“Met beide benen staat hij in een wereld die volop in beweging is, terwijl zijn hart helemaal bewogen wordt door de spiritualiteit van de Regel van Benedictus”, schrijft Hugo Vanheeswijck. De filoloog en antropoloog stelt uit verschillende gesprekken met de trappist Bernardus Peeters het boek ‘Wijsheid van een abt’ samen. “Het steeds zoeken naar het juiste evenwicht is typisch voor deze regel.” In het boek vindt de abt de juiste balans tussen gebed en werk, economie en natuur, uitwendigheid en inwendigheid, actie en contemplatie, persoonlijk levensgeluk en het samenleven in gemeenschap. Althans hij doet een poging daartoe, om God te zoeken en goed te leven. Het is zijn roeping om God te betrekken in het concrete leven van elke dag. Die taak heeft iedereen, ook de mens die God niet erkent – deze betrekt de liefde in het leven en is zich onbewust gewaar dat God liefde is.
Schrijven is schrappen
Wijsheid komt met de jaren. Maar het intellect en verstand heeft Pascal Peeters al vroeg. Kennis en inzicht krijgt hij later door van het leven te leren. Het boek ‘Wijsheid van een abt’ gaat over hem. Pascal wordt Bernardus wanneer hij kiest voor een bestaan als kloosterling. In de tekst van het boek is het alsof Pascal Peeters langzaam groeit in zijn rol van broeder Bernardus, dat gaandeweg de kovel gaat passen. Het boek is geen biografie, maar Vanheeswijck volgt wel de levenslijn van zijn gesprekspartner om zijn keuze te duiden. Hoe is hij geworden wat hij is. Welke weg is hij daarvoor gegaan. Waarom doet hij wat hij doet. Want wat voor nut heeft het leven binnen kloostermuren. Het heeft wel degelijk zin volgens Peeters, over het wat en hoe daarover gaat het boek. Daaruit kan de lezer lering trekken.
Wanneer ik een boek lees, beschouw zoals ik dat noem – dus niet recreatief maar creatief lezen om van daaruit zelf een tekst te schrijven, streep ik de alinea’s van belang aan en onderstreep ik zinnen met een rode pen. Zo wordt een boek bekrast en maak ik de tekst eigen, tot en van mijzelf. ‘De wijsheid van een abt’ kleurt in scherpe tegenstelling tot andere door mij gelezen boeken welhaast helemaal rood, vrijwel iedere pagina heef één of meerdere aandachtspunten omdat het zoveel wijsheid bevat – meer dan een ‘normaal’ mens kan bevatten. Wanneer ik al die onderstrepingen zou verwerken in mijn bespreking zal ik het boek herschrijven. Dus het is wikken en wegen, bezinnen op zinnen. Kill your darlings, schrijven is schrappen.
Wat heeft Bernardus in al zijn wijsheid de wereld te vertellen. Heeft hij alleen een boodschap voor gelovigen. Hij heeft een verhaal voor iedereen, want de abt predikt in de geest van Jezus liefde. Liefde is de redding, het is een goddelijke deugd: geloof, hoop en liefde, deze drie maar de grootste daarvan is de liefde schreef Paulus in zijn eerste brief aan de Korinthiërs. Geloof staat voor vertrouwen, hoop voor de verwachting van een nieuwe toekomst en liefde voor het verdragen en volharden in alle omstandigheden. Zeker een goede boodschap in onze geseculariseerde wereld. Men kan vraagtekens zetten bij het geloof, hoewel velen na het sterven van een bijzonder mens ervan overtuigd is dat deze goed terecht komt, dat de hemel oprecht gelukkig kan zijn met deze arme ziel. Velen geloven niet in het nu, maar hopen op een leven na de dood. Wat blijft is liefde waarop de wereld in vrede kan leven.
Lectio, oratio, meditatio, contemplatio
De vele schermutselingen verharden de mensen, maken ze asociaal en egoïstisch. Kan de eigen haan geen koning kraaien dan zijn de rapen gaar. Maar Bernardus predikt liefde. Is liefde de basis van het bestaan, heeft de een de ander lief als zichzelf, dan grijpt men niet naar de wapens en laat vreemdelingen in eigen land toe. Geeft de een de ander een menswaardig bestaan, want liefde brengt alles samen. Wat dat betreft is deze goddelijke deugd zo gek nog niet. Bernardus draagt deze met respect voor de ander uit, en met de blik op God gericht stelt hij zijn hart open. De wijsheid waarmee hij dit kan uitdragen heeft hij van hogerhand ontvangen. Het is zijn gave, zijn talent steekt hij niet onder stoelen of banken.
Net als Bernardus neem ik de tekst door zoals de abt leeft – lectio, oratio, meditatio, contemplatio – aandachtig lezen en kijken, zien wat me raakt. Met volle aandacht sta ik figuurlijk stil, mijn vinger haakt aan een zin of een alinea, en verblijf ik een moment bij het beeld dat mij voor ogen komt. De wijsheid van deze abt maant tot bezinning, zijn inzicht kan mijn leven zin geven. Hij stelt dat de basis van ons mens-zijn daarin bestaat dat we geboren zijn om lief te hebben, omdat een liefhebbende God ons zo geschapen heeft. En niet enkel wie naar zijn wet en gebod het leven inricht: God heeft ieder mens geschapen naar zijn evenbeeld en er de liefde als levensgeest in geblazen. Wat wij met dat talent doen is aan ons, maar het is vanaf de moederschoot in ieder van ons aanwezig. Geboren om lief te hebben betekent volgens Bernardus niet dat dit al een volmaakte liefde is. “Is het je ooit opgevallen dat baby’s worden geboren met gebalde vuisten?” De in eerste begin op zichzelf gerichte liefde wordt wederkerig, gericht op God en op de naaste.
Beschouwend leven
Het boek doet een boekje open over het leven in een gemeenschap. Het samen leven voor dat enkele doel. “Trappisten zijn echte gemeenschapsdieren. Dat behoort tot ons DNA.” Dat is niet altijd even makkelijk zegt hij, want monniken zijn ook mensen met nukken en grollen. Ze leven dag en nacht samen en moeten het jaar in, jaar uit met elkaar stellen, zonder ontsnappingsroute bij moeilijkheden en spanningen. Ze wonen met elkaar binnen de poorten van het klooster, maar dat betekent niet dat ze zijn afgesloten van de wereld daarbuiten. De monniken zijn net als al die andere christenen in de wereld, maar niet van de wereld; de wereld mag hen niet in haar greep hebben. “Beschouwend leven is zoeken naar vrede, niet in een abstract buitensluiten van alle uiterlijke werkelijkheid, niet in een onvruchtbare afwijzing door de zintuigen af te sluiten voor de wereld, maar in de openheid van de liefde.”
De liefde is voortdurend het element wat tussen de regels door in de wijsheid van de abt schemert. Het is een levensregel te noemen, maar ook een motor waar de goede wereld op draait. Die liefde kan worden beleefd in de stilte vooral. In de stilte waarop de mens beschouwend zichzelf spiegelt in de naaste of in God. Geen lust die een last kan zijn, maar zuivere liefde die het leven en de wereld draagt. De liefde voor de naaste met de hoop op een betere wereld en het geloof in het goede van de mens. Het is zijn roeping om deze genegenheid tot nut te maken, deze bezieling is zijn passie. Het maakt zijn leven als monnik verre van ijdel en verloren, maar geeft het juist zin.
Om de mens Bernardus Peeters te leren kennen, de gemeenschap waarin hij leeft te doorgronden en waarderen, is het boek van Hugo Vanheeswijck een must om te lezen. De wijsheid van de abt geeft raad hoe te leven in onze radeloze wereld. Jawel, als christen of religieus persoon. Maar ook ongelovige mensen kunnen leren van handel en wandel van deze algemene overste van de trappisten en trappistinnen wereldwijd. Zijn levenslessen reiken verder dan de oppervlakte, gaan met de lezer de diepte in. Je zou de tekst kunnen lezen als een preek, een leerrede, van een abt die het boek Prediker neemt als het decor van zijn denken. “Het gaat om het leven in het juiste perspectief zien”, vindt de abt-generaal. “Ik ervaar het leven als meer dan de moeite waard. Ik ben dankbaar omdat ik in deze tijd mag leven. (…) God heeft me deze tijd gegeven en geen andere. Kennelijk meende Hij dat deze tijd mij goed zou doen. Anders had Hij mij in Zijn goedheid wel in een andere tijd geboren laten worden. Ik ben dankbaar omdat ik God mag zoeken en mag leven!” Dat is de kern van alle dingen: zoek God en leef!
Wijsheid van een abt: Bernardus Peeters. Auteur Hugo Vanheeswijck. Uitgave Otheo Books, 2025.
Geef een reactie