Als mens kun je het niet zelf bepalen in welk nest je terecht komt. Waar je wieg staat, onder welk dak je geboren wordt. Wie je ouders zijn en welke jou familie is – je opent je ogen, doet een schreeuw en iedereen is blij om het nieuwe leven. Je groeit op en voelt je op je plaats waar je bent en wie je bent. Over het algemeen. Maar het kan tot frustratie leiden, afkeer en jaloezie. Waarschijnlijk was Juliana liever in een modaal gezin geboren in een rijtjeshuis in een doorsnee woonwijk. Dan in het onnodig veel kamers tellende paleis waarin ze meer dan een eeuw geleden het levenslicht zag. Haar zijn, doen en laten was toen al van tevoren uitgestippeld, zelfs wel voor zij tot leven kwam. Haar carrière lag op voorhand vast. Het kan makkelijk en veilig zijn dat je kostje gekocht is, maar het zal zeker in haar geval knellen als een te strak aangetrokken korset. Gekneld hebben als een te fijn uitgesneden mantelpak.
De prinses had graag sociaal werkster willen zijn en geen koningin, lees ik in het boek “De eeuw van Juliana”, naamloos onder de mensen. Als geboren oranjetelg ligt dat echter allemaal anders en is er geen keuze mogelijk. Althans wanneer je voorbestemd bent de troon te bestijgen. De uitgave, samengesteld als catalogus bij een tentoonstelling in De Nieuwe Kerk Amsterdam over de mens Juliana, beschrijft de koningin die Nederlander met de Nederlanders was. Ze had in haar koninkrijk geen onderdanen, sprak liever van landgenoten. Zij was geen majesteit maar mevrouw. De afstand bleef zij ontkennen. Dat schetste haar leven en tekende haar koningschap.
Naar binnen gluren
Het boek vertelt veel over de buitenkant van haar bestaan, want de deuren van het paleis blijven toch hermetisch gesloten, ook nu nog. Door de uiterlijke pracht en praal te beschrijven in teksten van getuigen en te laten zien in een keur aan foto’s zet het boek de deur iets op een kier. De lezer kan naar binnen gluren en zien dat ook deze koningin maar een gewoon mens is. Hoewel gewoon in haar leven voor de doorsnee mens niet echt normaal is. Het is derhalve geen biografie, maar zet deze dame die geen koninklijke hoogheid wil zijn in een ander licht. Haalt haar uit het schemerlicht van de geheimzinnige privévertrekken van onder meer Paleis Soestdijk en Paleis Het Loo.
Welhaast ieder facet van haar dagelijks leven krijgt verhaal. Pas in het hoofdstuk “Sprekend Juliana” waar het gaat over de door haar gebezigde Nederlandse taal en de dialoog in gesprekken, komt er iets naar boven over wie Juliana werkelijk is of beter was. De enigszins verlegen vrouw die pas uit de slof schiet wanneer zij de emotie toelaat. Op welke manier ze bijvoorbeeld onthouden wil worden: “Ik heb altijd het land gehad aan alles wat conservatief en ouderwets was.” Ze is gewoon, warm en menselijk. In toespraken, die veelal door anderen voor haar zijn geschreven in plechtstatige taal, is zij de geaffecteerd articulerende majesteit, maar in de gesprekken van mens tot mens is ze zichzelf en spreekt het standaard-Nederlands. Voor alles wil zij niet boven het volk staan; ze gaat makkelijk door de knieën en op de hurken voor een jonge zeehond. Hoewel ze haar afkomst lijkt te verafschuwen moet ze zich toch houden aan het protocol wat voor mensen in haar hoedanigheid is opgesteld. Dat doet ze ook zij het soms schoorvoetend en met enige niet zichtbare afkeer.
Ongedwongen pose
Het boek Juliana is geïllustreerd met een groot aantal foto’s. Beeldmateriaal dat haar van baby en kleuter via jong volwassene en vorstin tot prinses en oude dame laat zien. Het toont een tijdsdocument, het is een geschiedschrijving in afbeeldingen. Juliana is de moeder des vaderlands. Een koningin onder de mensen. Ze wil geen afstand en schept die ook niet met wat ze doet en waar ze voor staat. Het boek neemt de lezer mee op haar levensreis aan de hand van uiterlijke schijn, maar schijn bedriegt blijkt eens te meer. We zien de prinses en koningin in vooral hoogwaardige situaties, zoals buitenlandse bezoeken en binnenlandse aangelegenheden zoals prinsjesdag. Maar het meest aardige aan het boek is dat de lezer een kijk achter de schermen krijgt. De foto’s door de familie zelf gemaakt, die een meer ongedwongen pose hebben.
Het boek begint met de meest belangrijke en gedenkwaardige jaartallen en data uit en in het leven van Juliana. Haar eeuw, die 95 jaar duurde, is er één van grote ommekeer. Het is een rumoerig tijdvak waarin de vrouwen meer te vertellen krijgen, de kunst op het gevoel gaat spelen, een industriële revolutie zich voltrekt. En er twee wereldoorlogen zijn, naast de vele schermutselingen die er tussen landen zijn en waar de zichzelf benoemde wereldheerser Amerika zich mee bemoeid. Na de tweede is er een koude oorlog, de muur valt en er is een eeuwwisseling. Maar door alle tijden heen houdt het koningshuis stand, hoewel er in verschillende decennia wel weerstand is tegen de veel gemeenschapsgeld opslokkende oranjes. Een divers aantal schrijvers, historici, biografen, onderzoekers en ervaringsdeskundigen leveren een bijdrage aan de teksten van het boek. Zo wordt Juliana van verschillende kanten bekeken en ontstaat er een totaalbeeld van haar leven in het openbaar en in mindere mate van haar intieme zijn.
Tijdperk Juliana
Het is het tijdperk van Juliana waar het boek van Uitgeverij WBOOKS en de tentoonstelling in De Nieuwe Kerk te Amsterdam mij mee naar toenemen. Het kon volgens de samenstellers worden gemaakt dankzij bijna 200 bijzondere en persoonlijke bruiklenen van de Koninklijke Verzamelingen Den Haag en Museum Paleis Het Loo. “Het boek is een meerstemmig levensverhaal van een koningin die verre van eendimensionaal was.” Ze had het zelf een idioot plan gevonden dat er een grote tentoonstelling aan haar gewijd zou worden. Want koningin Juliana moest niets hebben van persoonsverheerlijking.
De objecten in de tentoonstelling en de foto’s in de uitgave spreken boekdelen, de levende verhalen halen Juliana terug uit de herinnering. Beide geven de gelegenheid om nader kennis te maken met de vrouw, de moeder, het staatshoofd en de mens achter het ambt van koningin. Zij die liefde bracht op de troon, meegevoel en vergevingsgezindheid. Dat was het land niet gewend na het krachtige leiderschap van Wilhelmina. Er kwam een warme deken over het koningshuis te liggen in de jaren dat Juliana koningin was. De warmte van die deken is nu te voelen in de tentoonstelling en met het boek. Niet alleen een must voor oranje verenigingen en -gezinden, maar zeker ook voor mensen die geïnteresseerd zijn in de Nederlandse geschiedenis.
De eeuw van Juliana. Diverse auteurs, onder redactie van Paul Mosterd en Pieter Eckhardt. Catalogus bij tentoonstelling De eeuw van Juliana, een koningin en haar idealen in De Nieuwe Kerk Amsterdam tot en met 10 april 2023. Uitgave WBOOKS, 2022.
Leave a Reply