Een fabel schreef Octavie Wolters en ze maakte daarbij de illustraties. Gutste uit linoleum het bos en de dieren. Als alter ego nam zij een haas. Een haas die zich afvraagt waar hij vandaan komt. Dat is een levensvraag die de mens zich weleens stelt. Wolters in elk geval wel. En door een dier als hoofdpersoon te nemen kan de retorische vraag beantwoord zijn. Want wanneer dieren de diepte ingaan, worden grote existentiële kwesties eenvoudig uit de doeken gedaan. Waar de mens blijft steken en de idee vastzet in een vicieuze cirkelgedachte, breekt het dier door de vraag heen en komt op een natuurlijk beredeneerd antwoord. Een antwoord waarvan achteraf bezien gezegd zal worden: ja natuurlijk, dat ik daar niet aan gedacht heb!
Mijn begin, dat ben jij
De haas in het prentenboek van Octavie Wolters is gebaseerd op Haassie. Een zachtroze pluchen knuffelhaasje op haar tweede verjaardag gekregen van tante Els. Het markeert het begin van haar leven. “Het stamt uit een tijd waarin ik nog amper mens was, mijn eigen prehistorie“, verklaart Octavie zich nader. Daarom heeft het boek de titel ‘Jij bent mijn begin‘ gekregen. Die haas, daar begon het mee. En die haas vraagt zich af waar zijn begin is, waar hij vandaan komt. Waar alles wat hij om zich heen ziet vandaan komt. “Alles wat leeft komt uit de lente”, zegt moeder haas cryptisch. Want wat weet de kleine haas van de lente, in de winter. Een nieuwe vraag komt bij hem omhoog: waar ligt de lente. Zijn vader wijst hem de weg, want Haassie gaat op zoek. Hij rent mee met de draaiing van de aarde naar waar de zon opkomt. De rivier zal het hem wijzen, zo is gezegd. En overal waar hij komt vraagt hij de dieren of hij al in de lente is. De reis is lang en gaat vanuit de winter door de herfst naar de zomer om uiteindelijk in de lente aan te komen. De fabel draait de klok terug, Haassie komt bij zijn oorsprong. Hij ziet zichzelf in het spiegelende water van de terugtrekkende rivier, want natuurlijk ze zijn bij de bron. De jonge haas kijkt om en overziet het land waarvan hij komt. De rivier stroomt daar breed en diep, haar einde was pas haar begin. In de verte hoort hij zijn moeder roepen en hij rent terug naar waar hij vandaan kwam, vooruit in de tijd. En wat is de moraal van dit verhaal? ‘Ik ben waar ik begonnen ben‘, zei Haassie. Zijn moeder knikte. ‘Mijn begin, dat ben jij.‘
Begrijpelijk en geloofwaardig
Ach, nu vertel ik al het verhaal en verklap het slot. Wat een spoiler om de clou weg te geven! Maar daar kraait vast geen haan naar, daarmee is het hek niet van de dam. Wolters heeft namelijk het verhaal zelf al heel helder geschreven, beter dan mijn flauwe uittreksel. Ze schreef het begrijpelijk voor kinderen, geloofwaardig voor ouderen. Het is een prentenboek voor jong en oud, ontroerend. Ter lering ende vermaeck. Kinderen worden door de platen in het verhaal getrokken nog voor er een letter is (voor)gelezen. Aangenaam is het dat het boek een groot formaat heeft, zodat de meeste aandacht uitgaat van de tekeningen. Want Octavie Wolters is vooral beeldend kunstenaar, waarbij de tekst van ondergeschikt belang is. Het beeld moet de indruk geven, de woorden zijn daarvan de uitdrukking, ter illustratie.
De zwart-wit lino’s die de fabel in beeld brengt tonen in eenvoud de pracht van de natuur. De natuur, de bron van inspiratie voor Octavie Wolters. Vandaar komt haar kunst, de natuur is haar begin. Het is niet alleen het decor voor haar grafische tekeningen, het vormt tevens het onderwerp. In eenvoudig opgezette illustraties laat ze in een enkele oogopslag zien wat de inhoud is. De tekeningen hebben weinig detail, maar net genoeg finesse om aan te spreken. Omdat er geen kleur is geven arceringen de hazenvacht en het verenpak aan. De tekeningen zijn daarnaast dynamisch opgezet en laten het bewegen in en van de tijd zien. Je zou het de klare lijn kunnen noemen, de stijl waarin Wolters haar verhaal uitdrukt.
Makkelijk lezen, eenvoudig bekijken
De tekeningen hebben een heldere uitdrukking, waar kleur de indruk niet stoort. Deze lijken daardoor hard en somber, omdat ze wit en zwart zijn of andersom. Maar de manier waarop Wolters de dieren in hun omgeving zet is zo speels en kleurrijk, dat ik bij het doorkijken van het boek vergeet dat het kleurloos is. De linosneden staan deze beleving geenszins in de weg. En mist het kind toch het geel en het groen, het blauw en het rood, dan kan deze de platen zelf inkleuren. Dan is ‘jij bent mijn begin’ niet alleen een prentenboek, maar kan het ook een kleurboek zijn. De beschouwing is wel dat het een kunstboek is. Maar Wolters zal er denkelijk niets op tegen hebben dat de (kleine) lezer de platen een eigen sfeer geeft.
Aan het slot, na het verhaal, brengt Octavie Wolters haar eigen begin in beeld. Van een foto uit de oude doos is een lino gesneden. Een kind ligt in de armen van de moeder. Een Madonna. Een plaat met een diepere bodem als betekenis. Het lijkt wel een bidprentje. Ter nagedachtenis aan haar jeugd, haar begin. Het kind is Octavie, de vrouw zal haar moeder zijn maar kan ook tante Els zijn waarvan ze de knuffel kreeg die hoofdpersoon van het voorgaande verhaal werd. In de tekst onder de plaat verantwoordt de kunstenaar zich. Het nu oorloos en hologige haasje is haar gevoel van troost en vertrouwen, van liefde en warmte. Met diezelfde liefde en warmte is het verhaal geschreven.
Het prentenboek laat zich makkelijk lezen en eenvoudig bekijken. De schrijfstijl is helder, de linotechniek duidelijk. Het verhaal is zonneklaar, er zijn geen dubbele bodems of een vervormde betekenis. De vraag van Haassie is evident, of er een antwoord op komt is aan de lezer. Deze puurt eruit wat erin zit. Want het is een puur verhaal, zuiver neergezet door een naïeve haas. Het toont de basis van het bestaan, de grond van het zijn. Beeld bij woord maken de levensvraag aanschouwelijk. De fabel is geen sprookje. Het is geen verzinsel, de waarheid is fantastisch onder woorden gebracht en met beelden uitgedrukt. De boekenkast heeft meer van deze glasheldere uitgaven nodig. Het is een verrijking van taal en teken. Het staat te boek voor kind en jeugd, maar daarmee is het werk van Octavie Wolters tekort gedaan. Het is een boek voor alle leeftijden. Niet alleen leeft de jeugd van tegenwoordig in beelden, voor ouderen wordt het leven meer duidelijk door het in beeld te brengen. Wolters heeft beide technieken in een eigen stijl onder de knie. Zwart op wit.
Jij bent mijn begin. Octavie Wolters, tekst & illustraties. Alle prenten in het boek zijn linosneden. Uitgeverij Ploegsma, Amsterdam, 2025.
Leave a Reply