Het overkomt me zelden dat ik letterlijk een kunstwerk kan binnenlopen. Mij begeven in het werk zelf. Er onderdeel van zijn. Participeren in de schepping. Me heilige voelen in het heilige der heiligen. Eén zijn met de creatie, het werkstuk. Over het algemeen kan ik slechts figuurlijk instappen. De activiteit visueel meemaken. De gedachte over het werk laten gaan. De geest laten spelen met de compositie. Altijd ben ik dan buitenstaander, blijf toeschouwer, beschouwer. Ik neem het werk op en wanneer ik geluk heb, me goed inleef, laat het werk mij toe.
Maar aldoor kijk ik door een gesloten venster waarvan ik zelf het glas moet breken om lucht te krijgen. Nu heeft zich een deur geopend, schuif ik het gordijn opzij en stap ik een ruimte binnen. Een fictieve drempel moet ik wel over, want het werk kijkt mij in eerste instantie weg, terug. Ofwel voel ik me als een vreemde binnen de muren, krijg er zelf geen vat op. Het werk eigent me niet meteen toe en ik houd daarom eerst afstand. Want ik ben een indringer en voel me opgedrongen. Maar na de eerste schrik laat ik mijn idee dwalen, stel ik me onderdanig op aan de beeltenis. En deze staat mij dan toe als onderdeel daar te zijn, één met de groep.
Het werk neemt mij de maat
“Convention” is de titel van de installatie waarin ik voor de duur van mijn bezoek aan Afslag BLV deel van mag uitmaken. Op de wanden heeft Kamilė Česnavičiūtė een groep mensfiguren getekend. Een troep personen in karikatuur, onzinnig bedachte individuen. Elk met een eigen in werkelijkheid onmogelijk karakter. Een cartoon van de samenleving, een schertsvertoning. Een groteske uitvergroting van mens en maatschappij. Al kijkend naar dit rumoer zie ik mezelf aan in de spiegel. Ik ben bezoeker maar tegelijk ook onderzoeker.
Iedere gestalte, elke gedaante, kan een evenbeeld van mij zijn. De verschijningen typeren mijn zijn in dit leven, en dat is geldig voor elke bezoeker die het werk ondergaat. Ieder ander zal eenzelfde ervaring hebben met het onderscheiden van deze figuranten. Wat Kamilė op de wanden en de twee loshangende linnen kleden heeft gekalkt is een universele beeltenis, alhoewel potsierlijk en ongewoon uitgevoerd. De figuren mogen gedrochten lijken, maar kentekenen een samenkomen van mensen. In al hun eigenheid zijn ze klonen van elkaar. Ieder mens heeft een dubbelganger. In deze samenkomst heb ik er meerdere. Het werk neemt mij de maat.
Schijnheilige relatie
Kamilė Česnavičiūtė is van geboorte een Litouwse kunstenaar. Ze brengt haar oorsprong binnen in onze manier van denken. Haar verbeelding sluit aan bij ons voorstellingsvermogen, want kunst kent geen grenzen. Maar wereldwijd zijn er in verschillende landstreken wel andere gedachten, heersen diverse zienswijzen en is de aanpak uiteenlopend. ’s Lands wijs ’s lands eer. Kamilė is geschoold in Vilnius en ‘bijgeschaafd’ in Groningen. Haar Baltische kunst heeft zij ingebracht in onze westerse cultuur. Onze kunstgeschiedenis krijgt nieuwe kleur, want de vermenging heeft een verrassende uitkomst.
Deze kunstenaar ziet met andere ogen en ik kan over haar schouder meekijken naar de tragikomische figuren in haar schilderijen. Op felle en honingzoete kleuren zijn silhouetten van mensen getekend, herkenbare contouren die samen iets hebben. Elkaar koesteren maar niet communiceren. Er is een relatie maar deze is schijnheilig. De tegenstelling geeft een onbehaaglijk gevoel. De figuren zijn meer poppen dan dat het mensen zijn, mechanische marionetten die acteren in een sfeer. Er is enkel actie zonder decor. Kamilė zoekt een andere werkelijkheid om de mijne te spiegelen. In de figuratie kom ik mezelf tegen, zoals ik een evenbeeld in de tekeningen zag.
Mijn heilig moeten
De tentoonstelling “Convention” is een drieluik. In drie klaslokalen van deze oude school, drie zalen van de zogenoemde Heerenveense School, drie ruimten om kunst te tonen als filiaal van Museum Belvédère. Een satelliet, een bijplaneet, een afslag. Voor hier mag ik onderdeel zijn van dat museum daar. Heeft het de signatuur van Belvédère, zonder dat ik in Oranjewoud aan de Oranje Nassaulaan ben. Zo heeft dit werk hier overeenkomst met het museum daar. Ben ik in Litouwen terwijl ik in Heerenveen ben. Slaat Česnavičiūtė mij met haar kunst om de oren om mijn gebrekkige wereld te onderkennen. Fragmenten daaruit zijn even vluchtig opgezet als mijn dagelijkse doen, mijn heilig moeten.
Daarna trekt ze mij haar wereld in, ben ik onderdeel van een communiteit die op zoek is naar de waarheid. Om uiteindelijk de stemming van de kunstenaar te doorvoelen in composities met titels als ‘Cheer up’, ‘It’s gonna be fine’ en ‘Let me get that’. De verwarring komt tot een apotheose. Voor nu bereikt Kamilė hier haar hoogtepunt en keer ik sprakeloos terug op mijn schreden. Stap weer even haar wereld binnen en word uitgeleide gedaan door de scherven van mijn bestaan.
Tentoonstelling “Convention”. Teken- en schilderwerk van Kamilė Česnavičiūtė bij Afslag BLV, dependance Museum Belvédère, Minckelersstraat 11 in Heerenveen. Tot en met 19 februari 2023.
Geef een reactie