De tekening, het tekenen met potlood op papier, is in de kunst lange tijd een ondergeschoven kind geweest. Maar het kent een eeuwenoude geschiedenis en een grote variëteit aan verschijningsvormen. Tot laat in de 19e eeuw werd tekenen gezien als een schets of een studie om de compositie of onderdelen daarvan in de vingers te krijgen, voordat het echte werk als resultaat op doek geschilderd of in steen gehouwen kon worden. Maar na het interbellum is het kind uit de la gehaald en kreeg de tekening een welhaast volwaardige plaats binnen de beeldende kunst. Meerdere kunstenaars legden zich daarna toe op het tekenen en achtten deze techniek de belangrijkste discipline in hun oeuvre. Vooral met het gebruik van houtskool of pastelkrijt ben je namelijk één met het werk, er zit niets meer tussen, er is geen afstand. Hoe fijn kan dat zijn.
In de inleiding van de catalogus “Arno Kramer – IN TIME” beschrijft Carin Reinders dat “tekenen in vergelijk met het schilderen en beeldhouwen in de uitvoering en handelingen gevoeliger, intiemer lijkt, waarbij het proces van het maken ook anders ervaren kan worden dan bij een schilderij of beeldhouwwerk.” In dit boek wordt een groot deel van het oeuvre van de tekenaar uit de doeken gedaan. Meerdere schrijvers schrijven over Kramer, over zijn werk, over zijn doen en laten, het hoe en waarom. En Kramer schrijft bij zijn tekenen. In zijn kunst versmelten taal en beeld, komen figuratie en abstractie samen. Hij gebruikt de realiteit als middel om non-figuratieve verbeeldingen te maken. De gestalte van een dier of mens is geen hert, wolf, zwaan of konijn en geen lichaam of lijf, maar het is een vlak in het veld van de uitbeelding. Het is een vorm als silhouet, een nabeeld van wat gezien is.
Kramer spreekt in woorden en in beelden
Het schrift kan in dat afstand nemen van de werkelijkheid de realiteit terughalen. De realiteit zoals Kramer deze op een moment heeft ervaren. Want zoals hij dat in zijn tekenen ook niet doet beschrijft hij nooit letterlijk de werkelijkheid. Het is altijd een afgietsel, een uittreksel. Een model om de wereld te duiden, een samenvatting van hoe het in zijn brein werkt. Naast de soms monumentaal ofwel museaal grote tekeningen op papier of rechtstreeks tegen de muur maakt hij gedichten. In de poëzie kan hij dat kwijt wat in getekende beeltenis minder goed tot uiting komt, het geschreven beeld zegt dan meer dan duizend potloodlijnen of krijtvegen. In het ondoorgrondelijke vindt Kramer reden om dingen in taal te vatten. Het beeld is daarbij ook de taal die de tekenaar spreekt. Want Kramer is tweetalig, hij spreekt in woorden en in beelden.
In het boek neemt Arno Kramer mij mee op reis door zijn wereld. Afzonderlijke tekeningen staan er in afgedrukt, maar ook een samenspel van beelden tijdens een tentoonstelling. Zo werken de uitdrukkingen op elkaar in, krijgt het samenspel een verhaal. In de individuele composities kan ik mijn eigen ervaring van het leven en de wereld zetten. Soms lijken ze verre van mijn beleving te staan, maar ga ik deze op details determineren dan passen waarneming en idee als puzzelstukken in mijn zijn. Het is geen zaak de werkelijkheid in het beeld te zoeken, want deze is niet wat het lijkt te zijn. Het is de geografie van zijn eigen landkaart, de topografie van zijn persoonlijke zijn. Om dit in mijn eigen grond te kunnen ingraven, moet ik de basis van het uiten doorgronden. Dat is kijken om te kunnen zien. Bestuderen van lijn en vlak.
Niets afdwingen, laat het gewoon gebeuren
De schrijvers in het platenboek IN TIME helpen me erbij om de mens Arno Kramer te lokaliseren. Wat is zijn plaats in de kunst, wat is zijn plek in mijn wereld. Eigenlijk zal de kunst voor zichzelf spreken en wil ik die extra ballast niet. De tekeningen duiden zichzelf en hebben geen rugzak nodig. Maar toch kan een kleine zet in de goede richting een juiste beschouwing opleveren. De schrijvers leiden mij in de geheimen van het tekenen, de magie van de potloodlijn op het papier. En schrijven mij voor het mysterie van de kunstenaar; hoe hij tot beelden komt, wat zijn inspiratie is, waarom hij pas iets doet wanneer hij er behoefte toe heeft. Hij dwingt niets af en laat het gewoon gebeuren, zo spontaan moet ook ik de tekeningen tegemoet treden. De vormgeving dwingt mij niet om te begrijpen, maar door te kijken en te zien ontstaat als vanzelf een tastbare opmaak.
“Steeds is het zoeken naar een voor hem esthetische balans tussen het organische en het anorganische”, schrijft Diana Wind. “Nooit om esthetisch te behagen, want daarvoor zit er teveel weerstand in zijn werk, maar meer om te zoeken naar volkomen oorspronkelijkheid.” Het is voor mij een handreiking zijn kunst te verklaren, een motivering te vinden om te blijven kijken. Brian Fay brengt meer helderheid: “Arno Kramers tekeningen hebben een dwingende energie en rusteloze nieuwsgierigheid. Zijn zeer welbespraakte en prachtig beschrijvende lijn is voortdurend in beweging, zoekt, verzamelt, leidt, suggereert, komt tevoorschijn als levendige entiteit; lijnen worden hoofden, bomen, lichamen, vogels, geometrische vormen, rasters en woorden.” (…) “Door hun open en raadselachtige composities nodigen zijn tekeningen ons uit om door te brengen in hun picturale ruimte en door middel van hun uitnodiging maken Arno Kramers tekeningen nieuwe betekenissen, ze maken werelden.”
En ja, dit boek, deze uitgave nodigt mij uit mijn inzicht te vormen in de mysterieuze wereld van deze tekenaar. Even duister en ongrijpbaar als de werkelijkheid is. In de ongekleurde notities schept hij soms een kleine speling der natuur, een tint rood of blauw licht op. Een kleurstaal langs de rand. Een commentaar langs de lijn. De wereld gezien door de blik van Kramer is soms grimmig en koud wanneer het de mensheid en haar inbreng betreft, maar speels en kinderlijk vrolijk als het de natuur betreft. Deze kunst balanceert op de smalle rand tussen werkelijkheid en fantasie, waar het gewicht op de schaal van de verbeelding drukt. “Elke tekening moet voor Kramer voor hemzelf iets nieuws, iets verrassends bevatten”, lees ik. In die zoektocht naar figuratieve elementen en meer abstractere vormen raak ik weleens het spoor bijster, maar altijd neemt Kramer me weer bij de hand om een uitweg uit de dwaaltuin te vinden.
IN TIME, tekeningen van Arno Kramer. Teksten Remco Ekkers, Brian Fey, Oek de Jong, Una McCarthy, Carin Reinders, Diana Wind. Gedichten Arno Kramer. Verschenen naar aanleiding van de tentoonstelling in Museum CODA Apeldoorn en de Limerick City Gallery of Art Ierland. Uitgave Waanders Uitgevers, 2022.
Leave a Reply