Al bladerend door het jaar met de scheurkalender van de Sprekende Ezels krijg ik een papieren vooruitblik op 2023. Het is een voorbeschouwende kijk achter de schermen van wat nog komen gaat in de volgende dagen, weken en maanden. Maar zoals Creatief Schrijven Vlaanderen, waar de Ezels een onderdeel van is, mij het voorzegt zal het in het echte leven niet gaan. Denk ik. En eigenlijk zal ik helemaal niet meer blaadjes mogen omslaan dan dat ik mag afscheuren. Dus tot de dag van vandaag, want dat is bedoeling van een scheurkalender: iedere dag een blad laten vallen.
Daarom, wanneer schrijf ik een beschouwing over de scheurkalender 2023? Lezen, bekijken en beleven als een gedichtenbundel of kunstenaarsboek kan in deze volgens de kerngedachte niet. Dus schrijf ik het op voorhand, dat is in het voorgaande jaar 2022 – de kalender was al voor de kerst beschikbaar. Dan ben ik nu dus te laat. Of stel ik achteraf een tekst op, ergens januari 2024. Dan heb ik een stapel gedachten, ingevingen en waarheden om door te lezen. Iedere voorgaande dag kon ik me inleven en voorbereiden op een overzicht achteraf. Of zet ik me halverwege achter de schrijftafel, laten we zeggen tijdens de zonnewende in juni. Dan kan ik terugblikken en vooruitkijken. De balans opmaken en het jaar in evenwicht zetten. Dat kan.
Toch heb ik het mij in mijn hoofd gehaald om vandaag de Scheurkalender 2023, 365 keren Sprekende Ezels, te bespreken. In sneltreinvaart heb ik de afgelopen dagen de vierde editie van de kalender doorgenomen. Niet zo’n heidens karwei als dat de makers ervan hadden om het samen te stellen, voor de lezer, voor degene die iedere dag een overdenking wenst, voor de Belg, voor de Nederlander, voor mij. Want dat zal het geweest zijn om uit die grote berg inzendingen – iedere zichzelf respecterende dichter en beeldenaar wil met werk worden afgedrukt, en dat zijn er vele, wel twee kalenderbladen vol in kleine lettertjes bedrukt – uit die inhoud van de vele postzakken dus een lopende lijn te vinden een harmonieuze uitgave samen te stellen. Dat is gelukt en daarbij is de vormgeving, dus de eerste aanblik, van groot belang om de aandacht iedere morgen weer naar zich te trekken.
Iedere dag weer weten de Ezels voluit te spreken
Een scheurkalender geeft iedere dag weer een nieuw cadeau. Elke morgen is de bezitter van de gebonden stapel papieren benieuwd naar wat er nu weer komen gaat. Met ingehouden enthousiasme scheurt hij of zij een blaadje af, want wil hij of zij geen valse hoop hebben. Maar iedere dag weer zal hij of zij niet in zijn of haar verwachting worden beschaamd, want iedere dag weer weten de Ezels voluit te spreken, onverkort aan te spreken. De overdenking van de dag reflecteert in de spiegel al bij het poetsen van de tanden, aangezien dat blaadje er bij het krieken al afgescheurd moet zijn. Langer wachten geeft de kriebels, dus al voor het ontbijt is de gedachte of het beeld ingedaald en kan de ganse dag worden bepeinst en overwogen.
Het is een waaier aan ideeën, inspiraties en ingevingen die het jaar passeren. Een veelkleurig palet van woorden, waarheden en wijsheden uit alle hoeken van het Nederlands taalgebied. Maar een enkeling durft over de taalgrens een woordje mee te spreken. Voor elk wat wils om kort te zijn. Tussen de maanden door wordt de drijvende kracht die dit jaar bij leven niet mocht meemaken, Gerard van Menxel, herdacht met een tweetal op klein formaat gereproduceerde kunstwerken. Verder vormen de gulden snedes van Jan de Coninck en de abstract expressionistische afbeeldingen door Sébastien Conard het fundament waar het jaar op is gebouwd.
Ik lees experimentele poëzie en creatieve korte teksten. Ik bekijk de plaatjes tussendoor, cartoons, schilderijen, schetsen. Ik beleef de fantasie die als waarheid wordt gepresenteerd en zweef een moment van de dag boven mijn werkelijkheid. Een meditatie op het surrealisme die woorden in de realiteit kunnen brengen. Liefdevolle gedichten die vooral een ander mens, maar ook de wereld bezingen. Gedichten die mij op andere gedachten brengen, mijn kijk anders laten zien. Iedere nieuwe dag een fris besef, elke dag opnieuw. Een advies om een etmaal mee rond te lopen of een raad die al na lezing op de plaats valt. En soms bescheur ik me bij een humoristisch rijm of een ironische tekening.
Hoeveel boekdelen kan stilte spreken?
Er vallen wat blaadjes op en uit, maar het voert te ver daar hier uitvoerig op in te gaan. Om de diepere laag van de scheurkalender te ondergaan zal deze toch werkelijk aan de keukendeur gespijkerd moeten worden. Uw keuken. Bijvoorbeeld korte quotes als ‘hoeveel boekdelen kan stilte spreken?’ of ‘DOOD – waarom / zeg / je / niks?’. Korte overdenkingen: ‘Rouwen / is als trouwen / met het gemis / van wat niet meer is’ of ‘Wanneer sterren vallen / is het meestal omdat ze het firmament / even beu zijn.’ en lange beschouwingen die over meerdere dagen verlopen als is het een vervolgverhaal. De kalender verbergt legio verrassingen tussen de vellen die door het jaar heen voor het voetlicht komen.
Iedere datum heeft een afwijkende grafische vormgeving. Maar toen Jirka de Preter het beu was en geen originele gedachte meer had lees ik op een slecht moment ‘Zoek zelf maar op welke dag het is’. Maar ze herpakt zich snel weer en maakt van de sleur een grap: ‘het is blijkbaar 29 september en ik heb van horen zeggen dat dat ne vrijdag is’. Elke dag is ook een verjaardag van een voor mij meestal onbekend persoon, maar de kalender is van Vlaanderen en ik ben van Friesland – een hemelsbreed verschil. Op 7 november draait de kalender mij de rug toe, om 16 dagen later mij weer van aangezicht tot aangezicht aan te spreken. En, ik kan me vergissen, maar ik meen dubbelingen op te merken: een tekst die me zo bekend voorkomt dat ik deze eerder gelezen heb, vroeger in het jaar.
Om over na te denken, toch: ‘Waarom strijden over al dan niet / gedeelde normen en waarden? / Na de strijd immers delen we toch / dezelfde wormen en aarde…!’. Was meneer Poetin de Nederlandse taal maar machtig dan stuurde ik hem de mij per abuis door de Ezels gezonden extra scheurkalender toe. En tot slot, om voor nu mijn verhaal af te ronden, vond ik al op 1 februari van initiatiefnemer voor de Ezels Stijn Vranken: “Ik heb het einde verborgen en ben vergeten / waar. Dat leek me een prima begin. / Weinig goeds wordt beter van een einde. / Ook jij weet dat. We zijn niet onaangetast. / Intussen is het al vele jaren zoek, en dat / bevalt ons uitstekend. We hebben alle tijd / en alle tijd volstaat, elke ochtend opnieuw / wij, elke ochtend opnieuw voorgoed.”
365 keren Sprekende Ezels. Scheurkalender 2023. Uitgave Creatief Schrijven Vlaanderen, 2022.
Geef een reactie