Beide kunstenaars laten zich inspireren door dat landschap overzee, van hieruit gezien. De ruige kusten van Engeland, waar het zeeklimaat onbarmhartig de rotsen teistert met ruisende regenstormen en wapperende windvlagen. Waar wilde waterstromen al eeuwenlang tegen stoïcijnse rotsblokken beuken, stenen die de sporen dragen van dat slijten en polijsten, die erosie. Waar de golven af en aan gaan in een eeuwige wisseling van de getijden op wat stranden hadden kunnen zijn. De natuur is er voortdurend in wording, de evolutie is er nooit af. De tijd lijkt er echter de pas in te houden en stil te staan, niet verder gekomen te zijn dan de eerste dagen van de schepping. Hier vangt het leven aan. Het lijkt er onherbergzaam, maar je kunt daar schuilen in gedachten. Mijmeren in de relatieve stilte van de ongerepte natuur daar, want ook hier is geluid – onhoorbaar gehoord geluid. Voor de één betekent dit bruisen van de zee de stilte, terwijl de ander wordt overdonderd door het geschreeuw van meeuwen in die branding. De stilte van de natuur heeft vleugels en is het schuim op de golven. Het maakt lyrisch en is inspiratie er beeld aan te geven.
De streek Cornwall op de zuidwestelijke punt van Engeland – doe je een paar stappen verder dan sta je op Land’s End en tuurt over het water rechts naar Ierland, in je rug blikt St.Ives en de baai Mousehole kabbelt links. Daar langs die kust vinden de Vlaming Bruno van Dijck en de Fries Christiaan Kuitwaard inspiratie, hier proeven zij de geest van de plaats. Genius loci. Zo is de aanvulling op de hoofdtentoonstelling in Museum Belvédère getiteld. Om het verhaal compleet te maken. Ze leven het landschap in de hedendaagse kunst, terwijl de kunstenaars van St.Ives tot 1975 van de vorige eeuw actief waren in dezelfde omgeving. Vrijwel niets is er veranderd, enkel de interpretatie is van een andere orde. Van Dijck en Kuitwaard zijn realisten, terwijl de meeste kunstenaars van de kolonie het landschap in abstracte zin van beeltenis voorzagen.
Indrukken van kustlijnen
Richt Bruno van Dijck zich op de vloedlijn, Christiaan Kuitwaard verruimt de blik en ziet de horizon. Beiden beleven de plek vanuit hun gevoel. Op het moment dat ze daar staan, soms zelfs tot de enkels in het water om de beleving maar aan de lijve te ondervinden, zetten ze deze ervaring op papier of paneel. En plein air met de neus in de wind. De fysieke maat van de kunstwerken is beperkt, maar het monumentale gevoel is des te groter. De indrukken van kustlijnen ogen groots in kleine afmeting. Juist in dat geringe formaat is de grootsheid te vangen. De vorm is welhaast die van een ansichtkaart die je stuurt vanuit de bezochte plek naar huis. Zo willen de kunstenaars de pracht die zij beleven met het thuisfront delen. Het werk beroert de zintuigen.
Bruno van Dijck bedwingt in rauwe kleuren en brute olieverftoetsen de oerkrachten van de natuur op kleine vierkante plankjes. Dat formaat, want deze laten zich gemakkelijk meenemen in de rugtas naast de veldezel. Het zijn vroege studies van West Portholland, de latere jaren na 2008 zag ik eerder in de groepstentoonstelling ‘On the spot’ van 2017 in Museum Belvédère. Dit latere werk vind ik nu in een schrijn, een kist voor relikwieën en kostbaarheden, die in de ruimte staat opgesteld. Het transparante deksel is gesloten, dus ik kan niet nog eens door die werken ‘bladeren’. Maar dat hoeft pok niet, mijn ogen hebben genoeg aan wat gehangen is. De eerdere hier en nu aan de wanden bevestigde schilderijtjes ogen meer spontaan en laten nog feller de kracht van de natuur zien dan tijdens de latere bezoeken van de schilder aan deze omgeving. De paneeltjes zijn in deze opstelling van licht naar donker in rij gezet. Gaandeweg treedt het duister langs de wand in en laat het landschap in de geest van Van Dijck de kleuren los om nog meer mysterie aan de dag te leggen. In die schemering herbergt de kustlijn geheimen, die de kunstenaar probeert te ontrafelen. In de ruwe welhaast abstracte composities temt hij de onstuimige branding, maar lost het raadsel van Cornwall niet op.
Maar ook neemt Van Dijck de kust van Wales in gedachten mee naar huis en werkt deze met olieverf en houtskool op board uit in zijn atelier. De gedachte herinnering maakt dit werk lichter met een vrijere opzet. Ter plekke noopt de grootsheid van het zichtbare tot overgave. De kunstenaar is onder de indruk en kan niet anders dan de natuur in werkelijkheid te lijf gaan. Thuis zwakt de toewijding enigszins af en kan de kunstenaar de eigen woorden toelaten in het verhaal. Het werk is open en meer toegankelijk, minder drukt de omgeving er een stempel op. Dit is niet de Engelse kust maar de handtekening van Bruno van Dijck.
Kleurige indrukken
Voor Christiaan Kuitwaard schijnt het weinig uit te maken waar zijn landschap op de wereldkaart is. Wat hij ziet in Schotland en welke indruk hij vastlegt in Cornwall zou even goed een zicht op het Wad boven Friesland of de zee gezien vanaf het strand van een van de Friese eilanden kunnen zijn. Met de tegelspreuk “wêr’t wy op de wrâld ek binne, oeral skynt deselde sinne” in gedachten kan de horizon en kunnen de wolkenluchten evenzo goed in de noordelijke provincies van Nederland gesitueerd zijn. Het is daarom ook dat een dergelijke tentoonstelling zo goed past binnen de muren van Museum Belvédère. De kunstenaars hier beleven het landschap als zijn ze daar. De ervaring is uitwisselbaar, de inspiratie kent geen grenzen. De omgeving is anders, maar het beleven is universeel.
Het zijn kleurige indrukken die Kuitwaard heeft meegenomen van zijn eerdere reis naar Schotland en dit jaar samen met en als chauffeur van gastcurator Feico Hoekstra naar Cornwall. Kuitwaard genoot daar zichtbaar van de atmosfeer, de ruimte en het licht. In heldere kleuren legt hij de ruimtelijke weidsheid van de omgeving vast. Spontane schetsen van de natuurlijke grootsheid die hij ondergaat. Studies in olieverf op paneel om deze stemming onder de knie te krijgen, dit gevoel in de vingers te hebben. Dat genieten brengt hij feilloos en vakkundig in beeld.
Beide kunstenaars zijn er in geslaagd hun inspiratie van dat landschap overzee, van hieruit gezien, aanschouwelijk beeld te geven. Ik proef daarin de geest van die plaats. Concentreer ik me enkel op een afzonderlijk beeld in de Cornwallreeks van Kuitwaard dan sta ik daar ook en kijk uit over zee, hoor de elektriciteitsdraden ruisen in de wind en voel het zand tussen mijn tenen. De ruimte is er leeg, sereen. Kalm en ongestoord geniet ik met de kunstenaar van de kustlijn. Die beleving is er ook wanneer ik de rotsige stranden van Van Dijck als een film voor mijn blik langs zie gaan. Ik ruik het zilte nat, voel de regendruppels en hoor het water grond nemen en geven. De zee bemint het land. En ik houd van deze kunst.
Genius Loci, Werk van Bruno van Dijck en Christiaan Kuitwaard complementair aan de hoofdtentoonstelling Living the Landscape in Museum Belvédère, Oranje Nassaulaan 12, Heerenveen/Oranjewoud. Tot en met 25 september 2022.
Leave a Reply