De stofomslag om het zachte kaft van de uitgave LABYRINTH is niet een vlag die de lading dekt, maar is juist het visitekaartje van kunstenaar Ton Kraayeveld. In een enkele oogopslag is daaraan te zien wat hem beweegt en bezighoudt in de kunst. De manier waarop deze omslag is vormgegeven geeft de vorm van deze kunstenaar weer. Hierin ligt ten eerste de gelaagdheid van zijn schilderijen vast, dat gelaagde karakter is tastbaar en voelbaar in stroken over elkaar liggend papier. Maar voor de lezer die het aandurft het papier uit te vouwen merkt dat dit omslag meer in petto heeft dan verwacht. Het is een poster waarop een enkel schilderij meermalen is afgedrukt met daarover de hoofdletters van het woord in de titel geplaatst. In uitgespaarde ruimten staan quotes van de kunstenaar en omschrijvingen van zijn kunst. En er staan stroomschema’s van series werken in een bepaald thema. Het heeft de uitstraling van de verzameling knipsels die Kraayeveld fysiek opslaat. In gedachten zijn de beeldfragmenten vastgehouden, flarden aan ideeën uit de leefbare omgeving. Maar in zijn atelier ligt materieel de inspiratie opgeslagen. Eens gezien, geschetst of uitgeknipt voor later. Dat later kan morgen zijn, maar ook pas kan het over enkele jaren bruikbaar materiaal zijn. Of krijgt het een start vandaag en wordt het volgende week of komend jaar afgemaakt. De ingevingen die kunnen toevallen dwarrelen om het scheppen, Kraayeveld heeft dat nodig om tot een creatie te komen.
Ton Kraayeveld is een hedendaags kunstenaar die in een moderne stijl werkt. Althans in de idee van het modernisme zijn werken opzet. Omdat er al enige tijd is verstreken voordat hij zijn kunst begon – het modernisme kwam op aan het eind van de 19e eeuw – beweegt Kraayeveld zich in wat genoemd wordt het postmodernisme. In de uitgave LABYRINTH presenteert de kunstenaar een legio aan uitgewerkte invallen, een waaier aan diverse onderwerpen en thema’s, een blauwdruk van zijn oeuvre. Beelden die refereren aan een soms specifiek verleden, maar die beelden worden binnen het werk wel gemanipuleerd en in een andere context geplaatst in relatie tot het hier en nu. Minder de persoonlijke voorvallen en ervaringen als wel de grote gebeurtenissen die in de tijd van zijn leven plaatsvinden, ze vormen de achtergrond van zijn leven en ontwikkeling.
Modernisme in de kunst van Ton Kraayeveld
Maar hoe verschillend van inzicht en aanzicht, er loopt een rode draad door het overzicht. Deze is de onvrede met het vergeten, een manifest tegen het veronachtzamen van wat was. Van wat toen was vormt het van wat nu is, is hij van mening. De tegenwoordige tijd wortelt in de verleden tijd. Ruimte en tijd zijn vloeibaar in zijn schilderijen en tekeningen, de verbeeldingen echter sluiten niet aan en passen niet in deze tijd, dit moment dat ik het beschouw. Het haalt gebeurtenissen en handelingen terug, brengt herinneringen naar boven. In het werk van Kraayeveld is gisteren vandaag, opdat wij niet vergeten. Misschien is het therapeutisch verantwoord de aan dementie lijdende mens zich te laten begeven in het labyrint van Ton Kraayeveld.
Het boek in een uitgave van Jap Sam Books vertelt het verhaal van deze kunstenaar. Aan de hand van wat mensen over hem schrijven, bezitters van zijn werk en in een vraaggesprek leer ik de mens achter het werk kennen. Niet dat dit van belang is om het werk te onderkennen, maar het geeft wel inzicht in de mythe van het beeld. Het schilderij of de tekening zal zonder de maker moeten leven en spreken, het verhaal moeten kunnen vertellen. Maar wat in de laag erachter zit is toch interessant om te weten, aangezien de ogen dan toch opengaan en ik met een andere blik naar het werk kijk. Bertus Pieters maakt kunst, kijkt kunst, praat over kunst, schrijft over kunst en beschrijft dus in LABYRINTH het modernisme in de kunst van Ton Kraayeveld. Een verhaal dat nogal eens een filosofische kant heeft, omdat het niet eenvoudig is kunst te beschrijven. En sowieso niet van zo een eigenzinnig kunstenaar met een bijzondere eigenheid. Maar het lukt Pieters en er wordt mij veel duidelijk. Echter niet vrijmoedig meer kan ik het labyrint betreden, er is mij een uitweg voorzegt.
Cultuur van simpele beeldinformatie
Freelance tentoonstellingsmaker en tekstschrijver Marie Jeanne de Rooij gaat in gesprek met meneer K. In 66 vragen doet zij een poging tot duiding van de kunstenaar. Ze kreeg inzage in het labyrint, zoals ik dat via het boek ook krijg, maar De Rooij nog ik hebben een pasklare routekaart. De antwoorden op vragen geven nieuwe aanzetten voor spannende verdwaalsporen. Vragen ontlokken antwoorden en deze roepen nieuwe vragen op. Eigenlijk eender als met het werk zelf. Na de theorie volgt de praktijk. Dan zet het boek uiteen met een groot aantal werken, die zijn opgesplitst in een tiental thema’s. Het is een lust voor het oog zoveel inzicht te krijgen in de (be)leefwereld van deze kunstenaar. Vooral raakt hij geïnspireerd op en door zijn reizen naar buitenlanden. Daar zet hij zijn werken op als souvenirs, om niet te vergeten.
Nauwelijks schijnen er mensfiguren te verschijnen in zijn platen die zo uit een stripverhaal getrokken kunnen zijn. De cultuur van de simpele beeldinformatie. Maar toch steken op een moment personen met grote namen en hen voor Kraayeveld inspirerend doen en laten het hoofd om de hoek van het kader. Zo is Franz Kafka een steeds weerkerende begeleider in het werk. De persoon duikt op als de figuur die niets van de wereld begrijpt, maar zich er toch vol vertrouwen aan overgeeft. Het lijkt een zelfportret. In het werk van Ton Kraayeveld zitten patronen en symbolen. Het gaat over hemzelf, zijn leven, zijn reizen, zijn gedachten.
Het boek leest dwars. Om het internationaal te maken is een Engelse vertaling rechtop op de pagina’s gedrukt, de Nederlandse brontekst is daar dwars tegenaan gezet. Zo zodat ik het boek een kwartslag moet draaien om deze tekst te lezen. Zo slingert mijn blik over de pagina’s om het verhaal te volgen. In deze tekst en door zijn werk nodigt Kraayeveld mij uit te reizen door mijn eigen tijd. Het ruime aanbod en de grote selectie aan beeldmateriaal, reproducties op handzaam formaat, zijn tevens op een creatieve manier in het boek geplaatst. Meermalen lopen beelden over de paginarand naar de volgende pagina. In dat doolhof van halve en hele afbeeldingen kan ik met gemak verdwalen, maar altijd vangt Kraayeveld mijn blik dan weer op om een volgend pad naar de uitgang te kunnen inslaan. Het labyrint is in de klassieke oudheid een groot gebouw met een ingewikkeld stelsel van gangen en kamers om in te verdwalen. Het doel is minder belangrijk dan de weg, volg het pad met alle verwarrende bochten dan kom je vanzelf bij de uitgang. In het meer eigentijdse doolhof is de weg minder belangrijk dan het doel, het vinden van de uitgang. Voor Kraayeveld werkt dat ook zo, daarom kan zijn boek deze titel dragen. Om niet te vergeten dat het vroeger misschien wel beter was. Of eigenlijk niet, want zijn werk verwijst niet naar een specifiek moment maar zet dat ogenblik als model naast het heden.
Tot slot schrijven een drietal verzamelaars van zijn werk over zijn werk. Wat hen beweegt en heeft bewogen zich in de wereld van Kraayeveld te begeven en dit onderdeel van het dagelijks leven te maken. Die wereld hebben ze door de aankoop van werk “te leen, zijn deelgenoot van het leven van de kunstenaar, maar krijgen niets opgedrongen. Voor onze eigen gedachten is ook ruimte, we mogen onze verbeelding inzetten en daar maken we gebruik van” schrijven Niek van Vugt en Madeleine Steigenga. Zij mogen meereizen door de tijd. Ik kocht een kaartje en stap ook in, om niet te vergeten.
LABYRINTH. Ton Kraayeveld. Overzicht en inzage kunstwerken. Uitgave Jap Sam Books, 2022.
Geef een reactie