Het zijn de enkele momenten die Aafke Ytsma laat opvallen. Uit de hele reeks van momenten die de voortgaande tijd vormt daartussen aanraakt met haar composities. Ogenblikken die te gewoon zijn om in het oog te springen, de blik te vangen. Van die bescheiden gebeurtenissen die zich niet opdringen. Alledaagse handelingen die vrijwel onbewust worden gedaan en voorbij gaan. Onopgemerkt wegglijden in de tijd, vervliegen in de vergetelheid. Die gewone doodnormale momenten legt Ytsma in olieverf op doek vast, verstijft deze met Japanse houtdruk op papier. Maar, hoewel er nauwelijks actie is, zijn de handelingen niet bevroren. Er is nog enige dynamiek in de composities. De gedrevenheid namelijk van het volgende moment dat na deze afgebeelde zal komen. De tijd staat als het ware even stil in afwachting, het mysterie van de toekomst.
Momenten die de tijd gaande houden
“Moments in between” is de expositie in Afslag BLV getiteld, momenten ertussen. Momenten die in het nu zijn. Tussen toen en straks. Die van nauwelijks enig belang schijnen. Maar door de kunstenaar worden opgetild en aan mij getoond. Mij, ik, de bezoeker van de tentoonstelling. En ik verbaas me erover dat ik de momenten niet heb opgemerkt. Dat ze voorbij kwamen en weer waren verdwenen voordat ik ze kon vastleggen. Want dat zijn het, de werken zijn snapshots – momentopnames – gemaakt met een goedkope camera of de mobiele telefoon. Kiekjes die het leven registreren en opsluiten voor even. Momenten die de tijd gaande houden. “Ik ben geïnteresseerd in de momenten die je over het hoofd ziet”, zegt Aafke daar zelf over, “waarin onopgemerkt je blik of gedachten afdwalen, de tussenmomenten die de tijd verdelen of twee gebeurtenissen verbinden.”
Het is de handeling die van belang is, of de tel dat de gebeurtenis even stil valt. Dat er een moment van afwachten is, op je hoede zijn. Wat staat er te gebeuren of wat is er voorgevallen. Wat speelt er. Is het verlopen of zal het nog plaats vinden. Deze verwachting zit in het werk van Ytsma. De hal van het verlaten trappenhuis wacht op de mensen die thuis komen van het werk. De passagier heeft zojuist de achterbank van de auto verlaten en het portier achter zich dicht geslagen. Ik werp een blik in de tuin en de kraaien verroeren geen vin.
Een onderonsje in de auto
Er staat een gestalte van een vrouw in de deuropening, verlaat ze het pand? Gaat ze op zoek naar de poes die buiten in de regen op zoek is naar thuis? In het schijnsel van de lantaarnpaal zien we de kat komen, een volgend moment spurt ze door de achterdeur. Een actief moment, een bevroren beweging, een bewogen foto. De poes is vaker onderwerp van handeling. In de tuin, over een puinhoop, langs de straat. Struinend, op jacht. Ik pak de fles, de kat kijkt het gelaten aan. Zomaar een moment. Niet belangrijker of minder belangrijk als al die andere momenten. Een onderonsje in de auto. Een rokende dame. Die een volgend moment een pan op het vuur heeft. Wat is de verwachting? Wat is mijn vermoeden?
Aafke Ytsma brengt de handelingen expressief in beeld. Ze zijn wel verstild maar bewegen in het moment. Ik kijk niet naar een uitsnede, maar voel de voortgang in de tijd. Een film still, een doorgaande gebeurtenis die even is stil gezet. Niets anders doet er meer toe dan dit ene moment. Er gebeurt veel in dìe ene tel, maar het is vooral het gevoel dat de tijd invult. De emotie van de verhaallijn die ik er zelf op kan aanvullen. Want Ytsma stelt niet het hele relaas voor. Ze geeft een aanzet zodat ik mijn eigen lezing kan geven. Ze spreekt het eerste woord, waarop ik de zin kan afmaken. Of de handeling oppak en zeg wat vooraf ging.
Een markant formaat
In de serie tekeningen met tuin- en landbouw als onderwerp legt Ytsma penseel en doek aan de kant en past de handvaardigheid van de Japanse houtdruk toe. Met deze techniek op papier lijkt het beeld gesneden uit een beeldverhaal, een strip. Het plaatje waarop de gebeurtenis zonder tekstballon kan spreken. Hier is meer dan in de olieverven de tijd daadwerkelijk stil gezet. Ik heb geen vermoeden wat er voor deze is gebeurd en ik weet wat er na zal komen. Ytsma heeft op een speelse en fantasierijke manier deze tussenmomenten vastgelegd. Het drukwerk is open en belicht de heldere kant van het leven, zelfs wanneer het regent dat het giet. De fris ogende impressies zijn scherper in beeld gebracht dan de dromerige schilderijen. Men is druk in de weer met zaaien en oogsten. En na gedane arbeid is het goed rusten. De menshoge composities met een smalle basis hebben een markant formaat. Deze bestaan telkens uit twee delen, die boven elkaar zijn gemonteerd om het beeld te vervolmaken. Deze plaklijn is een storende factor in het geheel, maar doe ik een paar passen achteruit – in de lokaalruimte van de afslag kan dit makkelijk – dan valt het minder op. Feit blijft dat deze houtdruksels een bijzonder effect geven.
Het begeleidend schrijven bij de expositie spreekt van een geconstrueerde werkelijkheid, een collage van indrukken. Maar een dergelijke opbouw en beeldschikking vind ik binnen de enkele compositie niet terug. Wel is de gehele expositie mijns inziens een samenstelling van personages en locaties afkomstig uit haar dagelijks leven. In de alledaagse voorstellingen is het een komen en gaan van gevoelens. De emotie van de herinnering en de suggestie van de toekomst. Het nu op de grens van gister en morgen, vandaag. Onbeduidende en terloopse momenten krijgen in de beelden van Aafke Ytsma duiding en hebben een gelaagd verhaal. Want, lees ik verder, “in hun samenhangen verkennen ze de hedendaagse tijd en de wijze waarop we ons bewegen en verhouden tot de wereld”. Waarvan acte… en weer door!
Moments in Between, schilderijen en houtdrukken van Aafke Ytsma bij Afslag BLV, Minckelersstraat 11 in Heerenveen. Tot en met 20 november 2022.
Leave a Reply