Meteen bij de eerste regels van zijn gedichtenbundel “voortschrijdend uitzicht” heeft Erik Mol mij al voor zich gewonnen. Het is precies zoals hij het schrijft in het gedicht “Verwaaid”. Ik citeer het hier integraal zodat mijn lezers weten waarvoor ik viel:
“Vanochtend na het half ontwaken
bedacht ik een goed gedicht
met herhaling
en dus ritme
over iets
waar ik mee zit
maar aan het einde
toen ik echt wel wakker was
kon ik me niet
meer herinneren
hoe het begon
verliep
en wat het onderwerp
Het overkomt me vaker
ook nog wel eens op de fiets
of tijdens het lopen
dat gedachten
zich moeiteloos vormen
tot gedichten
en dan verdwijnen
in het niets”
Want zo werkt dat met schrijven precies. Er is een ingeving, een inspiratie, op een moment dat dit niet of minder goed valt te registreren dan wel noteren. Wanneer die mogelijkheid er wel is blijken de zinnen met de tijd te zijn vervaagt, verwaaid. Verdwenen in het niets.
Met dit gedicht toon ik tevens aan wat de manier van schrijven van Erik Mol is, zijn voortschrijdend uitzicht. Hij vertelt in de gebroken zinnen een ultrakort verhaal. Afgerond in een beperkt aantal zinnen, maar ook wel met een open einde. Woorden of uitdrukkingen die extra aandacht nodig hebben krijgen in het uitzicht een solitaire plaats aangemeten. Ze vallen op, daar ligt een klemtoon, hier moet ik bijzonder opletten en nadenken. Een moment stil houden in het lezen, pas op de plaats. Ook de lege regels geven dit aan. Mol speelt met de opmaak. Hij zaait, ik pluk bij het lezen waardoor hij dan weer kan oogsten. Mijn gedachten garen en winnen.
Taal van de straat
De korte verhalen beschrijven gedetailleerd de actie van toen op dat moment daar. In zijn blikveld, de gedachtegang van de dichter. Dat kan een herinnering zijn, maar ook een actueel ogenblik. Een ingeving die ontstaat in een helder moment bij het zijn, bekijken en aanvoelen. Dat kan ieder onderwerp en van alles zijn. Het verduidelijkt zijn leven en ik kan mijn zijn erin spiegelen. Geen hooghaarlemmerdijks, maar gewoon met de taal van de straat. Voor een ieder te begrijpen. Ook geen sluitend rijmschema, maar wel met een klinkend ritme. De zinnen galmen als golven geluid door mijn brein. Ik dobber verwachtingsvol mee, navigeer met Mol aan het roer.
En omstandigheden worden aangeroerd die een ieder aan zullen spreken. Gedachten zijn filosofisch verwoord, maar behouden voortdurend een lage drempel. Een ieder kan mee in dit perspectief. Kwesties waar ik gewoonlijk overheen leef, maar na voortschrijdend uitzicht me speciaal tot nadenken zetten. Het alledaagse wordt door de woorden van Erik Mol extra bijzonder. Het zijn de kleine dingen die het hem doen. Elk geluid, iedere handeling, hoe onbetekenend en nietig dan ook wordt door de dichter belangrijk gemaakt. Het krijgt een voetstuk. Soms is het een onbereikbare pilaarheilige, keert het gedicht als een boemerang naar de dichter terug. Maar in de meeste gevallen kan het zonder sokkel, is het gelijkvloers theater zonder drempels, zie ik mezelf terug in de woorden. Het is daarom zo leesbaar, omdat Mol iets over mij zegt. In zijn gedichten richt hij niet rechtstreeks het woord tot mij, maar ik herken mezelf in zijn beschrijving.
De dichter is als kunstenaar beeldend abstract. Vorm en ritme boeit hem, zijn werk is sterk intuïtief. “Beeldend werk is net als het maken van muziek”, schrijft hij daar zelf over op zijn website. “De vorm is de melodie. De kleur is de klank. Het materiaal de instrumenten. Zodra er tekst bij komt of in dit geval een figuratieve voorstelling gaat de aandacht vooral daar heen. In de abstractie is het de opgave om zonder die herkenbaarheid van een voorstelling toch een boeiend, aangenaam of spannend beeld voor de toeschouwer te creëren.” In de woorden van de literaire beelden in ‘voortschrijdend uitzicht’ weet hij toch op minder abstracte manier die aandacht vast te houden. Hierin omschrijft hij navolgbaar en invoelbaar de werkelijkheid. Daar vind ik figuratieve voorstellingen, of althans in gedachten kan ik er eenvoudig een beeld bij maken. Het is een herkenbare beschrijving, een vertrouwde woordkeus.
Met Erik Mol gesproken bevalt de tekst me, wil ik het lenen. Maar bij hem rusten alle rechten. Want hij bedacht niet de woorden, maar ontwierp wel de constructie om die op deze manier te formuleren. Hij maakte de volgorde. Zette ze op papier en plaatste er afbeeldingen bij die foto’s van linodrukken zijn. Deze illustreren abstract de werkelijke belevenissen. Op zijn tochten door het landschap ervaart Mol de dingen. Op de fiets zet het hem aan tot peinzen, hij houdt stil om de gedachten niet in het niets te laten verwaaien. Schrijft ingevingen op over het kleine meisje met de mooie stem bij de Action, de in het landschap opgenomen lege dijk van De Slachte waar massa’s mensen met wapperende vlaggen en schitterende toeters over trokken, de brede rivier die breekt op een bult zand bij Fort Pannerden, het tempeltje van Ids: “Er waren afrasteringen voor schapen / en mogelijk ook voor ander vee / maar hoe mijn zoontje ook zeurde / nergens zag je de zee” klinkt als een refrein boven het kale land van Marrum.
voortschrijdend uitzicht, Erik Mol. Gedichtenbundel uitgegeven in eigen beheer, 2022.
Leave a Reply