Het is om jaloers op te worden! Vanuit de optiek van vader en zoon is de band van moeder en dochter van mysterieuze aard. Het is welhaast een gesmeed pact van de vrouwen tegen de mannen in het gezin. Soms sluiten ze zich samen op in een burcht en halen de bruggen op. Dan giebelen en grappen ze en weten de heren zich geen raad. Het is een bijzondere relatie die van moeder en dochter. Meer liefdevol zo het lijkt, met gevoel en emotie. Zijn vrouwen zachter van aard, voelen ze elkaar daarom beter aan. Waar mannen elkaar veel harder en meer zakelijk bejegenen. De band van vader en zoon is sterk, letterlijk en figuurlijk. Het straalt kracht uit, welke die van moeder en dochter minzaam en behaaglijk is. Of maak ik nu een te bevooroordeeld verschil tussen de seksen. In elk geval spiegelen de ouders zich in de kinderen en andersom stellen de ouders zich tot voorbeeld van de kinderen. De jonge generatie kijkt op een vroeg moment op naar de ouderen, maar zet zich er later tegen af om op een natuurlijke weg zich ervan los te maken.
De band van moeder en dochter is een bijzondere relatie, net als die van vader en zoon dat uiteindelijk is. Ouders herkennen vaak eigenschappen van zichzelf in de kinderen. Ze hebben verwachtingen, oordelen en vooroordelen. De ouders zitten tussen de generatie van hun ouders en die van hun kinderen in. Die invloed voelen ze sterk als last, zelfs misschien als ballast, en willen waarden en normen van toen soms krampachtig overbrengen op nu. Als het goed is blijft het kind altijd gevoelig voor alles wat de ouder doet en zegt; het wil goedkeuring en erkenning krijgen. De band met de ouders is blijvend, ze zijn voorgoed verbonden hoe de relatie er ook bijligt.
Als pose koos hij de Kariatiden
Maar terug naar die specifieke moeder-dochter band, want daar gaat het boekje van Ron Glasbeek over. Hij streept deze maand oktober een 14e turf door: 70 jaar. Als verjaarscadeau heeft de kunstenaar zichzelf verrast met het tekenen van 14 levensgrote houtskoolportretten in zeven paren. Hij nam als modellen in dit project voor hem bekende sterke vrouwen: moeders en hun dochters. Als pose koos hij de Kariatiden – pilaren in de vorm van vrouwen die vanuit de klassieke oudheid Griekse tempels dragen. De krachtige vrouwen uit Karyes steunen het tempeldak op hun hoofd, zoals Afrikaanse vrouwen meestal kilometers lang en ver hun last torsen. De vrouwen van Glasbeek dragen ook manden met daarin figuurlijk hun positieve en negatieve lasten van het leven, de geestelijke bagage. Niet altijd op het hoofd, maar ook wel in de armen. Dat is een keuze van de vrouwen zelf, omdat poseren – stilstaan met een last te dragen geen pretje is.
“Moeders & Dochters” zo is het boek verschenen bij Uitgeverij Passage getiteld. Vader Glasbeek nam de relatie speciaal tussen moeder en dochter ter hand, omdat zijn rol in de opvoeding minder was naar eigen zeggen in de inleiding tot het boek. Na een stuk gelopen verhouding waaruit twee zoons zijn aandacht hadden gevraagd, trok hij zich terug in het groot brengen van een dochter met zijn huidige relatie. Wel heeft Ron een eigen band met dochter Eva opgebouwd. Deze is ook hecht, maar toch vanuit een ander standpunt bezien. Niet alleen zijn de vrouwen door hem ten voeten uit geportretteerd, ook worden zij middels uitgeschreven gesprekken beschreven door journalist Anita Pepping. Zo ontstaat er een volledig beeld, letterlijk en figuurlijk, van deze vrouwen in dit qua formaat handzame boekje dat het tastbare resultaat is van een bijzonder project.
Takken in de stamboom twee generaties
De vrouwen vertellen openhartig over hun moeder-dochterband en over de inhoud van hun eigen mand, die ze bij zich dragen. De moeder grijpt terug op haar moeder. Ziet haar in het licht van die tijd. Zij staat op de brug die de generaties met elkaar verbindt. Kijkt terug en ziet vooruit. Neemt dingen van toen over en projecteert deze in het nu. Niet alles werkt voor een nieuwe tijd, maar bepaalde normen blijven evenveel waarde houden. Het prettig lezende boek geeft een tijdsbeeld. Het is als het ware een genealogisch onderzoek met als spelers nog levende mensen. De takken in de stamboom zijn van twee generaties, de moeder en de dochter. De één beschrijft haar opvoeding met verwachtingen en vooruitzichten van de vorige generatie. Deze probeert ze losjes vorm te geven naar de volgende generatie. En daar tussendoor omschrijft de moeder zichzelf, want ze is niet enkel een boodschapper. Er is niets nieuws onder de zon, want ook moeder zette zich toen af tegen waarden en normen zoals dochter dat op haar beurt nu weer doet.
In alle gesprekken klinkt de emotionele band van moeders en dochters door. Maar de hiërarchie blijft, slechts een enkeling ziet de verhouding als een vriendschap van vriendinnen. Met liefde kijken ze naar elkaar, dat ademen alle gesprekken. Iemand merkt op: “We gaan steeds meer op elkaar lijken, ook qua manier van praten.” Een ander verzucht: “Ze is de allerleukste, al kan ze soms ook irritant zijn.” En een derde: “Mijn moeder stopte onvoorwaardelijke liefde in mijn mand.”
Vooral is er in het boek veel aandacht voor de teksten. In mindere mate voor de portretten, terwijl dat toch de kapstokken zijn waaraan het hele project hangt. Dat komt denk ik door het geringe formaat waarop de tekeningen afgedrukt zijn. Ze komen nauwelijks tot hun recht. Een tentoonstelling van de portretten, die er zeker gaat komen, zal de zichtbaarheid van de monumentale werken ongetwijfeld ten goede komen. De kracht die de vrouwen nu al tonen in de gesprekken zal dan door de beelden meer van hen uitstralen. Ik kan niet wachten.
Moeders & Dochters. Portrettekeningen van Ron Glasbeek. Met interviews van Anita Pepping. Uitgeverij Passage, 2022.
Geef een reactie