Tekenkabinet, een platform voor autonome tekenkunst

Tekenen was lang de kleine broer van schilderen en beeldhouwen. Het ondergeschoven kindje van de kunst. In vroeger dagen ging de tekening als schets vooraf aan het ‘echte werk’. Het tekenen als voorstudie voor een later te maken schilderij of beeld, een voorbereidende opzet. Door het analyserende karakter dringen tekeningen sneller door tot de essentie, zijn deze spontaner en gevoeliger. Een tekenaar kan in een tekening grenzen verleggen en onderzoek doen naar wat voor hem of haar belangrijk is. Houding, perspectief en compositie komen letterlijk in de vingers. Details worden uitgewerkt, bijvoorbeeld in het portret de neus of het oog en in het landschap een enkele boom of struik, om het uiteindelijke kunstwerk handen en voeten te geven. Dat het klopt wat de kunstenaar in zijn of haar hoofd heeft. Dat het naar realiteit juist is dat wat in het resultaat op de drager komt.

Art on paper

Maar de tekening werd niet beschouwd als zelfstandig kunstwerk. Tegenwoordig ligt dat anders. Er is meer belangstelling voor de schets gekomen, omdat je daaraan kunt zien hoe een kunstenaar denkt en werkt. En wordt het tekenen als een volwaardige autonome kunstvorm gezien. Veelal is nu de tekening het ‘echte werk’, niet een voorstudie of tussenstap maar het resultaat van inspiratie en uitwerking.

Werd eertijds geschetst met potlood of krijt, nu gebruiken kunstenaars de meest uiteenlopende materialen om werk te maken binnen het metier tekenkunst. Soms wordt een tekening gecombineerd met collagetechnieken, of worden tekeningen gebruikt in een animatiefilm of installatie. Al het werk op papier valt onder de noemer tekenkunst, art on paper. Maar die stelling gaat mank, want ook in deze kunstvorm wordt hevig geëxperimenteerd echter de grote gemene deler blijft inderdaad potlood en papier.

Je tekent naar de natuur; zo levensecht mogelijk de zichtbare werkelijkheid op papier weergeven. Of je tekent naar de verbeelding; jouw emotie in beeld zetten, wat je voelt en ervaart bij de werkelijkheid. Tekeningen kunnen geconstrueerde, abstracte of geabstraheerde voorstellingen zijn. Of zelfs helemaal zonder uitbeelding en non-figuratief. Een verwerking of interpretatie van een voorstelling, herinnering, idee of waarneming. Het representeert de gedachte, het is een denkbeeld. Ik kom elke vorm tegen in de bundel “tekenkabinet“.

Spannende, wisselende locaties

Het is een speciale uitgave gemaakt ter gelegenheid van het tweede lustrum van het Tekenkabinet. Het kan worden gezien als catalogus bij de tentoonstelling ‘Tekenkabinet X’ in Art Singel 100 Amsterdam. Grootse hedendaagse tekenkunst op klein formaat. De uitgave is op het bescheiden A5 formaat. Omdat de meeste afgebeelde tekeningen niet groter zijn dan een velletje A4 hoefde er weinig op grootte te worden ingeleverd. Het ‘Tekenkabinet’ is in 2012 opgericht door beeldend kunstenaar Manja van der Storm. Het kabinet is een platform voor autonome tekenkunst. Jaarlijks worden op bijzondere en spannende, wisselende locaties tentoonstellingen gerealiseerd met tekeningen van zowel gerenommeerde als startende hedendaagse tekenaars.

Ik hoor het de eigenaar van Galerie Getekend in Heerenveen zeggen: “De eenvoud, openheid en kwetsbaarheid van een tekening raakt mij. Enkel met papier en potlood een verhaal vertellen, dat vind ik bijzonder. Dichterbij de kunstenaar kun je haast niet komen.” Met de uitgave ‘tekenkabinet’ kom ik heel dichtbij die tekeningen en deze tekenaars. In het boekje zijn welgeteld 102 kunstenaars opgenomen, ieder met een enkele compositie. Het uiteenlopende werk is niet gerubriceerd, maar in alfabetische volgorde op achternaam van de kunstenaar afgedrukt. Wel zijn er overeenkomsten en gelijke stemmingen. Het is daarom als het ware een zoekboek om diverse relaties en paralellen te ontdekken, verwantschap vast te leggen.

Kleurige opsomming

Het is een reisgids om het zich vrij gevochten land van de tekenkunst tot in elke uithoek te ontdekken en leren kennen. Waarschijnlijk zijn nog niet alle facetten belicht, maar het tekenkabinet laat wel veel kanten van deze kunstvorm zien. Het is een letterlijk en figuurlijk kleurige opsomming. Figuratief en abstract worden wereld en emotie onderzocht. In de bundel vind ik nergens sec een studie naar de werkelijkheid, altijd is er een diepere laag van betekenis te onderscheiden. Deze kunst stelt iets voor en is allang de aard van schets en voorstudie ontgroeit.

De tekenkunst is volwassen en zelfstandig. Een vleugje puberaal gedrag is echter  toch wel aanwezig nog, de smaak van verzet en opstand. Maar elke kunstvorm zet de wereld te kijk, symboliseert het leven en houdt ons een spiegel voor. Volwassen zijn in de kunst is van niets iets kunnen maken. Modder aan een kwastje, een enkele lijn op papier. Serieus, maar ook met een dosis humor. En andersom, grappig in verschijning met een ernstige ondertoon. Want altijd probeert de kunstenaar iets uit te drukken, aan te geven door het weer te geven. Zelfs een enkele zwarte balk op een verder witte ondergrond geeft een spectrum aan expressie weer. De manier waarop de kunstenaar de zichtbare werkelijkheid in beeld brengt stemt tot nadenken. Want die werkelijkheid is niet altijd zo zichtbaar als dat wij denken dat het is. In het niet of anders weergeven van de dingen om ons heen schuilt een waarheid die nader onderzocht is, ons wordt voorgehouden en waarin wij dan de betekenis kunnen vinden. Als we ervoor open staan, er de aandacht aan willen schenken.

Met het boekje van tekenkabinet kan ik stil in een hoekje de essentie van deze kunstvorm onderzoeken. Het boekje in de binnenzak steken om er later nog eens in te kijken. Ik hoef niet naar Amsterdam af te reizen om in de galerie de tentoonstelling te bekijken. Met het boekje in de hand kan ik kalm in en op mijn eigen tijd van de tekeningen genieten. Het is een tentoonstelling die ieder moment van de dag de hele week door toegankelijk is. En natuurlijk is het werk op ware grootte in het echt meer nadrukkelijk, echter zijn deze afdrukken geen flauwe aftreksels van de realiteit.

Door de uitgave van het tekenkabinet wordt mijn horizon van de tekenkunst groter. Door verder te kijken dan mijn neus lang is zie ik zelfs over de einder heen. Onder elk werk in het boek staat informatie over de compositie en is het adres van de website van de betreffende kunstenaar genoemd. Met het boek in de hand en de laptop op schoot kan ik dus verder onderzoeken wat het tekenen de kunst heeft gebracht en nog brengt. Het tekenkabinet is een aanrader om je te oriënteren op deze kunstvorm. Geeft stof tot nadenken en grond voor verder onderzoek.

tekenkabinet. Speciale hardcover editie op A5 formaat ter gelegenheid van het 2^e lustrum van het Tekenkabinet. Concept, vormgeving en productie Manja van der Storm. 1^e druk juni 2022.