Bij leven is hem een grote tentoonstelling in Museum Belvédère toegezegd. Daar heeft hij zelf nog de voorbereidingen toe getroffen. In zijn laatste dagen heeft hij nog meegewerkt aan een opstelling van zijn werk in één van de kamers van de westvleugel. Een kleine en sobere hanging van zijn werk. Passend bij het trieste einde van zijn leven. Zoltin Peeter was er zelf bij toen de werken opgehangen zijn. Broos maar strijdlustig. Hij wist precies hoe en wat. Hoe zijn werk uit zou komen en wat getoond moest zijn.
Overzicht immens oeuvre
En nu is er dan die grote tentoonstelling met een inzicht in zijn immense oeuvre. Waarvan een deel is bewaard gebleven. Peeter zelf heeft nog de keuze gemaakt welke werken hij na zou laten en wat vernietigd moest worden. “Voorbij de Noord” is een levendig afscheid van een kleurrijk kunstenaar. Het accent van de tentoonstelling ligt volgens het museum op 60 tekeningen die de kunstenaar de laatste 25 jaar heeft gemaakt. Geabstraheerde landschappen gevonden in Friesland en geïnspireerd op reizen naar Noorwegen en IJsland. Momenten die eens gezien zijn laten zich niet gemakkelijk exact zichtbaar terug halen. Herinnering wordt geen werkelijkheid. Het beeld staat even op het netvlies, brandt zich echter niet in. Het is vluchtig en staat niet vast. Zoltin Peeter probeert wel dat moment tastbaar te maken, uit het geheugen op te diepen, zichtbaar in beeld te brengen. Details die niet gezien zijn, maar wel gedacht werden, sluipen daarmee de verbeelding in. Herinnering schuurt aan tegen fantasie in een niet aflatende reeks scheppingen van momenten.
Hoewel hij de opgeblazen drukte van de Randstad achter zich had gelaten en in het hoge noorden een toevlucht had gezocht, bleef hij oog houden voor de ontwikkelingen in de kunstwereld. Zijn stijl van werken heeft een eigen signatuur, staat op zichzelf en laat zich nauwelijks beïnvloeden. Op zijn ‘eiland’ in Hallum tuurt hij over de velden en akkers naar verre einders. Ziet wat rondom langs de streek en op het land, in de wereld, gebeurd en heeft daar zo een eigen ongezouten mening over.
Onherbergzame noorden
Hij kijkt naar het werk van collega-kunstenaars en bezoekt voor zover mogelijk iedere opening van elke tentoonstelling. Peeter vindt aansluiting bij gelijkgestemden die mee kunnen en begrip hebben voor zijn kritische kijk op de schone kunsten. Hij zet zich ertegen af en creëert zo een eigenzinnig oeuvre. Meer noordelijk wil hij dan het Friesland over de afsluitdijk en vindt inspiratie op het rauwe en ruwe IJsland en in het onherbergzame noorden van Noorwegen. Het is voor hem een warm bad. Een thuis komen. Het ruige land vormt aanleiding tot een bonte afsluiting van een min of meer vroegtijdig beëindigd oeuvre. Hij moest wel uit de tijd gaan. De ziekte waaraan hij plotsklaps bleek te lijden zou hem slepend breken. Peeter wenste daarvoor nauwelijks behandeling en koos zelf een datum waarop het klaar zou zijn. Was zijn verhaal afgerond, had hij alles gezegd wat hij wilde zeggen? In elk geval deed hij zelf nog de administratie van zijn na te laten werken. Dat het beste zou blijven en het mindere niet voor grof geld door de wereld ging na zijn sterven. Over zijn graf wilde hij nog regeren, bepalen waar hij aan herinnert zal worden.
Souvenirs van een reis door de tijd
Zoltin Peeter vertaalde de wereld in krachtige kleurloze lijnen en tere gloedvolle vlakken. De afweging van sober en koud zet zich tegen warm en kleurrijk. In een uitgebalanceerde uitdrukking. Zo ruw en onherbergzaam als de inspiratie is. Het oog vindt er nauwelijks onderdak. Er zijn voelbaar ordeningen aangebracht, maar deze zijn niet tastbaar als regelmatigheden. Hoewel het beeld snel lijkt gezet, heeft het meer tijd nodig om de uitdrukking te doorgronden en er de juiste indruk van te krijgen. Souvenirs van een reis door de tijd. Zoekplaten zonder een verbeelding te ontdekken, omdat het beeltenis van de herinnering is. Is er net houvast gevonden in het handschrift van fijne lijnen – los uit de hand getekend, strak langs de liniaal gehaalde en binnen de lijntjes gekleurde vlakken, dan is de grip weg door de met kwast getrokken vlakken en lijnen. Is er evenwicht in de beeltenis, dan brengt Peeter de blik ermee uit balans. In de collage van emoties bieden rechte lijnen een tastbare figuratie in het haastige spel van onregelmatige vlakken.
“Voorbij de Noord” toont niet alleen werk van Zoltin Peeter, maar is aangevuld met kunst van vrienden. Kunstenaars die hetzelfde idee hebben over het landschap, in eenzelfde inspiratie werken en met een te vergelijken geestdrift de werkelijkheid te lijf gaan. Maar ook kunstenaars die vriend waren met de mens Peeter, het er met hem over hebben gehad bij een sterke kop koffie of een goed glas bier. Waar in het werk nauwelijks zichtbare overeenkomsten zijn, maar waarin voelbaar een soortgelijke sfeer hangt. Het maakt van de tentoonstelling een complete beleving, waarvan de ervaring nog eens groter wordt doordat is geput uit de museumcollectie. Werken met eenzelfde signatuur en een overeenkomstige abstracte kijk op de zichtbare werkelijkheid. Het heeft al met al een bonte tentoonstelling opgeleverd.
God is zijn eigen creatie
Kleurrijk zoals de persoon Zoltin Peeter was met een open oog voor de wereld om hem heen, gezien vanuit zijn afgelegen boerderij in het hoge noorden. Een plek op het platteland waar hij ver van de grote kunstcentra zich in alle rust kon concentreren op zijn werk. Op zijn landgoed bouwt hij in zijn leven aan een aandachtig oeuvre met een unieke beeldtaal. ‘Verschijningsvormen in de natuur’, lees ik op het informatieblad, ‘worden omgevormd tot een symbool, een beeld, een teken’. Niet dat ik in die tekens de oorsprong kan herkennen, want het is de eigen wereld van Peeter. Een wereld waarvan hij de schepper is. God in zijn eigen creatie. Nieuwe bergen, watervallen, wolken en regenbogen. Een nieuwe ruimte.
Zoltin Peeter – Voorbij de Noord. Tentoonstelling tekeningen van Zoltin Peeter aangevuld met werken van bevriende kunstenaars en werken uit de museumcollectie. Museum Belvédère, Oranje Nassaulaan 12, Heerenveen – Oranjewoud. Tot en met 11 februari 2024.
Geef een reactie