Ze lijkt eerst niet zo van het schilderen, terwijl Aletta Bos toch op tijd de kunstacademie heeft afgerond. Ze maakt na de opleiding geen kunst maar handelt ermee en geeft er les in. Kunst creëren is voor haar vrijetijdsbesteding, dan nog. Iets voor naast het werk, als afleiding: a drawing a day keeps the doctor away. Zoiets. Met die gedachte laat ze zich daarom verder scholen tot coach voor persoonlijke ontwikkeling. En blijven penselen en verf nog doelloos op de plank liggen. Maar ze hangt het palet niet aan de wilgen. Het is dertig jaar later namelijk en ze overziet haar leven tot dan, heeft het idee iets belangrijks te laten liggen op die plank. Het knaagt, het jeukt. Ze verbrandt alle schepen, bij wijze van spreken, en duikt het atelier in. De tijd is rijp voor het èchte werk. Ze wordt kunstenaar! “Van daaruit ging ik met vastberadenheid op pad, naar een onbekende bestemming”, schrijft Aletta Bos in het voorwoord van haar boek met talloze voorbeelden van die roeping, dat fatum. Maar het is geen noodlot, het is een levensgenot.
Kijken vanuit een open houding
“Ik probeerde te werken vanuit een open houding, zonder oordeel, zonder verwachtingen, zonder doel dat het ‘iets moest worden’.” Zij zoekt naar een eigen beeldtaal en vindt deze na duizenden werkuren en honderden werken. Bos schildert alsof het leven ervan afhangt, alsof die verloren dertig jaar moet worden ingehaald in de haar nog resterende tijd. Het boek dat nu aan mij voorligt, een uitgave van 99 Uitgevers, vormt voor haar een moment van ordening en reflectie, een moment in de tijd om even bij stil te staan. “…een soort conclusie, een uitroepteken, na vijf jaar van ontwikkeling en verdieping.” En ik op mijn beurt probeer vanuit een open houding, zonder oordeel, zonder verwachtingen, zonder doel dat het ‘iets moet worden’ het boek en haar werk te bekijken en bespreken. Want voordien was deze bijzondere beeldtaal mij niet bekend, heeft nog niet eerder mijn blik gekruist. Dus heb ik geen vooroordeel, maar zijn mijn verwachtingen wel hoog gespannen. Ik stel mij als doel een eerlijke beschouwing te formuleren, dus lees mij in wat een drietal anderen over Bos en haar werken schreven voor het boek “We are nature”. Niet om mijn eigen kijk in banen te leiden, maar om het fijne te weten van onderwerp en uitwerking.
Haar intuïtie zal samengaan met mijn ingeving
Normaal gesproken wens ik geen achtergronden te weten van werken wanneer ik een tentoonstelling bezoek. Mijn gedachten moeten onbevlekt zijn, maagdelijk als het ware. Op die manier kan ik objectief kijken en mij zonder ruis een mening vormen. Maar het bespreken van een boek werkt niet op die manier, hoewel het toch vaak wel vergelijkbaar is met een expositie – een uitstalling van werken, een afdruk van des kunstenaars uitdrukking. Dan is het geschreven woord naast het geprinte beeld meer van belang, omdat dit meeweegt in de deugdelijkheid van boek en bespreking. Niet dat een boek goed aangeschreven is en beter omschreven kan worden wanneer er al veel in beschreven is om de illustraties te ondersteunen. Want het beeldmateriaal is toch de spil waar de uitgave om draait. Dat geeft stof tot nadenken en reden er iets van te maken.
“De kunst van Aletta Bos ontstaat op het kruispunt tussen hoofd, hart en handen”, schrijft kunstrecensent Edo Dijksterhuis. Dat is een kolfje naar mijn hand, want op die manier probeer ik juist altijd de kunst en mijn beschouwing daarop te benaderen. Geen redevoering over techniek, vormgeving en compositie. Natuurlijk is dat belangrijk, maar meer waardevol vind ik welk gevoel het werk geeft en waar de emotie ligt. Waar die ‘raadselachtige plek zonder vaste locatie of geplaveide toegangswegen’ zich bevindt en hoe deze bereikbaar is. Mijn ratio en Aletta’s gevoel dienen zich te kruisen, samen te smelten vervolgens om een juiste dosering in ervaring te krijgen. Haar intuïtie zal samengaan met mijn ingeving wil het werk mij aanspreken. Zie ik een landschap of stilleven dan kan mijn verstand bij wijze van spreken op nul, althans hoef ik weinig na te denken over wat ik zie. In het geval van Aletta Bos is het geconcentreerd kijken om een juiste inschatting te maken van de zichtbaarheid.
Ik lees in Bos botanische gids
Het werk van Bos beschouwt de natuur. De flora en fauna waar de mens deel van uitmaakt. Vandaar ook de titel “we are nature”. Maar niet de natuur zoals wij deze dagelijks om ons heen zien. Bos gaat letterlijk dieper. Zij beziet de omgeving door een vergrootglas, op microscopisch niveau werkt ze plant en dier uit. Maar ook zie ik in de werken alledaagse voorwerpen, alsof deze spiegelen in het glas van de loep waarmee zij de botanische bibliotheekboeken bestudeert. Uit de boeken, die Aletta Bos enthousiast doorneemt, knipt ze in gedachten delen en vormt deze samen tot gelaagde composities. Maar ook gaat ze daadwerkelijk met de schaar door de boeken om er collages in mixed media van te vormen. Er ontstaat een wezensvreemde vormgeving waarin voortdurend delen van leven te herkennen zijn zonder deze precies te identificeren. “De schaal van de afbeeldingen is alleen niet altijd evident en het kan best zijn dat we plots op cellulair niveau zitten en kijken naar mycelium en wortelbacteriën.”
Ik lees in Bos botanische gids “We are nature” dat er in haar werk ruimte is voor toeval en dat de hand van de kunstenaar niet altijd bepaalt wat er gebeurt. Dat ze tot haar composities komt door eindeloos te puzzelen, liefst in meerdere werken tegelijk werkt en in verschillende media. Ik stel me zo voor dat haar werktafel bezaait ligt met knipsels die ze op de een of andere manier kan gebruiken. En dat haar gedachten vol zitten met beelden die ze rondom in de natuur en bladerend door boeken heeft gezien. Daar kan ze mee uit de voeten in haar schilderijen en de mixed media werken, maar ook treedt ze buiten het platte vlak met fragmenten porselein, kralen, takjes, knopen en broches die meer dan uitnodigen deze te betasten om het mysterie aan te voelen.
Zij onderzoekt de wereld, de natuur en de mens
Volgens redacteur Marguerite Nolan kan vrijwel alles wat het levenspad van Aletta Bos kruist door haar gebruikt worden in haar spel met de kunst. “Deze opmerkzaamheid kan veelal een vertrekpunt vormen voor een werk: een eenzaam stoplicht, een weerbarstige stoeptegel. Of de vrolijke versleten stukjes afzetlint aan een dranghek die meewaaien met de wind.” Dus wanneer ze opkijkt uit de boeken in de bibliotheek van het Teylers Museum, waar voormalig collectiebeheerder Herman Voogd haar meerdere malen observeerde, lonken kleine aantrekkelijkheden in de derde dimensie. Zij onderzoekt de wereld, de natuur en de mens. Gaat als een patholoog anatoom te werk, determineert en kwantificeert de diverse onderdelen des levens en brengt deze soms aan elkaar wezensvreemde elementen samen tot een nieuwe levensvorm, een welhaast bovenaards zijn. Een uit de realiteit geknipte werkelijkheid die boven zichzelf uitstijgt en een nieuwe waarheid samenstelt.
Het boek “We are nature” staat vol met dergelijke frisse echtheden. Op een surrealistische manier zweven deze feitelijkheden boven de gebeurtenis, roepen herkenning op maar stoten het onderscheid ook wel af. Het zijn intrigerende beelden die Aletta Bos mij doet voorschotelen. Onderdelen van planten, elementen uit lichamen. In het boek onderverdeeld naar thema, alsof mijn vinger de kaften van de bibliotheekboeken kan nagaan op titel. Haar boek is een vertrekpunt om de grote aarde en de kleine wereld om mij heen beter te beschouwen, met andere ogen te bekijken. Haar liefde voor wat groeit en veelal bloeit stemt tot nadenken. Ze geeft beeld aan het leven zelf, dat zich tussen ons beweegt. Een universum van realistische en abstracte vormen, vormgegeven in de geest van haar natuur.
We are nature. Aletta Bos. Schilderijen, collages en installaties. Teksten: Aletta Bos, Edo Dijksterhuis, Herman Voogd, Marguerite Nolan. Uitgave 99 Uitgevers/Publishers, 2023.
Geef een reactie