Bij het openslaan van het boek Reflecties stap je zo binnen in het atelier van Gosse Koopmans. Want horizontaal over de schutbladen voor en achter is het panorama van zijn werkruimte in de vorige woonplaats afgedrukt. Het is een beeld dat door en rond loopt als in een gesloten cirkel, dus waar ik bij wijze van spreken midden in kan staan om de ruimte te beleven. Het is een vondst van de vormgever daar de tekst over en de afbeeldingen van de schilderijen in te plaatsen. En druk ik mijn neus tegen het papier dan kan ik het pastelkrijt ruiken. Het tekenen van panorama’s is een nieuwe richting in het oeuvre van Koopmans. Zeven jaar geleden in 2015 zette hij zijn eerste meerdelige tekening op. Het interieur van het Dam Jaarsmahûs in Eastermar was onderwerp van uitbeelding. Nu woont Gosse in Warfhuizen en is al meerdere panorama’s verder.
Nou Nòg Mooier
Voor het boek is Susan van den Berg in gesprek gegaan met Gosse Koopmans. Voor hem betekende de verhuizing van het Friese naar het Groninger land een nieuw begin. Door omstandigheden moest hij het sfeervolle renteniershuis verlaten en vond werkruimte over de provinciegrens. Doordat het Friese dorp bij de Postcodeloterij in de prijzen was gevallen werden Gosse en zijn vrouw Sharon nog net geen miljonair, maar kregen wel financieel een ruime armslag om daar in de buurprovincie een nieuwe start te maken. Van de vorige eigenaars namen zij het verzamelgebouw met de wervende naam Nou Nòg Mooier over, met een lijstenmakerij, een expositieruimte en cadeauwinkel. Praktijkruimte voor astrologie en coaching kon er komen, en voldoende plek voor een ruim bemeten atelier. Een creatief platform voor kunst en ambacht.
Het verhaal is te lezen als een biografie. Een levensbeschrijving van de jongen die kunstenaar wilde worden. Hij stamt uit een schilderfamilie en zet dus die lijn van vader op zoon door. Zijn vader echter stimuleert hem niet, want Klaas weet hoeveel moeite het kunstenaarsbestaan kost. Na een afgebroken opleiding tot leraar en een baan in de bakkerij kiest Gosse voor de kunst en de kunstacademie. Na de studie probeert hij op eigen benen te staan en niet hetzelfde pad te gaan als zijn schilderende vader. Gosse wil zichzelf zijn en niet de zoon van. Dus maakt hij eerst geen landschappen zoals Klaas Koopmans dat deed, maar stillevens en portretten.
Een persoonlijke overwinning
Zus Anje wil in Earnewâld een permanent podium bieden aan het werk van haar vader en dat van haar broer: Galerie Koopmans. Het is het jaar 2000. Daarmee is het moment rijp voor Gosse om zich toch te richten op het landschap als onderwerp voor zijn schilderijen. “Een persoonlijke overwinning die voelde als een doorbraak”, zegt hij daarover in het boek. De schilder is nu ruim 35 jaar aan het werk en heeft een omvangrijk oeuvre opgebouwd. Hij is voortdurend letterlijk en figuurlijk onderweg in en met zijn kunst. In het werken om zichzelf binnen de hem passende stijl steeds opnieuw uit te vinden, andere terreinen te betreden die voor hem als schilder en tekenaar nog niet ontgonnen zijn. En om ideeën op te doen reist hij naar zijn onderwerpen. Gosse Koopmans is vooral een buitenschilder, en plein air is hij als een vis in het water. Op zichzelf in het atelier is maar zo alleen.
Gosse is een mensenmens en is graag onder de mensen. Maakt makkelijk een praatje met de mensen die de vorderingen achter zijn rug om gadeslaan. Hij zit liever in zijn inspiratie buiten, dan met zijn inspiratie in het atelier binnen. Geen hitte en geen koude, geen wind en geen regen, houdt hem binnen. Ieder moment van de dag en in elk jaargetijde kan men de schilder achter zijn veldezel in de openbare ruimte vinden. Zo heeft hij al veel landschappen geportretteerd, maar zet even zo snel een werkplek op in dorpsstraat of op stadsplein. En zelfs in de hal van het ijsstadion of het café van een museum. Met een losse toets documenteert Gosse de omgeving. Zijn betrokkenheid met de wereld ligt vast in zijn impressies. Het landschap, de plek, geeft herkenning; de mensen daarin blijven altijd onpersoonlijke voorbijgangers. Behalve wanneer het portret karakter moet hebben, dan weet hij deze ook tekenend te vatten.
Kijken, opmerken, zien
Het boek toont meer dan honderd werken en geeft Koopmans’ reflectie op de schepping weer. De natuur, de elementen, daar heeft hij zo zijn gedachten over en kan er bevlogen van vertellen. Geestdriftig legt hij die passie vast in realistische werken naar de werkelijkheid geschilderd. Dat ongrijpbare gevoel dat hij bij het landschap of de omgeving waar hij is heeft, probeert Gosse toch op doek te zetten. Zo zodat ik in de doorsnee impressie een onalledaagse sfeer proef. Gosse Koopmans kijkt met het kunstenaarsoog en ziet die stemming boven de horizon, die ik pas zie op zijn schilderij terwijl ik het daar in de ruimte niet heb opgemerkt. Zo leert Koopmans mij kijken, opmerken, zien.
Vooral in de werken waar de natuur vrij spel heeft, en de mens op de achtergrond blijft of zelfs helemaal buiten beeld is, gaat Koopmans helemaal los. Daar klinkt zijn liefde voor het Friese en nu Groningse platteland groots in door. Maar ook schuwt hij de mens niet, want het is zijn werkmateriaal – op het strand, in de winkelstraat, schaatsers op het ijs, bezoekers in het café, gasten op de bruiloft. Maar toch ga ik voor de einder, het vlakke land met de hoge lucht zo typerend ongemoeid door Koopmans in olieverf vastgelegd. Het wad, het meer, de polder, de sloot. Beschouwende indrukken.
Het leven is tijdelijk, kunst is voor de eeuwigheid
Het imposante karakter en grootse formaat van de panorama’s komen in het boek minder goed tot uiting. Deze uit meerdere vellen bestaande tekeningen komen tot vol recht aan de wanden van een museum of andere tentoonstellingsruimte. Met een map vol dik papier stapt Gosse dan de lege ruimte in. En puzzelt zich de beeltenis terug op de vloer om deze vervolgens aan de wand te prikken. Ik weet het, want ik was erbij toen één van de kabinetten in Museum Belvédère atelier werd. Zelfs heb ik nog, evenwel onherkenbaar, het boek gehaald op een foto waarop ik doende ben met het bevestigen van dat panorama. De losse papieren kunnen mogelijk ook wel zonder het geheel. Ieder vel is een schilderij op zich. Dat gaat goed bij een interieur of het atelier, maar bij de oude beuk of de boom van Ton mist de koper van het detail toch node de rest. Dan wordt het onderdeel welhaast een abstract element. Ook heel opvallend, want Koopmans is een beste tekenaar.
Reflecties, het is een mooi boek om fijn door te bladeren. De tekst maakt het beeld van de schilder helder. Van den Berg heeft een fijne manier van schrijven en raakt het Friese karakter van de schilder. ‘Gosse tekent en schildert om vast te leggen wat indruk maakt’, schrijft ze, ‘om te delen wat van waarde is en om te conserveren wat anders weer verdwijnt. De vergankelijkheid houd je niet tegen. Het leven is tijdelijk, maar kunst is voor de eeuwigheid’. Gosse heeft zijn enthousiasme weten over te brengen op de journaliste en deze laat het doorklinken in de tekst voor het boek. Uit de reproducties blijkt zijn begeestering. Gretig beschouwd hij zijn omgeving en fanatiek legt hij deze vast. Dat hij een scherpe blik heeft, vorsend de dingen opneemt, blijkt uit zijn zelfportret uit 2020. Streng en donker blikt hij mij aan, speurend naar mijn wezen. Terwijl de man juist vrolijk en met lichte oogopslag de wereld toelacht. Als kunstenaar is hij zichzelf, serieus en vastberaden zijn verhaal uitbeeldend. Buiten de vierkante meter van zijn werkplek gaat dat masker af. Beide kanten gaan goed samen in de mens Gosse Koopmans. Een aimabele man met arcadische beelden.
Gosse Koopmans. Reflecties. Teksten Susan van den Berg. Uitgave Utjouwerij DeRyp, 2021.
Leave a Reply