Door te bladeren in de scheurkalender 2024 van De Sprekende Ezels kijk ik vooruit in de tijd. Met het Vlaamse Creatief Schrijven kijk ik in de toekomst. Het principe van een scheurkalender is natuurlijk om de dag van vandaag te overdenken, niet al slinks even naar die van morgen en overmorgen te kijken. Maar voor deze beschouwing sla ik ieder blad om, grasduin ik door de dagen en neus ik in de maanden. In een paar dagen heb ik het hele jaar doorgenomen. Dat geeft een snelle blik in de almanak, een rappe kijk op wat de Ezels uit de vele inzendingen hebben samengesteld. Want legio dichters, schrijvers, plaatjesmakers en kunstenaars voornamelijk uit het Vlaamse taalgebied van België, een enkeling of meerdere van Nederlands sprekende bovenburen, wensen een plek op één van de vellen van de kalender. Het is een eer een jaar mee te mogen, vinden ze.
Uitgeschreven typografie
Nu al voor het vijfde jaar op rij brengt Creatief Schrijven te Antwerpen een dergelijke jaarkalender uit. Het voorgaande jaar mocht ik 2023 voortijdig bespreken, en nu buig ik me dus over 2024. Het flagrante verschil met de eerdere kalender is dat deze voorliggende volledig in kleur is gedrukt. Het maakt het kijkplezier afgetekend groter. Bedacht vormgever Jirka de Preter eerder voor iedere dag een verschillende uitgeschreven typografie, nu is er van elke datum een collage gemaakt en is het lettertype door de hele kalender hetzelfde gebleven. Het geeft het resultaat een meer professioneel kunstzinnig karakter. Het is niet langer ouwe-jongens-krentenbrood, maar er is duidelijk een sfeer van serieuze aandacht voor vormgeving en uitwerking gecreëerd.
8 februari: “ik scheur voor jou het jaar / in kleine beetjes tijd / in maanden / in seizoenen / in weken als je wilt / in dagen / zelfs in uren / al laat ik die niet zien / tijd heeft haar eigen ritme (…)” Iedere dag heeft een collage waarin de mens als persoon figureert. Veelal gedateerde zwartwitopnamen van figuren in actie. De tijd is er in terug gehaald. Herinneringen delen zich met heden en toekomst. Plaatjes uit boeken en tijdschriften geknipt. Over natuur, flora en fauna. Techniek, anatomie, wereldkaarten en stadsplattegronden. En nog zoveel meer wat en dat er op de aarde aan drukwerk te vinden is. Alles welk los en vast schijnt te zitten tussen verhalen en reportages gedrukt is uitgeknipt. Vervolgens in een centrifuge dooreen gemengd en passend bij elkaar geplakt tot stabiele uitdrukkingen. Hoewel de details niet lijken te kloppen wanneer de knipsels en snippers op de werktafel verspreid liggen. Het kan ook heel goed niet analoog bewerkt zijn, maar digitaal waarbij de schaar en het lijm met een muisklik knipt en plakt. Photoshop is in dit geval het atelier. Hoewel het een samenraapsel van stijlen schijnt, is de samenstelling van de collages consistent. Er gaat eenzelfde onbeschrijfelijke sfeer vanuit.
Moment terug in de tijd
22 maart: “Er is leven op een plek in ons heelal. / Dat is reeds miljoenen jaren het geval. / En je hoeft er vaak niet eens de deur voor uit. / Hoor je hoe fantastisch daar een merel fluit?“ Per dag voel ik me met de scheurkalender een moment terug in de tijd, terwijl ik op die tijd vooruit loop. De tel dat ik het velletje afscheur en een blik werp op de ingenieuze compositie van aan elkaar verschillende beelden. Enigszins surrealistische platen die het verdienen met een magneetje langer dan een dag aan de koelkastdeur te hangen. Eigenlijk zou ik al die plaatjes willen opprikken en om na een jaar een kleurig behang te hebben. Een zoekplaat waarvan mijn ogen niet loskomen. De televisie kan op 1 januari 2025 de deur uit. Dan vergaap ik me aan de diverse uitdrukkingen van De Preter in een kakafonie van gestileerde samenvoegingen. En wat een genot, het is schrikkeljaar dus een blad meer om te scheuren. Een dag meer om over een tekst stil voor me uit te filosoferen.
21 juli: “De bewoners van het rivierenland / weten nog de vloed van uur tot uur / en dagjesmensen aan de waterkant / zien een streepje op een oude muur.” De Ezels mogen met recht trots zijn op deze lustrumuitgave. De kalender is van waarde aan de muur, of gezet op de speciaal hiervoor ontworpen stander. Het is zonde om te scheuren, net als het jammer is een creatief opgemaakte verjaardagstaart aan te snijden. Maar de lust en de zin kan me niet weerhouden, ik scheur steevast elke dag voor het ontbijt. Om er de hele verdere dag van het gebodene te genieten, de gedachte te overdenken en het beeld op het netvlies te houden. Eenvoudige platen die meteen aanspreken, teksten die overwegend kort van stof zijn – genoeg oogproviand en voedsel voor het brein gedurende een enkele dag.
Elke dag voor het ontbijt
1 november: “Dag na dag levend intens / oefen ik de dood in / om eens zijnde stervende / de dood te beheersen / om dan dankbaar verder te leven / ergens / eeuwig en altijd / of toch niet?” Dit is dus de vijfde kalender waarmee de Ezels de wereld in balken. Al scheurend kan ik dit jaar 2024 door komen, doorleven. Met de gedichten kan ik de dagen aan. Ze zetten me aan het denken. Scheur ik des morgens een dag af dan kan ik de uren erna tot in de avond de woorden overdenken. Het laat me wel afdwalen van de sleur, maar houdt me altijd bij de les van het leven. Het afgelopen jaar bleek dat een steun toen de wereld steeds meer woelig en onberekenbaar bleek. Nu heb ik goede hoop de zekerheid te hebben andermaal te worden bijgestaan door de veelzeggende gedachten van De Sprekende Ezels.
Kalender is ook agenda
24 januari: “In alles ligt een gedicht: de streling / van een hand tegen de wang van een / de verloofde, de stoppels die je telt. / / In mij kiemt een gedicht. Het groeit / kamerplanttraag en bij voorkeur / in de vroege ochtend wanneer / / dromen nog door mijn lijf / zweven op zoek naar papier.” De Sprekende Ezels maken zich er in hun inleiding zorgen over of dat voorwoord wel wordt gelezen. Of dat deze oranje bladen zo ongezien de oud-papierbak ingaan. En ze breken zich het hoofd over of de kalender wel degelijk dagelijks gescheurd wordt. Dat het dus wel behoorlijk zoals het bedoeld is gebruikt wordt. Maar de Ezels maken er zo’n prachtig werk van dat het, zoals hierboven geschreven, ongepast lijkt het resultaat van deze noeste arbeid uit elkaar te trekken. De kalender is ook een agenda, want de diverse literaire activiteiten en maandelijkse edities staan erin gedagtekend. En wordt de gebruiker er per de dag van handeling daar nog eens extra opmerkzaam aan gemaakt. Ging eerder op ieder blad een mededeling mee over welk belangrijk figuur die dag zijn of haar verjaardag mocht vieren, nu is er op ieder vel een ruimte gelaten waar de gebruiker zelf een naam in kan schrijven. Zo is de scheurkalender naast dat het een agenda is tevens een verjaardagskalender.
Korte verhalen, volop poëzie
31 oktober: “gelukkig zijn er de vissers / die doen gewoon hun ding / ze vissen alle vissen op / die gisteren niemand ving” Allerlei onderwerpen passeren de revue, maar vooral zaken die het leven en de tijd aangaan. Daar waar een kalender goed in is. De tijd niet zomaar laten verstrijken, overdacht van iedere dag afscheid nemen. Elke dag is contemplatief waardig het te overdenken en later nog eens te gedenken. De Ezels maken herinneringen. Lange verhalen, soms wel over drie vellen uitgesmeerd. Korte verhalen die spitsvondig tot een slotzin komen. En nauwelijks meer dan tweeregelige vertellingen. Daarnaast volop poëzie. Puntdichten, light verse en zelden de klassieke eindrijm. Het is een hedendaags stoeien met woorden, waarbij het lijkt dat er minder aan compositie en realiteit wordt gedaan. Te vergelijken met de hedendaagse beeldende kunst, waarbij de inhoud belangrijker is dan de vorm. De gulden snede is verzilverd. 18 januari: “Contact verwatert en verstomt / Exact wat niemand wou / Maar als jij naar mijn uitvaart komt / Kom ik naar die van jou”.
De Sprekende Ezels. Scheurkalender 2024. Uitgave Creatief Schrijven Antwerpen, 2023.
Geef een reactie