Wat is dat toch met die Joden en Palestijnen, dat ze elkaar maar niet kunnen uitstaan. De een en de ander niet kunnen dulden op elkaars en eigen grondgebied. Die ongeschreven vete duurt eigenlijk al zolang de landstreek daar bewoond is. Want waren de Israëlieten naar Egypte getrokken omdat er hongersnood heerste in wat eens het Beloofde Land zou zijn? We schrijven een periode ver voor de jaartelling, in de tijd na de aartsvaders op het moment dat Jozef een hoge post had bij de farao. Maar het volk werd onderdrukt in het buurland en besloot terug te keren naar huis en haard, naar daar waar de grootouders geboren waren. Echter verbleven ze zolang elders dat ‘hun’ grondgebied door anderen werd bewoond inmiddels. Met harde hand en onder Gods leiding werd stad en streek weer ingenomen. Eigenlijk vergelijkbaar met wat er in de 20e eeuw speelde.
Conflict van beide kanten bekijken
De ruzie en onvrede tussen de volken in het stroomgebied van de Jordaan heeft wortels. Maar waar deze geaard zijn is niet eenvoudig te doorgronden. De wrok en haat schijnt van alle tijden en de oorsprong voert in eeuwen al ver terug. Het is te gemakkelijk te zeggen dat de Joden in Israël thuis horen omdat de Bijbel dat voorschrijft. En dat zij om die reden elk ander volk dat het land heeft ingenomen mogen uitmoorden en verdrijven. Historicus Jan-Auwke Diepenhorst heeft als specialist op het terrein van het Midden-Oosten en de Koude Oorlog een grote belangstelling voor het thema Israël en Palestina. Hij schreef over de kwestie een boek dat het formaat heeft van een bijbel. Voor zijn onderzoek naar het hoe en waarom is hij diep in de materie gedoken. Hij spit het beloofde land om vanaf de oudste oudheid tot het recente heden, uit de greppels en groeven haalt hij de redenen voor de eeuwige strijd naar boven. Hoewel Diepenhorst het conflict van beide kanten bekijkt om begrip van en voor de partijen te bepleiten, komt hij niet met een oplossing. In die positie zit hij niet, maar wel kan hij aangeven hoe het zover heeft kunnen komen.
Antisemitisme is van alle tijden. Op diverse plekken wereldwijd zijn Joden door de eeuwen heen onderdrukt. Hitler blijkt niet de enige tiran die zijn haat omzette in vernietiging. Hij zal geleerd hebben van de geschiedenis en probeerde het werk dat voor hem anderen hadden aangevangen af te maken. De Jood was altijd ondergeschikt en werd onderdrukt, waarvoor de verklaring dat deze Jezus aan het kruis hebben genageld een plausibele is. Vanuit de oudheid tot in het heden voert Diepenhorst een achttal figuren ten tonele die de hoofdrolspelers in de onenigheid zijn. Spelers die in beide kampen hun sporen hebben gezet. Met hun ideeën en handelingen hebben bijgedragen aan heersende onrust en een mogelijke vrede in het gebied.
Getraumatiseerde partijen
Door het boek probeert de schrijver mij het verleden te laten begrijpen om zo beter over het heden en de toekomst te kunnen spreken. “Voor een uiteindelijke oplossing van het conflict gaat het niet om het vaststellen van de historische waarheid en wie gelijk heeft”, houdt hij mij voor. “Maar om begrip voor elkaars levensverhalen en situaties en om te beseffen hoe diep het trauma van de Holocaust zit bij Israëli’s en hoe dit nog steeds meespeelt bij allerlei beslissingen. Maar tevens hoe diep het trauma van de Nakba, de catastrofe, de vlucht van ruim 700.000 Palestijnen bij het ontstaan van Israël, is bij Palestijnen en hoe dit van invloed blijft op hun besluiten en acties.” Diepenhorst beseft dat de Nakba niet te vergelijken is met de Holocaust. Maar beide partijen zijn getraumatiseerd, wat hun handelingen over en weer verklaren.
Echter vindt het probleem de oorsprong op een veel eerder tijdstip dan die van de 20e eeuw. Het verhaal begint bij de Oudheid en de verspreiding van de Joden over de wereld. Vanuit een biografisch perspectief van de hoofdpersonen wordt de geschiedenis van het conflict door Diepenhorst beschreven. En net als ieder treffen en elke wrijving waar ook ter wereld een historie heeft, voor de rivalen in het beloofde land is dat al niet anders. Alleen heeft dit verhaal bijzondere en daardoor scherpe kantjes. Speelt er meer dan enkel landjepik of opgestaan plaats vergaan. Spelen er de trauma’s mee. Maar ook de nauwelijks geheelde wonden van de Joden uit een ver verleden. De eeuwenlange wereldse Jodenhaat snijdt diep in hun vlees en daardoor is het volk weerbaar en strijdbaar geworden. Met de Bijbel in de hand kan gesteld worden dat de jood Saulus, die tot christen Paulus wordt, niet alleen medestichter is van het christendom, maar ook aanzet geeft tot een christelijk geïnspireerd antisemitisme. En zo openen mij de ogen op meerdere plekken in het boek en krijg ik een heldere kijk op het hoe en hoezo, het waarom en waardoor.
Geen partij kiezen
De Joodse diaspora is zo oud als de weg naar Rome. Maar juist in de 20e eeuw wil men daar een einde aan maken door een eigen plek voor het volk te creëren, een nieuw thuis. Daar hebben vooraanstaande figuren zich hard voor gemaakt. En zelfs werd hen een plek toegewezen in Oeganda, tevens een kolonie van Engeland evenals zij Palestina als wingewest zich hadden toegeëigend. In verschillende landen werden Joden achtergesteld en onderdrukt, maar de Tweede Wereldoorlog vormt hierin een triest hoogtepunt. Met de Holocaust is geprobeerd het volk uit te roeien. Daarom vonden de geallieerden het daarna niet meer dan logisch dat de Joden konden terugkeren naar het gebied waar ze volgens Bijbelse overlevering thuis horen, het Beloofde land. Probleem was dat dit land inmiddels terecht door anderen in gebruik was genomen. Het was niet braak blijven liggen wachten tot de oorspronkelijke bewoners er zouden terugkeren. Dus moest er voor de Palestijnen een nieuw land komen. Een probleem met twee verliezers was geschapen, want tot nu toe is uit de strijd nog geen winnaar opgestaan.
Het is niet aan mij om op deze plek de geschiedenis van Joden en Palestijnen in het kort nog eens te herhalen. Jan-Auwke Diepenhorst heeft daarvoor al te lang de boeken doorvorst en de geschriften nagespeurd. Zijn verhaal geeft een compleet beeld van het vraagstuk. Het geeft niet de uitkomst, want nog telkens duurt de strijd voort en nog steeds is er geen voor beide partijen leefbare oplossing. De rivalen blijven tot de tanden toe bewapend tegenover elkaar staan en het blijft een smet op het blazoen van de wereldvrede. Het boek “Rivalen in het beloofde land” is een aanrader voor de lezer die meer wil weten over verleden, heden en toekomst van dit conflict. En zeker voor lezers die willen leren van dat verleden om begrip te hebben voor het heden en verlangend uitzien naar een vredige toekomst.
Diepenhorst kiest geen partij, is niet voor of tegen de een dan de ander. Na het lezen van de verhalen hoef ik ook geen kant te kiezen, maar kan ik meer begrip opbrengen voor de manier waarop het zover is gekomen en waarom het nog langer voortduurt. Zoals er in geen enkele oorlog winnaars zijn en alleen de verliezers de wonden likken, zo is dat in de strijd om het beloofde land tevens het geval. Het land is beloofd, maar niemand geloofd daar nog in. De vuistdikke uitgave die daarover vertelt telt 528 uiterst interessante pagina’s. Een leerzame aanvulling op de bibliotheek met historisch verantwoorde en geschiedenis verdedigbare boeken.
Rivalen in het beloofde land. Een geschiedenis van Joden en Palestijnen. Jan-Auwke Diepenhorst. Uitgeverij Omniboek, 2023.
Geef een reactie