De geranium heeft een imagoprobleem. Om te beginnen existeert de plant met een foute naam. Volgens de botanicus is de geranium namelijk een ooievaarsbek en hoort de geranium eigenlijk polargonium te heten. Het werkt een dissociatieve identiteitsstoornis in de hand. De geranium zoals ik die als kamerplant ken heeft daarvan geen last. Het staat uitbundig te bloeien op de vensterbank, zich van geen verwarring bewust. Maar wat minder fraai is, is dat de smet van als mens buiten de maatschappij te staan aan de vlijtige plant kleeft. Wie uit betaald werkbaar leven raakt zal wel achter de geraniums terecht komen, zo is de algemene indruk. Verscholen spiedend naar wat was. Maar wie na de pensioengerechtigde datum nog actief in de samenleving bezig wil zijn zegt met een glimlach: ‘ik heb nog geen geraniums gekocht’. Waar komt die negatieve uitstraling van de kleurige kamerplant toch vandaan?
Bonsaiboompjes
Kunstenaar Jorn van Leeuwen heeft geen probleem met het stoffige aanzien van de plant. Hij zit in zijn atelier doorgaans met plezier achter de geraniums. Het is namelijk zijn werkmateriaal, het is zijn model. Van Leeuwen gebruikt het silhouet van de plant in zijn schilderijen, stengel met bladen en een bloem in top. Dan zelden zoals deze op de vensterbank staat. Hij accentueert de speelse groei en laat de bloei op een tweede plan. De planten die hij kweekt behandelt hij als bonsaiboompjes. Knipt er de overbodige bladen en stengels af om een houterige struik over te houden. Vooral de groei staat in zijn optiek centraal. De grillig draaiende stengel met de kenmerkende gekartelde bladen en een enkele rode bloem hebben de aandacht. Ook scheurt hij de plant los uit de aarde en toont de wortelgroei.
Glas in lood
Niet alleen de geranium staat bij Van Leeuwen solitair op de vensterbank, ook wisselt de huiselijkheid met andere planten. Zoals het grasklokje, de aardpeer en het klein streepzaad. Genomen uit hun natuurlijke habitat staan deze te pronken in een vaasje. De zonnebloem neemt een aparte plaats in. De bloem reikt niet de kop naar de zon om met de gele kroonbladen te stralen, maar laat het hoofd hangen en richt zich van het licht af. Wel lijkt het alsof de stengel ligt te drogen tussen de bladzijden van een dik boek. In de uitgave 8 heeft Jorn van Leeuwen een deel van zijn werk verzameld. Als een herbarium. Geplakt en gedroogd tussen de pagina’s. Met een inleiding op het werk door Anneke van Wolfswinkel. Quotes die als zeil de lading dekken. Verantwoording zonder uitleg van de kunstenaar zelf. Een tekstuele bijdrage van de bezitter van Lion-sur-mer, een glas-in-loodraam van Van Leeuwen. 8, acht, is in Japan een geluksgetal. Een geranium gaat bij goede zorg acht jaar mee. Acht jaar geleden maakte Van Leeuwen zijn eerste boek. Ook in 2016 experimenteerde hij voor het eerst met glas in lood. In die acht jaar is het stichten van een gezin, de geboorte van een zoon en een dochter, de grootste verandering. Hij vindt de balans tussen het atelier en de buitenwereld, het alleen zijn en het samenwerken, het schilderen en tekenen en het werken met glas, de kunstenaar en de huisman. In de uitgave 8 komt dat alles samen. Vooral ook omdat zoon Bodo zijn onafscheidelijke knuffelhond Haiti heeft genoemd. Klinkt als haichi, dat is acht in het Japans. Acht is derhalve voor Jorn een magisch getal.
Individu met karakter
Het boek 8 heeft acht hoofdstukken, acht thema’s als kapstok waaraan tekst en beeld is gehangen. Waarvan de eerste zes vooral over het werk gaan. Gevolgd door impressies van tentoonstellingen. Daarna nog werk dat hij ruilde met bevriende kunstenaars. De geraniums nemen dus een bijzondere plaats in het oeuvre in. Voortdurend komt deze in grillige vorm en als vensterbankplant terug. De suffe plant raakt in handen van Jorn van Leeuwen het muffe voorkomen kwijt. De plant wordt een individu met karakter en speelt een voorname rol op doek, papier en in glas. Het is een vorm die zich laat inpassen in het verhaal van Van Leeuwen. Het verhaal van een stilleven dat symbool staat voor leven voor de dood, op het hoogtepunt van groei stil gezet – geluidloos. De plant staat bewegingloos in wezen zichzelf te zijn. De in elkaar gedraaide wortels en de lange hoekige stengels hebben de aandacht. In de tekening komt deze attentie vertraagd tot stand, magisch.
Lugubere belijning
Om een diepere kijkervaring in de hand te werken tekent Van Leeuwen de grillige vormen uit op een minutieus achtergrondpatroon van fijne zwarte lijntjes. Het vergt vele uren aan concentratie en herhaling. Zo is de sfeer gelaagd, als in de schilderingen waar verschillende kleurlagen de uitstraling van blad en stengel versterken. Probeert de kunstenaar in de plantportretten het leven op een voetstuk te zetten wanneer het zich verkwikt in het daglicht. In het maanlicht komt het symbool van de dood om de hoek kijken. In lugubere belijningen groeit leven uit de dood, nieuw ontstaat op oud. De vogel is gevlogen, de kooi is leeg. De kinderfiets tussen hakhout en de waterput in een verdroogd bos laten een rilling over de rug lopen. Beelden die de kunstenaar in films zag zijn voor hem inspiratie om deze te gebruiken in zijn schilderijen. Hij zet het beeld stil en vervangt de acteur voor een plant, in de beste gevallen een geranium. Deze staat op de plank voor een venster, het uitzicht is een still uit de geziene film, een schot in de roos bij halve aandacht. In de afbeelding probeert Van Leeuwen de sfeer te treffen op die geconcentreerde tel, de stemming van de rolprent.
Grillige vormen
Licht is een element dat voor iedere kunstenaar uiteraard belangrijk is. Om te schilderen is daglicht van belang, kan kunstlicht het maar nauwelijks vervangen. Zonder licht verdwijnt het beeld, kan het schilderij niet spreken. Jorn van Leeuwen gebruikt dat licht letterlijk in zijn ramen. Om de beeltenis overdag naar waarde te kunnen beschouwen zal er licht door het glas vallen. Is er geen licht is de beschildering niet zichtbaar. De sierlijke lijnvoering in zijn werk laat zich goed vertalen in loodlijnen waartussen gebrandschilderd glas steekt. Van Leeuwen vond in het licht doorlatend venster een nieuwe techniek om zijn verhaal kenbaar te maken.
Met zijn schilderijen, tekeningen en ramen plaatst de kunstenaar de toeschouwer letterlijk achter de geraniums. Maar met plezier kijk ik langs de grillige vormen, die zich tevens laten verwerken in een wandkleed. De geranium is niet zomaar die oudewijvenplant, het krijgt door de werken van Van Leeuwen een symbolische waarde. Zelfs een dichterlijke eigenheid. Om met Ron Dirven te schrijven een poëtische schoonheid. Dirven noemt Van leeuwen een dichter onder schilders. “De esthetiek van zijn voorstellingen valt direct op, maar blijft gelukkig niet beperkt tot de oppervlakte. Daaronder schuilt altijd diepgang. Iets van melancholie, iets duisters. Niet helder omschreven, maar zeer voelbaar.” Ik kan het niet beter beschouwen. Ik zit dan ook graag achter de geraniums van Jorn van Leeuwen en kijk mijn ogen uit.
8. Jorn van Leeuwen. Voorwoord Anneke van Wolfswinkel. Uitgave Jan van Hoof galerie, 2024.
Geef een reactie