Tekenen is voor haar in het landschap zijn. Volledig één met de omgeving. Achter haar veldezel. Zichtbaar, dat wel. Spiritueel is ze dan niet aanwezig. Op dat moment, daar. Het landschap heeft haar gedachte overgenomen. Ze is één met dat wat ze beschouwd. Haar geest stroomt over van de inspiratie. Wat zij ziet vertaalt ze. Die vertaling staat blind getekend op papier. Haar blik blijft gericht op de werkelijkheid. Haar hand registreert die realiteit in abstracte zin. Geen landschap zoals ik deze zie, maar zoals zij het daar beleeft, aanvoelt. De ogen zien, de geest vervormt. Het is een bewogen tekening die Mariëtte van Erp op papier zet. Figuurlijk en letterlijk. Want de lijnen en vlakken zijn in beweging. Dynamisch gaan ze over het papier om de ontroering te vatten.
In haar werk doorvoelt Mariëtte van Erp het landschap. Eenzelfde plek kan een verschillend resultaat hebben op een ander moment. Niet iedere dag is de stemming hetzelfde. Zowel het landschap als de mens daarin kunnen afwijkend op elkaar reageren. Je voelt je eens wat brak of zit minder goed in het vel. De vertaling wordt daardoor beïnvloedt, de kunstenaar ervaart de omgeving dan anders. De stemming stuurt de beweging. De actie van het vertalen wordt gefilterd door de geest. Met een opgeruimde blik bekijk je ruimer de ruimte. Ook schijnt de omgeving anders bij gewijzigd licht. Een wolkenlucht geeft een gelaagd somber gevoel. Op een zonnige dag zal de tekening opgeruimd en vrolijk zijn. Het is een wisselwerking tussen gewaarworden en vertalen.
Met de horizon boven ooghoogte
Het zijn geen bedachte landschappen. De omgeving ligt zo voor als Van Erp het heeft weergegeven. De elementen zijn erin te herkennen, maar sluiten niet meteen aan bij mijn beleving. Als het ware moet ik een knop omzetten om op datzelfde gevoel af te stemmen. Ik moet de juiste golflengte zoeken om het geluid dat Van Erp uitzendt te kunnen ontvangen. Zit ik in de tekening, zoals zij in het landschap zat, dan gaat er een wereld voor me open. Met de horizon boven ooghoogte. Want het gaat Mariëtte van Erp om de aarde, de grond, de basis. Niet om het schijnbare niets daar boven. Met de voeten staat ze op dat landschap en voelt er zich één mee. Zij is van dit landschap, deze omgeving is van haar: het land van Van Erp.
In de in eigen beheer uitgegeven brochure licht beeldend kunstenaar en schrijver Janet Meester de manier van werken in detail toe. De titel van het essay “oog, hart en handen” zegt daarbij genoeg. Meer woorden zijn er niet aan vuil te maken. Dat is wat het is. Het oog ziet, het hart doorvoelt en de handen registreren. Eigenlijk zou je voor hart ook geest kunnen lezen. Maar het kloppend orgaan geeft de zin meer ziel. In de uitgave laat de kunstenaar werk zien dat de laatste jaren van 2020 tot 2022 door haar is gemaakt. Recent werk dus. De verf is bij wijze van spreken nog vochtig, het doorgedrukte carbon kruimelt nog.
Met weinig middelen een werkelijk beeld maken
“Haar tekeningen laten zich lezen als sporen van haar aanwezigheid”, lees ik de woorden van Janet Meester. Het handschrift is spontaan, de tekening heeft een grote directheid. Wat ik zie is wat Van Erp zag daar en toen. Al kijkend werkte ze naar dit resultaat toe. Niet lettend op wat de hand doet, maar opnemend wat het oog ziet. Zo kan ze blind de omgeving weergeven. “Er zit niets tussen: geen willen, geen moeten, geen ideeën over mooi, knap of goed. (…) Mariëtte van Erp maakt geen tekeningen, ze tekent.”
Met weinig middelen, enkele rake lijnen of ferme vlakken, weet zij zich een werkelijk beeld te maken. Het onderwerp wordt aandachtig beschouwd. De hand volgt als vanzelf de neergezette belijning; dat is blind tekenen. Aangestuurd door de beleving bij het beeld. Het krassen is een herinnering van dat ene moment. Een snelle voortgang van een plek in de tijd. Het lijkt wel alsof het een schets is, een snelle weergave van wat gezien is. Om later uit te werken, maar zodat de beleving vast ligt. Maar het is dat gevoel juist wat al in de tekening zit. De idee bij het landschap dat erin vastligt. Het behoeft niet verder te worden uitgewerkt, dit is wat het is. Het kan wel dienen als handleiding voor een schilderij. De directheid van de tekening in het veld gemaakt kan een opstap zijn voor de zoektocht naar de essentie voor het schilderij dat in het atelier ontstaat. Door de tekening kan Van Erp eenzelfde emotie oproepen en deze uitwerken.
Het is altijd werkelijkheid
Ze werkt abstract uitgaande van de realiteit. Het non-figuratieve wortelt in de werkelijkheid. Deze werkelijkheid is al wat om ons heen te zien is. In de vertaling wordt dit hoe dan ook versimpeld wil je er geen lieflijk cliché van maken. Het wezen van de plek wordt neergezet, dat element wat voor die kunstenaar dit landschap maakt. Dat kan verschillend zijn. Maar het is altijd werkelijkheid. Een abstract werk is de onzichtbare realiteit. De laag achter het decor wat we zien. Een dieper zijn van wat het is. Het werk van Van Erp moet wel abstract zijn, want ze werkt met haar gevoel. Die stemming is niet in herkenbare beelden uit te drukken. Wanneer ik begrijp wat ik zie in haar werk dwaal ik door haar geest. Sluit mijn ervaring aan bij wat zij aan beleving heeft getekend.
Waar de tekening nog wel eens lijkt dicht gewerkt, is het schilderij open en helder. Het papier is in het veld soms met alle vingers van beide handen tegelijk bekrast. Dat maakt dat er een welhaast ondoordringbaar woud aan lijnen is ontstaan. “Een geschilderd landschap is voor haar geen optelsom van dingen gezien vanuit het perspectief van een buitenstaander”, schrijft Meester, “het is een stroom van energie die zich ontvouwt in de interactie tussen de dingen, in de wind en het licht – en in de relatie met de kijker.”
Een geprinte tentoonstelling
Het is een onorthodoxe werkwijze carbonpapier te gebruiken om een tekening te maken. Zo kan Van Erp wel heel spontaan haar gevoel op papier zetten. Omdat voor het verwerken van de emotie een enkele potloodpunt niet genoeg is. Nu, bij gebrek aan carbon, moet ze het daarmee wel doen. De tekeningen zijn daardoor minder speels en doorwrocht of juist meer open en eerlijk. Meer dringt het idee van landschap zich op in vorm en uitdrukking. En ook haar schilderen is weinig authentiek. De drager legt zij op de grond om het te bewerken met dweilen en vegers. Gedrenkt in dunne verf mopt ze het doek, met vegers borstelt zij de materie. Op die manier blijft de spontaniteit in het werk zitten. Met grote halen snel klaar. Maar wel doordacht en met zekerheid. Dit is het landschap zoals ervaren. Niet gezien, maar gevoeld.
De uitgave, het boekje, is te zien als een geprinte tentoonstelling. Om thuis op schoot langzaam door te bladeren en het landschap van Van Erp te beleven. Het is dan zaak langer naar het werk te kijken om iets gewaar te worden. Het de tijd van kijken te gunnen. Maar is dat niet met alle kunst zo, vraag ik me retorisch af zonder antwoord te krijgen. Langer kijken en daardoor ontdekken. Langzamer kijken en je daardoor bewust worden. Want ieder kunstwerk heeft een verborgen detail, een plek waar het gevoel kan rusten. Gedachten niet bedenken, niets willen verzinnen of onderscheiden. Dan legt het object, het schilderij – de tekening, als vanzelf een aard, de karakteristiek, bloot. De vorm van kijken overkomt je dan. Ineens merk je iets op, krijgt de beeltenis een handvat. Is er herkenning, spreekt het.
2020 – 2022, Mariëtte van Erp. Schilderijen en tekeningen. Met inleiding “oog, hart en handen” door Janet Meester. Plus publicatie genomen uit Brabant Cultureel door Irma van Bommel. Uitgave in eigen beheer, 2023.
Geef een reactie