Een lied zingt zich in de koorden van Paul Verheul. Leg ik mijn oor te luisteren hoor ik de akkoorden tussen de oren. Het is een gedacht geluid dat zich aan me opdringt, bij me opkomt. Ik zal de draden willen plukken, tokkelen. Met de vingers aanraken om de sound te voelen, de vibratie. Als met de hand langs spijlen van een hek. De snaren van een harp. Een akkoord aanslaan. Maar tonen klinken niet in Afslag BLV. Althans niet hoorbaar in de ruimte. Het is er stil. In gedachten zet ik het geluid aan. Bij het zien van de geïnstalleerde werken van Paul Verheul hoor ik het spel, de samenklank. Zien zoals je nog nooit gehoord heb. Het is een slagzin met een andere betekenis. Maar borrelt hier zo bij me op. Als vanzelf. Dit werk maakt dat waar.
Paul Verheul maakt de ruimte hoorbaar in zijn gespannen draden. Hij verbindt het ongrijpbare karakter van licht, lucht en ruimte tot een grijpbare installatie. De sfeer daar kruipt langs die draden. De luchtstroom speelt ermee. Gaand langs de installaties laat de tocht het kunstwerk bewegen. ‘Song’ is één van de installaties met touw in Afslag. De koorden hangen los gespannen van de ene wand naar de andere muur. Het beweegt zich geladen vrij in het onhoorbare lied van de ruimte. Het is transparant, de sfeer kan er overlangs en tussendoor mee spelen. De luchtdruk die de bezoeker in beweging zet brengt leven in het schijnbaar dode materiaal. De titel van het werk verbindt met muziek, maar de installatie kan ook een vertaling van de vloedlijnen op het strand zijn. Het water dat af en aan wassend een song noteert in het zand. Zonder woorden, zonder notenschrift.
Onderzoek naar betekenis van gebaren en materialen
Op dit moment vult Paul Verheul de ruimte van Afslag BLV met zijn kunstzinnige onderzoek. Hij tracht te ontdekken wat draad als materiaal doet. Met hem, met de ruimte, met de kijker. Daarvoor heeft hij het canvas als het ware uit elkaar getrokken. Draad voor draad gerafeld. Niet om er in eerste instantie op te schilderen. Maar om het te gebruiken als drager van de sfeer. Wat brengt het hem als kunstenaar. Wat geeft het de bezoeker. Welke gedachte roept het op. Kan ik iets met het gebaar dat hij in het materiaal tot uitdrukking brengt.
Verheul is een beeldend kunstenaar met fascinatie in het onderzoek naar de betekenis van gebaren en materialen in zijn werk. Daarbij blijft hij niet aan de oppervlakte van de zichtbare werkelijkheid. Hij graaft zich dieper in de materie in. Komt met abstract schijnende beelden uit de aardlagen naar boven. In zijn installaties is de zwaartekracht van wezenlijk belang. Die natuurlijke kracht trekt het kwetsbare materiaal naar zich toe. Waardoor dit vermogen er een duiding aan geeft, waarvan Verheul dankbaar gebruik maakt. Want deze gravitatie plooit de uitdrukking ongemakkelijk. Terwijl Verheul deze ombuigt naar eigen inzicht. Hij gebruikt de energie om de installatie speels en soepel te laten zijn.
Door onbezonnen horizontaal draden te trekken door verticaal gehangen koorden tekent Verheul het verhaal in de ruimte. Deze zijn als het ware de noten op de zang. De averechts getrokken lijnen vormen een speels transparant gordijn. Hier is de boodschap helder uitgebeeld, terwijl het vertelde verhaal weleens steken laat vallen. In de 2D werken, die goed beschouwt toch wel ruimtelijk zijn, zet Verheul een expressieve belijning op het los getrokken doek. Het gedubbelde garen geeft doorzicht. Het te kleuren maakt het tot een fysiek gelaagde uitdrukking. Er zit een tastbare diepte in de compositie. Het maakt het werk levendig en transparant. De klanken druipen er van de doeken.
Het verleden breekt door het heden heen
Wanneer Verheul dan tekeningen maakt, schetsen die meer zijn dan een concept voor een installatie. Dan gaat hij met schwung los. Dan is het projectmatige verdwenen. Hij is hierin de tekenaar die op begrijpbare manier het verband tussen weven, schrijven en het maken van markeringen bestudeert. Hij voert handelingen uit die sporen en onderbrekingen met zich meebrengen, lees ik op het informatieblad bij de expositie. Er ontstaan ritmes van beweging. Verheul tekent lijnen naar zich toe en stoot al krassend andere af. Scheurt delen weg om nieuwe elementen te laten opkomen. Het verleden breekt door het heden heen. Aanwezigheid van vlakken vult de afwezigheid van patronen op.
De muur – lees het papier – is telkens opnieuw bekrast, waar de schoonmaker de pleisterlaag voortdurend opheldert. De kunstenaar gumt uit en schuurt weg. Om de onderlaag te reinigen. Er blijven sporen achter van eerder gebruik. Deze maken deel uit van een nieuwe vormgeving. Het werk is in gesprek met zichzelf. En vertelt een verhaal in dynamische expressie. In zijn installaties en gelaagde werk durft hij de heersende regels van de kunst los te laten. Houdt hij zich niet aan de formaliteiten en gaat een eigen weg. Hoewel de mores van de kunst allang niet meer leidend is voor veel kunstenaars. De academische grondslag staat zijn onderzoekende karakter niet in de weg. Hij laat dat fundament waarop zijn kunnen vorm kreeg onder zich. De grond waarop zijn kunst groeit is vruchtbaar gebleken. Die basis geeft hem de brutaliteit om met zijn werk een verfrissende en vernieuwende kijk op de schilderkunst te geven.
Expositie ‘Steady Pace’, werken van Paul Verheul bij Afslag BLV, dependance van Museum Belvédère in het centrum van Heerenveen, Minckelersstraat 11. Te zien tot en met 20 augustus 2023.
Geef een reactie