetten zij deze drank in 1995 na een uit de hand gelopen avond stappen t in de beklaagdenbank. Het was de schuld van de beerenburg dat ze zichzelf te buiten waren gegaan vonden zij. Het slokje kreeg levenslang, ze stapten over naar jenever want dat houdt lijf en leden jong en de gedachten helder. In het boek komen ze terug op hun vernietigende oordeel en rehabiliteren de beerenburg.
Het Beerenburg Evangelie volgens Piter Wilkens is vooral een goed uithangbord voor de drank. Een treffende pr voor de nog bestaande destilleerders die de kruidendrank brouwen. Welke kruiden ze precies mengen maakt het boek niet duidelijk, want dat is het geheim van de smid. Het wekt wel de nieuwsgierigheid op, maar er moet toch ook wat mysterie rond het verhaal blijven. Iedere drinker zal een andere kruid proeven, want je kunt de beerenburg proeven en drinken als wijn. Het aroma ruiken, het vocht nippen en door je mond rollen, de smaak tot je nemen voordat je het slokje doorslikt. De afdronk is het moment van euforie om in extase te raken voor de volgende slok. Drink bewust, geniet, maar drink met mate. En zelf kan ik dan nog wat zaken mengen tot een heerlijke cocktail, lekker bakje koffie of smaakvol gerecht met de recepten waar natuurlijk beerenburg een ingrediënt van is. Enigszins beneveld sla ik dan het boek dicht. Ik schenk nog een glaasje in. Proost!
Het Beerenburg Evangelie volgens Piter Wilkens. Teksten Harry de Jong, fotografie Niels Westra. Uitgeverij Louise, mei 2022.
Leave a Reply