De fans van Nicolle Lamerichs zijn niet de gillende keukenmeiden, de tienermeisjes die huilend van geluk hun idolen staan aan te moedigen. Die fancultuur, waarin het opvalt dat de liefhebbers vooral van het vrouwelijk geslacht zijn – meisjes ja, want jongens schamen zich voor zoveel overgave, die fanstijl is een achterhaald gegeven. Iets van vroeger zou je kunnen stellen. Van The Beatles en The Rolling Stones, van DoeMaar en Frans Bauer. De fans in het boek van Lamerichs bestrijken een wetenschap. Deze zijn zo belangrijk voor bedrijf en maatschappij dat ze worden onderworpen aan onderzoek.
“Leven als FAN, de waarde van fandom” is een wetenschappelijk onderzoek naar de ins en outs, de gedragingen en wederwaardigheden van de mens(en) die helemaal gaan voor en opgaan in hun idool of mysterieus verhaal. Het fandom is een hele cultuur die al in vroeger dagen wortels heeft. Net als iedere samenleving kan er van worden geleerd om er begrip voor te krijgen en er beter van te worden. Om de bewoners van het land van de fan te begrijpen dient de uitgave tot leidraad. Lamerichs geeft een verhelderend betoog. Niet alleen is het interessant om te lezen, ook wordt er een beroep gedaan op de kennis van de lezer. Middels vragen en opdrachten tussen de hoofdstukken door wordt de lezer interactief betrokken bij wat je kunt betitelen als leerboek.
Verzamelen
Nicolle Lamerichs is docent en in de weerslag van haar onderzoek neemt ze mij als student in haar klas mee. ‘Vanuit een mediawetenschappelijk perspectief maakt Lamerichs duidelijk wat fans motiveert, hoe ze hun culturen inrichten en wat hun impact is op de maatschappij’, heeft de uitgever dan ook op de achterflap laten drukken. Want zie ik mezelf dan niet als fanatiek fan, ik kan me wel herkennen in het boek. In het aanleggen van een verzameling ontdek ik bij mezelf de basis van wat een fan kan zijn. Je wilt in de collectie de meest mooie en zeldzame exemplaren hebben.
Je kunt je breed oriënteren, maar ook los gaan op een detail uit het veelkleurige palet. Van bijvoorbeeld postzegels een bepaald land, een thema of enkel de eerstedag uitgaven. Van bijvoorbeeld kunst een bepaald genre, een tijdsgewricht of een specifieke kunstenaar. En dan is de fan aangetipt, want gaat dit type mens niet volledig voor een enkel persoon, een speciale film of een soortelijk spel. Alles wat los en vast te krijgen is over een idool moet in bezit komen. Echter is dit type fan niet zozeer welke dit boek behandeld. Het is niet die jonge meid die warm loopt voor verhalen in de roddelbladen, die opgeschoten knul die ieder plaatje spaart van zijn voetbalclub.
Fanatiek alles bezitten
Het is niet het offline fandom wat Lamerichs speciaal interesseert, maar de online wereld die zij de lezer middels haar onderzoek laat ontdekken. Als gids effent ze een begaanbaar pad waarover ik kan gaan om me te verbazen over de oorspronkelijke bewoners en hun levensstijl. Want het is een bepaald soort zijn waarin jij je bevindt als fan. Fanatiek alles bezitten wat er bestaat aan fantastische uitingen. In de online wereld gaat het veel verder dan het offline aanleggen van een plakboek over het idool, de film of het spel. Er wordt een eigen wereld gecreëerd met persoonlijke spelregels, die met anderen gedeeld kan worden.
Er worden nieuwe verhalen om een bestaand gegeven gemaakt. Details gaan een eigen leven leiden. De vraag ‘wat als’ is belangrijk, want de digitale fan gaat aan de haal met het verhaal en de hoofdpersonen. Wat als dit en dat, zus en zo. De fan richt zich in de online gemeenschap niet meer enkel op een idool, maar is idolaat van de manier waarop deze in het fictieve leven staat. Lamerichs interesse is niet gericht op de ware werkelijkheid waarin boeken worden volgeplakt met beelden en verhalen, maar richt zich op de waarheid in een andere dimensie. Zij heeft ervaring daarmee want was zelf ook een fanatiek beoefenaar van een spel in die bovennatuurlijke wereld. Zo kan zij uit de eerste hand mij uitleggen hoe het reilt en zeilt. In een onderhoudend en leerzaam relaas kom ik vrijwel alle achtergronden en bijzonderheden te weten over een mij onbekende wereld. En toch blijft deze omgeving relatie houden met het echte zijn. Het is al zo herkenbaar. Want ben ik in deze tekst ook niet bezig een eigen verhaal te maken over de vertelling van Lamerichs. Ik mag dan wel niet zozeer fan van haar zijn, ik onderwerp wel haar beschrijving aan een ander inzicht en denk er het mijne van. Wat als…
Fanculturen
Lamerichs licht niet een tip op, maar trekt de sluier weg van het hedendaagse gegeven fan. Ze bekijkt deze van iedere mogelijke kant en zet het vakjargon op een rij. Zo leer ik over fanfictie, fanwerk, femslash en weet ik alles van cosplay, fluff, smut. Voordat ze mij en alle lezers van het boek met mij waarschuwt voor de gevaren van de online ontwikkeling maakt ze ons deelgenoot van de wonderlijke wereld van het web. Er ontstaat daarin een grote mate aan creativiteit waardoor gebruikers recreatief zich kunnen uitleven. Maar er is ook een andere, duistere kant aan dit spel en deze spelen. Net als alle positieve uitingen negatief misbruikt kunnen worden gaat dat ook op voor fanculturen. Bedrijven kunnen aan de haal gaan met en een financieel slaatje slaan uit de producten en creaties vervaardigd door fans die daar zelf niets aan verdienen. Er kunnen haatcampagnes worden opgezet omdat fans zich anoniem kunnen uiten, Lamerichs noemt dit toxic fandom en schrijft dat daar kritisch op gelet moet worden om de digitale cultuur inclusief en waardevol te houden. “Het is belangrijk dat gebruikers hun mening kunnen geven, maar dat dat ook gebeurt op een respectvolle manier. (…) Bedachtzaam en respectvol posten is een kunst op zich. Het vereist reflectie, inlevingsvermogen en moeite om een ander te begrijpen. Deze empathie is meer dan ooit nodig.”
Fancommunity
Zo geeft het boek niet alleen zicht in hedendaagse fanculturen maar ook zicht op de toekomst van het digitale fandom. Nicolle Lamerichs heeft gedegen onderzoek gedaan naar een community die als een olievlek een steeds groter bereik heeft. Waar men vroeger met het oor tegen de geluidsbox zat geplakt, uit een muziekblad secuur de foto’s knipte en in een schrift plakte – misschien op het schoolplein met vriendjes de laatste roddel en nieuw verworven plaatjes deelde, ben je vandaag lid van een wereldwijde groep liefhebbers en fanatici. Wissel je universele informatie uit, want een fan kent geen grenzen. Met het internet is fandom een globaal koninkrijk geworden of misschien wel een republiek waar iedereen democratisch een steen aan de cultuur kan bijdragen. Er kan worden uitgewisseld, geëmigreerd en er vindt immigratie plaats. De fancommunity is net een echte wereld, maar dan surreëel in een andere dimensie.
Leven als FAN, de waarde van fandom. Nicolle Lamerichs. Uitgave Mazirel Pers (Walburg Pers), 2024.
Geef een reactie