Op dit moment worden Galerie Noord in Groningen werken van collagekunstenaars getoond. Curator is Peter Boersma, zelf actief als kunstenaar en vrijwilliger bij deze galerie. Hij nodigde een zevental door hem bewonderde kunstenaars uit binnen- en buitenland uit. En voegde zijn eigen werk daaraan toe. Een lang gekoesterde wens ging daarmee in vervulling. Want Boersma liep al jaren rond met het plan een tijdschrift over collagekunst te starten. De tentoonstelling vormde de aanleiding om dit plan tot uitvoering te brengen. Als aanvulling op het getoonde werk bij Galerie Noord stelde hij het eerste nummer samen van The Collager – Pasting the unexpected.
In het blad zijn de kunstenaars via hun werk met elkaar in gesprek. In de galerie zijn de composities per kunstenaar gegroepeerd. Ieder een eigen wand, een eigen plek. Om voor zich te spreken. En dat doen ze overtuigend. De blik van de bezoeker kan echter maar lastig de aandacht delen. Iedere wand heeft een eigen aantrekkingskracht. Het werk is zo boeiend dat het mysterie van de uitdrukking niet eenvoudig te vatten is. Doordat iedere salon hanging een eigen verhaal heeft zijn de werken afzonderlijk op kunstenaar goed te beschouwen. En naar waarde te schatten.
Vormen de verhaallijnen in de expositie aparte hoofdstukken, in het tijdschrift lopen deze door elkaar. Het magazine heeft naast de tentoonstelling daarom een dimensie meer. De werken zijn niet gerubriceerd naar maker, maar presenteren zich als groep. Ze hopen niet op maar lopen door elkaar. Om met elkaar te communiceren, de ander aan te spreken. Zo ontstaan interessante wisselwerkingen. Nieuwe zienswijzen zijn mogelijk. Kunnen andere standpunten worden ingenomen.
Met elkaar communicerende tweetallen
De expositie is de aanleiding voor het magazine. Het is te bekijken als de catalogus bij de tentoonstelling. Alle werken in Groningen getoond staan afgedrukt. Door vormgeving en opmaak staat de uitgave echter op zichzelf. Het is in wezen een kunstwerk, een collage om door te bladeren. De expositie is een samengestelde reeks, van voorbijgaande aard. Terwijl het tijdschrift eeuwigheidswaarde heeft. Met het karakter van de collage in gedachten is het design speels en dwars van alle conventies opgezet. Samengesteld uit diverse formaten vellen en verschillende soorten papier krijgt het karakter van de inspiratie vorm.
De met elkaar communicerende tweetallen in het hart van het blad zijn zorgvuldig gekozen en rijmen klinkend samen. Deze nemen de meeste ruimte in en beslaan de grootste vellen. Op de kleinere omslagbladen is de compositie eveneens stemmig afgewogen. De lay-out is in balans. Het ruwe tussenformaat, waaromheen de glossy pagina’s zijn gevouwen en waarin het ‘expositie’ katern steekt, herbergt teksten over en van de acht kunstenaars die hun samengestelde werken tonen. Deze woorden en zinnen zijn in onregelmatige kolomblokken gedrukt om aan de collagestijl te passen. De woorden waarin de naam van de kunstenaar is gezet heeft een samenstelling van verschillende lettertypes. De maker van het blad heeft zich kunstenaar waardig creatief uitgeleefd met de expositie en de collagekunst beide als aanleiding in gedachten.
Een moodboard van zelfexpressie
De collage, dat is een oud verhaal in een nieuwe jas. Bestaande fragmenten die uit een verhaal zijn gelicht en met andere delen een nieuwe vertelling vormen. Een hergebruik van uitgeknipte of gescheurde beelden. Flarden realiteit die abstract sprekende beelden maken. Niet bij elkaar passen maar toch aansluiten. Een moodboard van zelfexpressie. “Collages zijn een deel van ons dagelijks leven”, zegt Eduard Bezembinder. Hij is één van de kunstenaars op dit moment in Galerie Noord. “We worden gebombardeerd met beelden. Zelfs onze dromen zijn collages, flarden van belevenissen en emoties waar we weer volstrekt nieuwe beelden van maken.”
De beelden die de collagekunstenaars samenstellen hebben de idee van gedroomde voorstellingen. Het samensmelten van surrealistische momenten. Gerelateerd aan het zijn, de natuur, het verleden, reizen in het bestaan. Om de wereld te duiden en handzaam te maken wordt deze juist overhoop gehaald. Bestaande herkenbare beelden worden uit elkaar getrokken en gemengd tot een abstract realistische omgeving. Daarbij wordt uiterst zorgvuldig omgegaan met compositie, vorm en kleur. In de collagetechniek is niets wat het lijkt. Door de bestaande beelden te mengen hervormen de uiterlijkheden zich en sta je als beschouwer zelden op het goede been. De visuele woordspelingen, contrasten om verschillen en overeenkomsten zichtbaar te maken, lichtvoetige verrassingen door technische foefjes maken van het resultaat een interessante samenstelling.
Knippen, omvormen en plakken
Beleeft Herman Fontein de wereld als verknipte ansichtkaart om de horizon te verbreden, herleeft Jannie Hiskes de gescheurde persoonlijke familiegeschiedenis en gebruikt Josefien Alkema oude onafgemaakte tekeningen uit de eigen ladekast. “Een beeld kan het onzichtbare met het zichtbare verbinden”, meent Alkema, “het moment met de oneindigheid.” Jens Wortmann op zijn beurt is gefascineerd door de drie essentiële fasen die het maken van een collage omvat: deconstructie, transformatie en wedergeboorte. Ofwel knippen, omvormen en plakken – het reconstrueren van een eens gepresenteerde afbeelding. Het scheppen van een nieuwe uit de oude wereld.
Voor Peter Boersma maken kleuren en geuren van oude documenten, de structuur van verschillende papiersoorten en de historie van verhalen en afbeeldingen het creëren van collages tot een zintuiglijke ervaring. Harri Kalha drukt met visuele creatie ideeën, denkbeelden en fantasieën uit. Hij beschouwt het maken van collages als het nemen van beslissingen; opties uitsluiten, lievelingen aan de kant zetten. Zijn werk heeft een mystieke onderbouwing, waarin denken en zien twee verschillende waarden hebben. Het werk van Anke Roder heeft de natuur als bron. Op haar composities stralen abstracte knipsels in wolkende kleuren, waarover bloemdelen lijken getekend. De fragmenten van foto’s zijn zo gekozen dat ze de oorspronkelijke betekenis en uitdrukking hebben verloren. Opgaan in een nieuwe uitleg.
In Galerie Noord is als aanvulling op de tentoonstelling een stuk gelaagd golfkarton op schragen gelegd. Het dient als tafel voor een tweetal leporello’s van de hand van Roder. Uitgelegd zijn dit filmstroken waarop een onbekende maar interessante wereld zich voordoet. Zo vullen expositie en magazine elkaar aan. Heeft de één meer en toont de ander een extra dimensie. Uitkijkend naar een tweede nummer blader ik dit eerste met toenemend enthousiasme door.
The Collager, Tentoonstelling van collagekunst bij Galerie Noord, Nieuwstad 6 in Groningen. Tot en met 29 juni 2023. Tijdschrift The Collager, pasting the unexpected, No.1, Summer 2023.
Geef een reactie